عجيب ولي کمي واقعي!
نگاهي به سينماي نا‌متعارف يا سينماي تجربي ايران

عجيب ولي کمي واقعي!

نویسنده :

کاوه وکيل

داستان اين سينماي تجربي از همان سال‌هاي اول قرن بيستم شروع شد. جريان دادائيسم در ادبيات؛ و بعد عکاسي و موسيقي تا سينما هم مي‌رسد. بعد‌ها آن آثار تقريبا ضد داستان تبديل مي‌شوند به اولين آثار سينماي «اکسپريمنتال» يا همان تجربي جهان. شايد اگر بخواهيم فيلم‌سازان معروف آن زمان و آن جريان را نام ببريم اشخاصي مانند «رنه کلر» و «هاينش ريخت» بهترين اسم‌ها باشند، فيلم‌هايشان را اصلا نمي‌شود توضيح داد. چون داستان نمي‌گويند، در واقع يک سري تصاوير است يک سري تجربه‌ها براي رسيدن به تعريف از يک هنر مستقل. اين جريان بعدها شکل کامل‌تر و هنري‌تري به خود گرفت. زماني که فيلم‌سازاني مانند «برگمان» و «فليني» در جهان سينما متولد شدند. اين بخش از سينما مخاطب خاص دارد و جنبه‌هاي هنري اثر بسيار مهم‌تر است. سينماي ايران هم براي خودش کلي از اين جور فيلم‌ها و فيلم‌ساز‌ها دارد. شايد دليل اساسي آن هم اين باشد که نسل اول فيلم‌سازان ايراني کارگرداني و فيلم‌نامه نويسي را در اروپا و آمريکا آموخته‌اند و تحت تاثير فيلم‌سازان اروپايي بوده‌اند و به دنبال سينماي شاعرانه‌اي مي‌گشتند؛ کارگردان‌هايي مانند «سهراب شهيد ثالث» و «ابراهيم گلستان». بخش عمده‌اي از سينماي ايران که در جشنواره‌هاي جهاني مطرح است از همين جنس سينما‌ست. در طول تاريخ سينما بار اصلي سينماي تجربي را فيلم‌هاي کوتاه به گردن گرفته‌اند. معمولا اکثر فيلم سازان تجربي‌ از سينماي فيلم کوتاه شروع کرده‌اند و بعد سراغ فيلم 90 دقيقه‌اي رفته‌اند. اين جريان حرکت فيلم کوتاه به بلند را مي‌توانيد در اين فيلم‌سازان جديد ايراني هم پي‌گيري کرد. کساني مثل «سامان سالور» و «پرويز شهبازي»، «محمد رسول‌اف» و «محمد شيرواني».

حافظ ابوالفضل جليلي
فيلم‌سازي است که اگر پي‌گير برنامه‌هاي سينماي تلويزيون باشيد؛ حتما بارها او را ديده‌ايد. ولي فيلم‌هايش را مگر در تلويزيون خودمان در سال‌هاي دور ديده باشيد. وي که در طول دوران فيلم‌سازي اش به دنبال تنها يک چيز بوده آن هم عرفان، عرفان در زندگي مردم و به نوعي در جست‌وجوي معنويت در اين دنياي مدرن. فيلم‌سازي که بارها در جشنواره هاي خارجي به دليل کارهايش از او تقدير شده. فيلم آخر او که «حافظ» نام دارد، داستان يک حافظ قرآن است که به صورت نمادين بخش‌هايي را از زندگي شاعر بزرگ ايراني حافظ شيرازي به تصوير مي‌کشد.

گاو خوني بهروز افخمي
فيلمي کاملا متفاوت از بهروز افخمي که بر اساس رمان «گاو خوني» به قلم «جعفر مدرس صادقي» ساخته شده است. داستان فيلم آن‌قدر گنگ و پيچيده است که به راحتي نمي‌شود توضيحش داد. از ابتداي فيلم ما نقش اول فيلم را نمي‌بينيم يعني خودمان (بيننده نقش اول هستيم) از چشمان و به اطراف نگاه مي‌کنيم و او به نوعي به بيان اتفاقات و خاطراتش در کنار رود زاينده رود و مغازه خياطي پدرش و معلمش مي‌پردازد. در اواسط فيلم متوجه مي‌شويم که شخصيت اول دارد خواب مي‌بيند و زماني که بيدار مي‌شود ما او را مي‌بينيم که نقشش را «بهرام رادان» بازي مي‌کند اين داستان خواب در خواب تا انتهاي فيلم ادامه دارد. سالي که فيلم در جشنواره فجر اکران شد کلي براي سبک روايي داستانش سر و صدا به پا کرد.

شب‌هاي روشن فرزاد موتمن
اين فيلم حاصل همکاري «فرزاد موتمن» با فيلم‌نامه نويسش «سعيد عقيقي» است. داستان فيلم اقتباس آزادي است از رمان «شب‌هاي سپيد» داستايوسکي است ولي تمام اتفاقات فيلم در ايران مي‌گذرد و به نوعي بومي شده است. استاد ادبيات دانشگاهي است که زندگي را در انزوا و آرامش انتخاب کرده. ناخواسته با دختري که از شهرستان به شهر سفر کرده و منتظر شخصي است آشنا مي‌شود و اين آشنايي، کم‌کم زندگي اش را دگرگون مي‌کند. فيلم پر است از شعر و ادبيات و زندگي؛ اقتباس آزاد کاملي از رمان انجام شده و شايد اگر ندانيد که اين رمان از کيست زياد هم فرقي در ديدن فيلم نکند.

شيرين عباس کيارستمي
آن‌طور که خودش هم مي‌گويد مخاطب عام نمي‌تواند با آثارش ارتباط بر قرار کند. «شيرين»، از آخرين فيلم‌هاي کيارستمي که جنجال‌هاي زيادي هم به همراه داشت؛ به تصوير برداري از بيننده‌هاي يک فيلم در سينما مي‌پردازد. در طول فيلم تنها صورت بازيگران زن سينماي ايران را نشان مي‌دهد که همگي به تماشاي فيلم «خسرو و شيرين» از داستان نظامي گنجوي به سينما رفتند. ما فيلمي را که بازيگران مي‌بينند نمي‌بينيم، فقط صداي آن‌ها را مي‌شنويم و تنها صورت بازيگران زن سينماي ايران را مي‌بينيم که دارند فيلمي را مي‌بينند.

قاعده بازي احمدرضا معتمدي
اگر مي‌خواهيد فيلم پست مدرن ايراني ببينيد؛ قاعده بازي جزو آن سري از فيلم‌هاست. البته حالا چقدر با سينماي پست مدرن جهان متفاوت است اصلا آن‌ها به سينماي پست مدرن چه مي‌گويند باشد براي يک وقت ديگر. قاعده بازي ساخته «احمد رضا معتمدي» به نوعي يک فيلم کمدي است. داستانش دو گروه دارا و ندار است که بر سر ميراث کشف شده به ستيز مي‌پردازند. آن‌ها به دليل عاشق شدن مردي به نام نارگيل از خانواده ندارها به فرشته از خانواده داراها متوجه مي‌شوند؛ که پدر بزرگ آن‌ها دو زن داشته و با هم فاميل هستند. فيلمي کمدي و کاملا متفاوت در سينماي ايران.

چه‌کسي‌امير‌را‌کشت مهدي‌کرم‌پور
«مهدي کرم‌پور» کارگردان «چه کسي امير را کشت»، با اين اثر نشان داد که سينما را خيلي خوب مي‌شناسد. امير در سانحه رانندگي کشته مي‌شود؛ و زن و دخترش و شريکش و... درباره او و اتفاقي که براي امير افتاده صحبت مي‌کنند. اين اولين فيلم ايراني است که از روي story board ساخته شده؛ و تمام فيلم مونولوگ‌هاي يک نفره است؛ درباره آشنايي شخصيت‌هاي فيلم با امير و اين‌که امير چه جور آدمي بود و حيف شد که مرد. علاوه بر اين‌ها لحن بازيگران مثلا لهجه بازاري مرحوم شکيبايي در فيلم با مثلا سبک حرف زدن نيکي کريمي به عنوان زنش واقعا ديدني ‌است.

بودن و نبودن کيانوش عياري
«کيانوش عياري» قبل از سريال «روزگار قريب» آثار کاملا متفاوتي در کارنامه‌اش دارد. «بودن يا نبودن» يکي از همين آثار است. داستان فيلم از اين قرار است که دختري نياز مبرم به پيوند قلبي دارد و با گروه کارگرداني پسري را پيدا مي‌کند که به دليل مرگ مغزي مي‌تواند قلبش را اهدا کند اما خانواده پسر فکر مي‌کنند که او زنده است. داستان حول قضيه زنده بودن و نبودن دو انسان مي‌گذرد.

زمستان است رفيع پيتز
فيلمي شاعرانه از «رفيع پيتز» که سينما را با دستيار کارگرداني «گدار» و «آلن رنه» و «ژاک بکر» به صورت حرفه‌اي آموخته. فيلم به نوعي روايت کننده مهاجران و کار در آن سوي مرزها است. داستان در شهري مرزي مي‌گذرد. مردي براي کار خانواده خود را رها مي‌کند تا در آن سوي مرزها شغلي را پيدا کند. شخص ديگري به شهر مي‌آيد و به کار مکانيکي مي‌پردازد و او نيز به دنبال کار، مصمم به رفتن است و اين سيکل ناقص ادامه دارد.

به همين سادگي رضا ميرکريمي
«رضا ميرکريمي» فيلم‌ساز اين اثر نشان داد که زندگي زنان خانه‌دار ايراني آن‌طور که ما فکر مي‌کنيم خيلي هم ساده نيست. داستان فيلم نمايش يک روز از زندگي يک زن ايراني است در کلان شهر تهران و افسردگي و انزوايي که کار در خانه براي او به همراه آورده است. استفاده از دوربين روي دست در طول فيلم و همچنين ساختار مستند گونه‌اي که دارد، فيلم را متفاوت کرده است. تمام ريزه‌کاري هاي زندگي يک خانه‌دار زماني که در فيلم کسالت‌بار و پيچيده ديده مي‌شود موجب مي‌شود که فيلمي متفاوت از اين فيلم‌ساز ببينيم.

صدلي خالي سامان استرکي
به قول منتقدان آن سال جشنواره فجر اولين فيلم سورئاليستي ايراني را شاهد بود؛ حالا غلط و درستش، خوب و بدش پاي همان منتقدان. داستان فيلم ابتدا حول محور سقط جنين و بچه‌هاي معلول مي‌گردد، اما بعد متوجه فيلم در فيلم بودن داستان مي‌شويم سپس اين روند فيلم در فيلم تا آخر داستان ادامه دارد. به نوعي به مسئله جبر و اختيار و مرگ مي‌پردازد. فيلم‌ساز تحت تاثير داستان ژاک و قضاوقدر فيلم‌نامه را نوشته است. اين فيلم هنوز اکران نشده و در جشنواره هم نتوانست با مخاطب عام ارتباطي بر قرار کند.

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌و‌گو با «ساراسادات خادم‌الشریعه»

در آن لحظه به نتایجم فکر نکردم

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
چهره هفته

جینگولک بازی غربی‌ها

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨

دشواری نداریم

٩٥/٠٩/١٨

چرخه‌ تبدیل پراید

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
اینترنت و سر و شکل جدیدی که به بازار کالا و خدمات ایران داده است

#تقابل_مدرنیته_سنتی

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨