قرار ما کربلا
راهپیمایی اربعین در برگ‌های تاریخ شیعه

قرار ما کربلا

نویسنده :

هر سال روزهایی در ماه صفر هزاران نفر کوله می‌بندند و راهی می‌شوند تا به کاروانی برسند که یکی از زیباترین تصاویر مذهبی جهان را خلق کنند. سال‌هاست در دل ماهی که به زیستگاه نمادین فرهنگی جهان شیعه تبدیل شده است رویداد مهمی رقم می‌خورد. در دل محرم و صفر... بزرگ‌ترین اجتماع انسانی، یکی از بزرگ‌ترین مراسم‌ مذهبی جهان با نام «پیاده‌روی اربعین» اتفاق می‌افتد. مراسمی که تبدیل شده است به یک رویداد بین‌المللی در اسلام و گردهمایی عجیبی از آدم‌هایی که حول محور یک فکر جمع شده‌اند و برای بزرگداشت راه و هدف انسانی که در راه این فکر جان و مال خانواده‌اش را فدا کرد، به این پیاده‌روی با شکوه پیوسته‌اند. جمعیتی خسته اما شیفته و مشتاق که اگر بخواهند قادر خواهند بود مسیر تاریخ را تغییر دهند. 

گردهمایی پاسداران انسانیت

در این سال‌ها همه ما، حتی اگر پا در مسیر این حرکت بزرگ نگذاشته باشیم، خوب می‌دانیم که این رویداد چقدر عظمت دارد. حرکت نمادینی از پیاده‌روی شمار بسیار زیادی از آدم‌‌ها به سمت کربلا. قرار است چه بشود؟ قرار است همه این آدم‌ها، می‌گوییم آدم‌ها نه شیعه‌ها، که کم نیستند اهل سنت، مسیحی و حتی انسان‌هایی از مذاهب دیگر که هم‌رکاب شیعیان به سوی محل شهادت امام‌شان در حرکت‌اند. قرار است همه این‌ آدم‌ها در قراری از پیش تعیین شده درست در چهلمین روز شهادت امام حسین(ع) که نماد انسانیِ مبارزه با ظلم و فریب و بی‌عدالتی است، در محل شهادت او جمع شوند و یک صدا شعار او را تکرار کنند و بزرگ‌ترین گردهمایی مسلمانان را رقم بزنند. نه فقط بزرگ‌ترین گردهمایی مسلمانان، بلکه بزرگ‌ترین گردهمایی پاسداران انسانیت را. 

 

تاریخی به قدمت شهادت امام علیه السلام

اگر سری به تاریخ بزنید خواهید دید عزاداری برای امام شیعیان از همان روزهای نخست شهادت مظلومانه او آغاز شد و در حقیقت گریستن برای مظلومیت او و پاس‌داشتن شعار نهضتش، به قدمت شهادت اوست. پژوهشگران تاریخ می‌گویند پیاده‌روی اربعین از زمان امامان شیعه در بین شیعیان رایج بوده ‌است. انگار که قرار بود این عزاداری چهل روزه، رسمی شود برای مرور بیشتر یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای تاریخ، مروی بر هدفی که سردمدار این حرکت دنبال می‌کرد. لازم بود چیزی فراتر از یک عزاداری معمولی باشد، یک نماد باشد، یک مبدا باشد برای تاریخ شیعه. از میان علمای اسلام، «سیدمحمدعلی قاضی‌طباطبایی»، راهپیمایی اربعین را سنت و رفتار مداومِ شیعیان از زمان ائمه (ع) دانسته که شیعیان حتی در زمان بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز به این حرکت پایبند بوده‌اند. قطعا در دروان حکومت شیعی آل‌بویه توجهی جدی‌تری به آن می‌شده  اما به دلایلی نامعلوم این سنت تا سال‌ها مغفول ماند، تا این‌که «محدث نوری» در سال‌های حیات خود، بیش از صد سال پیش، آن را احیا کرد. اجتماع در این مراسم را به اجتماع مسلمانان در مکه تشبیه کرده‌اند. در برخی از روایات تاریخی بیان شده که زیارت کربلا با پای پیاده در زمان شیخ انصاری (متوفی ۱۲۸۱ قمری) رسم بوده است، اما در برهه‌ای از زمان به بوته فراموشی سپرده می‌شود که در نهایت شیخ میرزا حسین نوری دوباره آن‌را احیا می‌کند. این عالم بزرگوار نخستین بار در عید قربان به پیاده‌روی از نجف تا کربلا اقدام کرد. ایشان سه روز در راه بود و حدود 30 نفر از دوستان و اطرافیانش او را همراهی می‌کردند. محدث نوری از آن پس تصمیم گرفت هر سال این کار را تکرار کند.

 

ممنوعیت پیاده‌روی در سال‌های حکومت صدام

شاید تاریخی که امروز نوشته و بعدها خوانده می‌شود از این گردهمایی بزرگ با تعجب یاد کند، دیگر این روزها خوب می‌دانیم مسافران نه هزار و دو هزار که میلیون‌ها نفرند. اما در گذشته نه چندان دور سفرهای کاروانی به شکل امروزی نبود اما با آمدن «آیت‌ا...سیدمحمود حسینی شاهرودی» به عنوان یکی از استادان و مدرسان با نفوذ معنوی و قابل توجه حوزه نجف به علت التزام و اصرار شخصی ایشان در پیاده رفتن به کربلا، این کار دوباره قوت گرفت، و به عنوان یک سفر مقدس در بین طلاب نجف رایج شد، ضمن این‌که بعضی از ایرانیان نیز در سفر عتبات آنان را همراهی می‌نمودند. این حرکت ادامه پیدا کرد تا صدام قدرت گرفت. با قدرت‌گیری حزب بعث در عراق، در اواخر قرن ۱۴ قمری، با برگزاری مراسم راهپیمایی اربعین مخالفت جدی شد و حتی گاهی  راهپیمایی‌کنندگان با خشونت رفتار می‌شد و همین باعث می‌شد، از بیم جان مراسم رونق خود را از دست بدهد. و تا سال‌ها آروزی سفر کربلا به دل شیعیان و عاشقان امام حسین علیه السلام بماند و این آرزو به دعای عاشقانه پس از نمازشان تبدیل شود. تا این‌که گشایش رسید... نخستین قدرت‌نمایی شیعیان عراق پس از سقوط صدام نیز در قالب زیارت اربعین بود. 

 

احیای گسترده مراسم اربعین

حزب بعث عراق در سال ۲۰۰۳ میلادی سقوط کرد. با سقوط حزب بعث، مراسم راهپیمایی اربعین بار دیگر در عراق احیا شد. از آن سال به بعد هر ساله جمعیت بیشتری نسبت به سال قبل در آن شرکت می‌کردند. در آغاز این حرکت دو تا سه میلیون نفر در آن حضور داشتند ولی در سال‌های بعد تعداد زائران شرکت کننده در این راهپیمایی به بیش از 10 میلیون نفر رسید و در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ تا ۲۲ میلیون نفر زائر جمعیت گزارش شده ‌است.

 

 

 

 

منابع:

1. تحلیل جامعه شناختی از مراسم و مناسک دینی با تأکید بر مراسم عاشورا/ نویسندگان:  غلامرضا جمشیدیها علیرضا قبادی/ مجله تاریخ اسلام 1386 شماره 30

2. تأثیر مناسک دینی جمعی بر رشد معنویت فرد/ حسنات بیانی، دانشجوی ارشد کلام اسلامی دانشگاه ‌جامعه المصطفی العالمیه

3. بررسی تغییرات اجتماعی مراسم و مناسک عزاداری عاشورا در ایران/ مقاله 2، دوره 15، شماره 58، تابستان 1396، اصغر منتظرالقائم / زهرا سادات کشاورز

4. مناسک دینی از دیدگاه کلیفورد گیرتز (با تأکید بر کارکرد آنها)/ رستم شامجمدی؛ فاطمه پاسالاری بهجانی

نظرات کاربران
کد امنیتی