قاتلين بالفطره گياهي
درباره گياهان گوشت‌خواري که حشرات را مي‌بلعند

قاتلين بالفطره گياهي

نویسنده :

شايد در فيلم‌هاي تخيلي ديده باشيد که فردي در جنگلي مخوف راه مي‌رود و ناگهان گياهي مثل يک اژدها دهان باز کرده و او را مي‌بلعد و ديگر هيچ اثري از وي به چشم نمي‌خورد! اما آيا شما اين صحنه‌ها را باور مي‌کنيد؟ خوب بايد بگوييم که تا نباشد چيزکي، مردم نگويند چيزها. گياهاني وجود دارند که به گوشت‌خوار معروفند، اما نه گوشت انسان. در واقع آن‌ها حتي نمي‌توانند يک پرنده کوچک را بخورند. بزرگ‌ترين حيواني را که تا به حال اين گياهان توانسته‌اند نوش جان کنند قورباغه و يا يک پرنده مريض و کوچک بوده است که اگر هم طعمه اين گياهان نمي‌شد خود به خود از دست مي‌رفت!

مشخصات اين گياهان چيست؟
اول اين‌که اين گياهان ظاهري بسيار خوش آب و رنگ دارند به طوري که حشرات و ديگر طعمه‌هاي از همه جا بي‌خبر را به راحتي با اين ظاهر فريبنده به سوي خود جلب مي‌کنند. دوم اين‌که مکانيسم‌هايي براي دربند کشيدن و سپس کشتن طعمه دارند و پس از آن اعمال گوارش و جذب طعمه بدبخت را انجام مي‌دهند. اگر گياهي پيدا کرديد که تمامي اين وظايف را انجام مي‌داد آن‌گاه مطمئن باشيد که يک گوشت‌خوار واقعي را يافته‌ايد. گفتيم که اين گياهان حتي مي‌توانند قورباغه‌ را هم ميل کنند اما نه همه‌ آن‌ها بلکه فقط گونه‌اي با نام «‌نپنتس» که طولش حتي به ده‌ها متر نيز مي‌رسد، بله آن‌ها مي‌توانند چنين غولي را بخورند!

مگر خاک، نان و آب نداشت که رفتي سراغ حشره؟!
تا به حال شنيده بوديم گياهان مواد غذايي مورد نياز خود را از خاک دريافت مي‌کنند. پس چه لزومي دارد اين نوع از گياهان به شکار حشرات بپردازند؟ پاسخ اين است که بيشتر گياهان گوشت‌خوار در زمين‌هايي مانند مرداب‌ها يا لجن‌زارها رشد مي‌کنند که خاک آن از نظر مواد معدني بسيار فقير است. به همين دليل اين گياهان براي دريافت نيتروژن و مواد ديگر، بايد شکار کنند.

غذاي مورد علاقه اين گياهان چيست؟
پاسخ به اين پرسش به محل زندگي اين گياهان بستگي دارد. مثلا گونه‌هايي که زير آب زندگي مي‌کنند از حيوانات بسيار ريز آبزي و يا لارو حشرات و نوزاد ماهي‌ها تغذيه مي‌کنند. گونه‌هايي که در خشکي و مزارع هستند بيشتر از حشراتي مثل مگس‌ها، زنبورها، پروانه‌ها، مورچه‌ها و سوسک‌هاي کوچک تغذيه مي‌کنند.

اين گياهان چگونه طعمه خود را شکار مي‌کنند؟
هر يک از اين گياهان نيرنگ خاصي براي فريب و شکار طعمه‌هاي خود برگزيده‌اند. مثلا بعضي از آن‌ها ظاهري فريبنده دارند و يا اين‌که داراي بويي خوش و رايحه‌اي شيرين هستند. بعضي ديگر نيز اندام‌هايي لزج و چسبناک دارند که وقتي طمعه‌اي به گياه برسد به نحوي به اين اندام‌ها مي‌چسبد که قدرت فرار کردن از وي سلب مي‌شود. بعضي ديگر نيز از حيله‌اي کثيف استفاده مي‌کنند! آن‌ها با استفاده از ترکيبات مخدر موجود در بافت‌هايشان طعمه را مسموم کرده و سپس مي‌کشند (امان از اعتياد!). در انواعي ديگر نيز کيسه‌هاي مکنده وجود دارد که حشرات را به سمت خود مي‌مکند. البته تاکنون بيش از 600 گونه و زيرگونه از اين حشرات شناخته شده است که هر کدام نيز از حيله‌اي مخصوص به خود براي شکار طعمه‌هايشان استفاده مي‌کنند.

اين گياهان چگونه غذاي خود را هضم مي‌کنند؟
براي هضم طعمه گول خورده! انواع آنزيم‌ها و اسيدها به کمک اين شکارچي‌ها مي‌آيد. بعضي از اين گوشت‌خوارها خود کفا هستند، يعني آنزيم‌هاي مورد نيازشان را به تنهايي مي‌سازند. اما بعضي ديگر براي توليد اين آنزيم‌ها متکي به باکتري‌هاي خاصي هستند. در اين صورت طعمه شکار شده بايد به وسيله اين باکتري‌ها به مرحله فساد برسد و نتيجه اين فساد جذب سلول‌هاي گياه مي‌شود. گونه‌هاي ديگري نيز وجود دارند که هم خودشان آنزيم مي‌سازند و هم از باکتري‌ها کمک مي‌گيرند. روش ديگر نيز استفاده از حشرات قاتل است. به اين ترتيب که گياه صيد را به دام مي‌اندازد و حشره قاتل آن را مي‌خورد و سپس گياه از مدفوع اين حشره براي تغذيه استفاده مي‌کند.

آيا اين آنزيم‌ها خطرناکند؟
بايد بدانيد که در اين قبيل گياهان اسيد به معني که شما فکر مي‌کنيد وجود ندارد. يعني اگر انگشت خود را در يکي از اين گوشت‌خوارها فرو ببريد اسيدي قوي وجود ندارد که انگشتتان را در خود حل کند. آنزيم‌هاي اين گياهان پروتئين‌هاي موجود غذا را از هم مي‌پاشند و تجزيه مي‌کنند. نمونه‌هايي از اين آنزيم‌هاي ضعيف شامل استراز، اسيد فسفاتاز و آميلاز هستند.

حرکت گوشت‌خوارها
تمامي گياهان به شکلي حرکت مي‌کنند اما در بيشتر موارد حرکت آن‌ها محسوس نيست. در گياهان گوشت‌خوار اين حرکت با سرعت و موثرتر از ديگر گياهان انجام مي‌شود. اما از آن‌جا که گياهان بافت عضلاني ندارند، اين سوال به وجود مي‌آيد که چگونه مي‌توانند حرکت کنند؟! در پاسخ بايد گفت دو مکانيسم عمده براي حرکت در اين گياهان وجود دارد. اولين مکانيسم، حرکتي است که در گياهي به نام ونوس براي نزديک شدن به طعمه‌اش انجام مي‌شود. اين مکانيسم با تغيير در فشار آب انجام مي‌شود. وقتي موهاي روي برگ‌ها در اين نوع گوشت‌خوار به وسيله طعمه تحريک شد، سلول‌هاي ديوارهاي دروني تله گياهي، آب خود را به ديواره خارجي مي‌فرستند که اين کارسبب مي‌شود برگ حالت گازگرفتگي به خود بگيرد و طعمه را شکار کند. دومين نوع حرکت نيز به وسيله رشد سلولي اداره مي‌شود. به اين ترتيب که شاخک‌هاي حساس به سمت طعمه خم مي‌شوند. زيرا سلول‌ها روي يک طرف اين شاخک‌ها بزرگ‌تر از سلول‌هاي طرف ديگر مي‌شوند. اين مکانيسم مانند عمل ترموستات‌هايي است که متشکل از دو نوع فلز هستند. البته حرکت‌هاي محسوس فقط مختص گياهان گوشت‌خوار نيست: حتما با گياه ميموزا که به گياه حساس نيز معروف است، آشنا هستيد. هنگامي که اين گياه را لمس مي‌کنيد برگ‌هاي آن به آرامي شروع به حرکت مي‌کنند.

؟؟؟

در پايان چند نمونه از معروف‌ترين گياهان گوشت‌خوار را به شما معرفي مي‌کنيم؛ تا اگر احيانا گذرتان به جنگل‌هاي آمازون افتاد غافلگير نشويد.

1. گياه کوزه‌اي (pitcher‌plant)

گياه کوزه‌اي از بزرگ‌ترين انواع گياهان گوشت‌خوار محسوب مي‌شود. ارتفاع بعضي از گونه‌هاي آن گاهي به 60 سانتي‌متر مي‌رسد. اين گياه بيشتر در مرداب‌ها و لجنزارها مي‌رويد و هر گياه داراي يک ساقه بلند و صاف و يک گل بزرگ با گلبرگ‌هاي سرخ و مادگي چتر مانند است که در تابستان مي‌شکفد. کوزه‌هاي اين گياه، در واقع برگ‌هاي آن هستند. درون اين برگ‌ها کرم‌هاي بسيار کوچکي زندگي مي‌کنند که کار هضم حشره شکار شده را توسط گياه بر عهده دارند.

2‌. دروزرا (Drosera)

يا شبنم خورشيد (sundew):

اين گياه از بالا شبيه يک قطره درشت سرخ‌رنگ و براق به عرض 5 تا 10 سانتي‌متر است. اين گياه براي شکار حشرات از برگ‌هاي خود استفاده مي‌کند. تارهاي سوزني شکل زيادي بر روي اين برگ‌ها وجود دارند که نوک هر يک از آن‌ها يک قطره ماده چسبناک وجود دارد که شبيه قطره شبنم است. اين قطره‌ها، حشرات کوچک را در دام چسبناک خود گرفتار مي‌کنند. پس از اين‌که حشره تسليم شد، تارها با ترشح آنزيم، حشره را هضم و جذب مي‌کنند.

3‌ باترورت (Butterwort)‌:

با ترورت يکي از عجيب‌ترين گياهان گوشت‌خوار است. اين گياه روي صخره‌ها مي‌رويد. برگ‌هاي اين گياه داراي دو نوع غده هستند. غددي که کار ترشح ماده چسبناک را بر عهده دارند و غددي که مواد هضم کننده را ترشح مي‌کنند. به علاوه اين گياه بويي توليد مي‌کند که باعث فريب و جذب حشرات به سمت خود مي‌شود.

نظرات کاربران
کد امنیتی