حریم خصوصی کجایی؟ دقیقا کجایی؟
نیم نگاهی به قوانین حریم خصوصی در ایران و جهان به بهانه مد شدن افشاگری

حریم خصوصی کجایی؟ دقیقا کجایی؟

نویسنده : الهام یوسفی

مدت‌هاست که در ذهن اغلب ما یک سوال اساسی وجود دارد. این‌که حریم خصوصی افراد دقیقا در کجای زندگی‌شان واقع شده؟ گاهی خشم‌‌های ما نسبت به آدم‌هایی که از ما پولدارترند یا در موقعیت اجتماعی بهتری هستند باعث می‌شود به شیوه خودمان که همان افشاگری و پیگیری‌های افشاگری‌ها و تکثیر آن‌ها‌ است از این همه پولدار بودن انتقام بگیریم. در واقع ما فراموش می‌کنیم که اگر قرار است چیزی افشا شود، فسادهای مالی یک آدم یا خانواده اوست و نه عکس‌های خصوصی گذشته‌اش، یا قیمت‌گذاری روی لباس‌هایی که ما واقعا نمی‌دانیم از چه راهی آن‌ها را به دست آورده. اتفاقی که افتاده این است که ما را پیش و بیش از هر چیزی خشم‌مان هدایت می‌کند. از طرفی دیگر این مسائل ما را از مسئله اصلی فسادها دور می‌کند و به زبان ساده‌تر حواشی را از متن پررنگ‌تر می‌کند. شاید یکی از علت‌های این مسئله نا آگاهی ما از قوانین است. در این شماره استثنائا می‌خواهیم به جای آوردن قصه‌ها و روایت‌های واقعی برای یک بار هم که شده سری به قانون اساسی خودمان بزنیم و از قوانین این قضیه آگاه شویم و دیگران را هم آگاه کنیم.

نگاه شفاف قرآن کریمبه حریم خصوصی
چه کسی است که این موضوع را نداند که در قرآن کریم حرمت تجسس بارها مورد تاکید قرار گرفته است. خدا در سوره مبارکه حجرات با عبارت «لاتجسسوا» صراحتاً تجسس در امور دیگران را منع کرده است. در صدر اسلام نیز این آیه شریفه به معنای تجسس نکردن در حریم خصوصی مردم فهم می‌شده است و روایات فراوانی از سخنان و زندگی پیامبر گرامی اسلام(ص) و امیرالمومنین (ع) وجود دارد که نشان دهنده حساسیت حکومت اسلامی به مقوله حریم خصوصی است. روایاتی که به نظر ما حتی عجیب و باورنکردنی خواهد رسید، آن هم در این زمانه که جست‌وجو در زندگی دیگران به کار روزمره همه ما تبدیل شده است.  در متون فقهی شیعه هم در مباحث مختلفی از جمله وجوب حفظ راز دیگران، ادله کتمان گناه غیر، ادله حمل عمل مسلم به صحت و مانند آن‌ها مسئله حفظ حریم خصوصی به تکرار وجود دارد و روح کلی فقه ما از وارد نشدن به حریم اشخاص حتی در زمانی که گناهی را به صورت پنهانی مرتکب شده‌اند، حکایت دارد.
اشاره به حفظ حریم خصوصی 
در فرمان امام خمینی(ره)
حضرت امام(ره) نیز در فرمان هشت ماده‌ای معروف هرگونه تجسس مسئولان حکومتی در امور شخصی را ممنوع اعلام کردند. در این فرمان آمده است: «هیچ کس حق ندارد به خانه یا مغازه یا محل کار شخصی کسی بدون اذن صاحب آن‌ها وارد شود یا کسی را جلب کند، یا به نام کشف جرم یا ارتکاب گناه تعقیب و مراقبت نماید، و یا نسبت به فردی اهانت نموده و اعمال غیر انسانی - اسلامی مرتکب شود، یا به تلفن یا نوار ضبط صوت دیگری به نام کشف جرم یا کشف مرکز گناه گوش کند، و یا برای کشف گناه و جرم هر چند گناه بزرگ باشد، شنود بگذارد و یا دنبال اسرار مردم باشد، و تجسس از گناهان غیر نماید یا اسراری که از غیر به او رسیده و لو برای یک نفر فاش کند. تمام این‌ها جرم [و] گناه است و بعضی از آن‌ها چون اشاعه فحشا و گناهان از کبایر بسیار بزرگ است، و مرتکبین هر یک از امور فوق مجرم و مستحق تعزیر شرعی هستند و بعضی از آن‌ها موجب حد شرعی می‌باشند.» (صحیفه امام، ج 17، ص 143-139)
قانون اساسی و حریم خصوصی مردم
قانون اساسی جمهوری اسلامی به این مسئله حساسیت داشته و اصلی از اصول ۱۷۷ گانه این قانون را به این مساله اختصاص داده است. در اصل ۲۵ قانون اساسی آمده است: «بازرسی و نرساندن نامه‌ها، ضبط و فاش کردن مکالمات تلفنی، افشای مخابرات تلگرافی و تلکس، سانسور، عدم مخابره و نرساندن آن‌ها، استراق سمع و هرگونه تجسس ممنوع است مگر به حکم قانون.» (قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل 25) ضمانت اجرای این اصل به طور صریح در ماده ۵۸۲ قانون مجازات اسلامی (کتاب تعزیرات) ذکر شده و برای تجسس در امور دیگران به هر نحو مجازات در نظر گرفته شده است. علاوه بر موارد مصرح فوق، در قوانین متعدد دیگری حفظ حریم خصوصی مردم مورد تاکید قانون‌گذار بوده است که در دو بخش کلی قابل تقسیم است که در بخش نخست، ممنوعیت تفحص و تجسس در امور دیگران توسط مردم و اشخاص حقیقی و در بخش دوم ممنوعیت دستگاه‌های عمومی و دولتی از جمله ضابطین دادگستری، وزارت اطلاعات، سازمان اطلاعات سپاه یا نیروی انتظامی و دستگاه قضایی را شامل می‌شود. (قانون مجازات اسلامی ماده ۲۴۱، قانون تعزیرات مواد ۶۴۸، ۵۷۰ و ۵۷۱)
حریم خصوصی 
در منشور حقوق شهروندی
در این منشور که آذر ماه 1395 به تصویب رسید در چندین ماده به موضوع حریم خصوصی اشاره شده است. در ماده 13 گفته شده هر شهروندی حق دارد از امنیت جانی، مالی، حیثیتی، حقوقی، قضایی، شغلی، اجتماعی و نظایر آن برخوردار باشد. هیچ مقامی نباید به نام تأمین امنیت، حقوق و آزادی‌های مشروع شهروندان و حیثیت و کرامت آنان را مورد تعرض و تهدید قرار دهد. اقدامات غیرقانونی به نام تأمین امنیت عمومی به ‌ویژه تعرض به حریم خصوصی مردم ممنوع است. ماده 35 این ماده اعلام می‌دارد، حق شهروندان است که از امنیت سایبری و فناوری‌های ارتباطی و اطلاع‌رسانی، حفاظت از داده‌های شخصی و حریم خصوصی برخوردار باشند. ماده 36 می‌گوید حق هر شهروند است که حریم خصوصی او محترم شناخته شود. محل سکونت و اشیای خصوصی و وسایل نقلیه شخصی از تفتیش و بازرسی مصون است، مگر به حکم قانون. در ماده 42 گفته شده، حق شهروندان است که حرمت و حریم خصوصی آن‌ها در رسانه‌ها و تریبون‌ها رعایت شود. در صورت نقض حرمت افراد و ایجاد ضرر مادی یا معنوی، مرتکبین طبق مقررات قانونی مسئول و موظف به جبران خسارت می‌باشند. (منشور حقوق شهروندی جمهوری اسلامی ایران)
حریم خصوصی در قوانین بین‌المللی
به حق حریم شخصی بارها در قوانین بین‌المللی اشاره شده است. به دنبال پذیرش اعلامیه جهانی حقوق بشر در سال ۱۹۴۸ و ماده ۱۲ که مستقیم در باره موضوع حریم شخصی است، شروط مشابهی در قرارداد بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و کنوانسیون اروپا در مورد حقوق بشر و سایر کنوانسیون‌ها و توافقات منطقه‌ای آمده است. اعلامیه جهانی حقوق بشر در ماده ۳ چنین بیان می‌کند: «هر فردی حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد و در اصل ۱۲ نیز آمده نباید در زندگی خصوصی، امور خانوادگی، اقامتگاه یا مکاتبات هیچ‌کس مداخله‌های خودسرانه صورت گیرد یا به شرافت و آبرو و شهرت کسی حمله شود. در برابر چنین مداخله‌هایی برخورداری از حمایت قانون حق هر شخصی است.»
نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
جارچی

جارچی 559

٩٧/٠٩/١٥
حکایت هفته

اندر حکایت مریدان و خاموشی چراغ

٩٧/٠٩/١٥
اینستادونی

اینستادونی 559

٩٧/٠٩/١٥
فتوچاپ

فتوچاپ 559

٩٧/٠٩/١٥
درباره «آستیگمات» دومین ساخته مجید رضا مصطفوی

تراکم خنده‌دار بدبختی

٩٧/٠٩/١٥
برای ابوالفضل زرویی نصرآباد که نوشته‌هایش را دوست می‌داشتم و جاده ناهموار طنز را برای نسل ما صاف کرد

اسطوره سبیلوی من

٩٧/٠٩/١٥
یادداشت

نگاهی کوتاه به زندگی و افتخارات اصغر فرهادی از ابتدا تا به امروز

٩٧/٠٩/١٥
یادداشت

بده بستون های سینمایی

٩٧/٠٩/١٥
چهره هفته

چهره هفته 559

٩٧/٠٩/١٥
پایان نامه

کتاب، چمبه، حمید هیراد!

٩٧/٠٩/١٥
شگرد

فالوورهایتان را بترکانید (قسمت دوم)

٩٧/٠٩/١٥
بیفور ویژه

زوج دیکتاتورِ جیمی

٩٧/٠٩/١٥
یک پرونده پر و پیمان درباره اصغر فرهادی و سبک فیلم‌سازی منحصر به ‌فردش که اسمش این هفته با انتشار همه می‌

سرِّ فرهادی

٩٧/٠٩/١٥
#توئیتری_ها

توئیتری ها 559

٩٧/٠٩/١٥
ناصرخان اکتور سینما

ببخشید شما؟

٩٧/٠٩/١٥
کدام کارگردان‌ها بیشترین شباهت را به فرهادی دارند؟

فرهادی‌بازها، فرهادی‌سازها، فرهادی شده‌ها!

٩٧/٠٩/١٥
هــمه چــیز درباره مهــم‌تــرین ارز ایــــن روزهــای دنــیــای تکــنولوژی

#ETHEREUM

٩٧/٠٩/١٥
دستپخت آخر آقای کارگردان، زیر ذره‌بین نقد

همه چیز درباره دانستن است

٩٧/٠٩/١٥
دات کام

پت و مت بسازید!

٩٧/٠٩/١٥
تمام شواهدی که نشان می‌دهد فرهادی درحال تغییر رویه در مسیر فیلمسازی‌اش است

فاز نو

٩٧/٠٩/١٥