فولکلورهای چای‌نوشی ایرانی‌ها
جانونی

فولکلورهای چای‌نوشی ایرانی‌ها

نویسنده : الهام یوسفی

در شماره‌های پیش یادی کردیم از پدر چای ایران، مرحوم کاشف‌السلطنه مشهور به چای‌کار. جالب است بدانید که ایشان طبق وصیت‌شان در سرزمین چای یعنی لاهیجان دفن شدند و البته آرامگاه‌شان به موزه چای ایران و یکی از نقاط دیدنی لاهیجان تبدیل شد. تنها موزه تخصصی که ریز و درشت صنعت چای را برایتان به نمایش می‌گذارد. در این موزه تخصصی اسناد و مدارک کاشف‌السلطنه، وسایل مربوط به مصرف چای مانند انواع سماورهای زغالی، قوری‌های چینی، مسی و سنگی، قهوه‌خوری‌ها، عهدنامه ناصرالدین شاه و انواع گیره‌های استکان چای، سینی، پایه فنجان ملیله‌کاری و... به نمایش گذاشته شده است. همین چیزها آن‌قدر جذاب است که ارزشش را داشته باشد اگر به لاهیجان رفتید، به این موزه سری بزنید و برای مرحوم کاشف که پای محبوب‌ترین نوشیدنی را به خانه‌های ما باز کرده فاتحه‌ای بخوانید. اما بازگردیم به رسم و رسوم چای خوردن ایرانی‌ها. قبلا هم گفتیم که در مراسم خواستگاری چای آوردن عروس اولین فرصت دیدار چهره به چهره داماد و خانواده داماد با عروس است. البته که این روزها این موضوع تقریبا یک مراسم نمایشی است و عروس و داماد ده‌ها بار در کافی‌شاپ و پارک چهره به چهره با هم ملاقات کرده‌اند و حرف‌هایشان را زده‌اند و این مراسم بیشتر برای ملاقات خانواده‌ها با هم است. اما در گذشته یا در برخی مناطق که هنوز این رسم برجاست هنگامی که عروس چای می‌آورد باید دقت و توجه داشت که چای در سینی نریزد چرا که این کار از نظر خانواده داماد، نشانه شلختگی و نا آشنایی او به فوت و فن خانه‌داری و کدبانویی محسوب می‌شد و ممکن بود باعث شود خانواده داماد عروس خانم را نپسندند. ببینید که چقدر سرنوشت یک دختر، البته در گذشته، به چای بستگی داشت. قدیمی‌ها به خیلی چیزها درباره چای حساس بودند، مثلا رنگ و طعم چای، آمیخته بودن با مواد معطر، استکان یا لیوان سرو آن، استفاده از نعلبکی یا نکردن استفاده از آن برای نوشیدن، سماوری بودن یا کتری بودن چای، سماورهای زغالی یا گازی یا نفتی. حتی در نقاط مختلف کشور رسم و رسوم متفاوتی برای نوشیدن چای حاکم بوده، از جمله در میان عرب‌ها در خوزستان مثلا در میان طایفه «سرخه» در غرب شهرستان شوش، در صورتی که چای آماده برای یک میهمان خاص وجود داشته باشد و میهمانی جدید به جمع اضافه شود، به نشانه احترام میهمان جدید حتی در صورت تازه‌دم بودن چای، میزبان خود را موظف به تهیه یا  دم کردن چای جدید می‌دانست. اگر میزبان این کار را نمی‌کرد و از چای دم‌کرده برای میهمان قبلی به میهمان جدید تعارف کند، این عمل نشانه بی‌احترامی به میهمان جدید محسوب می‌شد.

یا مثلا در میان اغلب طوایف خوزستان مرسوم است که قاشق چای‌خوری نباید در داخل استکان باشد و باید قاشق در کنار استکان و روی نعلبکی گذاشته شود و اگر میزبانی قاشق را درون استکان قرار دهد این عمل نوعی بی‌احترامی محسوب می‌شود . بشنوید از طایفه «چنانه» در جنوب ایران که به رسم عرب‌ها، چای بسیار غلیظ و پرنگی می‌نوشند تا جایی که اگر میزبانی چای کمرنگ برای میهمان خود بیاورد میهمان شکایت می‌کند و ناراحت می‌شود و باز هم آن را نشانه بی‌احترامی می‌داند. باقی قصه فولکلور چای هم بماند برای شماره‌های بعد.

نظرات کاربران
کد امنیتی