جیم - روی فلشم فیلم دارم، مــــیخوای؟ www.jeem.ir
روی فلشم فیلم دارم، مــــیخوای؟
دوره خیلی فشرده و رفاقتی چیستی شناسی «ژانرهای سینمایی»

روی فلشم فیلم دارم، مــــیخوای؟

نویسنده : سید مصطفی صابری

 چه ژانری هست؟ 

 دقیقاً نمی دونم، یکی دوتاش بزن بزنه، یکی دوتاش هم ترسناک! 

 خب دقیقاً چه نوع اکشنی؟ اکشن و جنایی، اکشن و علمی تخیلی؟ ترسناکش چیه؟ اسلشر؟ 

 فیلماش جالب بود اما این جزئیاتش رو نمی‌دونم. مگه فرقی می‌کنه؟ 

 آره دیگه، من دوست دارم ژانر فیلمی رو که می‌خوام ببینم از قبل بدونم. ژانرها مثل یه جور بروشور هستن که من بدونم فیلم با سلیقه‌ام چه قدر جور درمیاد، یعنی وقتی ژانر فیلم رو بگی من می‌فهمم که از نظر لحن و محتوا و داستان چه ویژگی‌هایی داره. 

 خب از همین ژانر اکشن و ترسناک چند تا مثال ایرانی بزن تا من بفهمم چی به چیه

 راستش تو سینمای ایران به اون معنی تنوع ژانر نداریم، برای همین فانتزی، وسترن، جنایی، علمی تخیلی، ترسناک و موزیکال که جزو ژانرهای اصلی سینماست تو سینمای ما بی معنیه. حتی کمدی‌های ما هم گاهی ژانر نیست، بیشتر لحن فیلم کمدی محسوب میشه. اصلاً سینمای ما زیاد ژانرپذیر نیست چون تنوع فرم و محتوا نداره. 

 حالا که داری پُز معلوماتت رو میدی بگو ببینم این ژانر دقیقاً چه طوری تعریف میشه؟

 ببین عناصر ساختاری و مولفه‌های محتوایی یک فیلم موفق میشه عاملی برای تکرار در بقیه فیلم‌ها. درست مثل وقتی که فلافلی سلف سرویس گرفت و همه زدن تو این کار و بعدش بستنی مُد شد همه زدن تو کار بستنی. خلاصه استودیوهای فیلمسازی و کارگردان‌ها روی یک فرمول مشخص که امتحانش رو از نظر مخاطب پس داده سوار میشن تا بتونن یک فیلم استاندارد مطابق سلیقه مخاطب بسازن و فروش مناسبی داشته باشه. 

 خب این کجاش خوبه؟ پیروی از این قواعد به قول تو ژانر باعث میشه خلاقیت نابود بشه و هیچ کس دنبال فرم‌ها و مضمون‌های تازه نره. بعدش یک هنرمند باید روی جامعه تاثیر بگذاره نه این‌که تاثیر 

بگیره. 

 خب تازه پایه یه بحث قشنگ شدی. اولاً مفهوم ژانر با خلاقیت منافات نداره؛ هر ژانر و مرزهایی که با بقیه ژانرها داره کاملاً یه مفهوم قراردادی محسوب میشه و رعایتش الزام‌آور نیست. بلکه فقط یک ذائقه‌سنجی از مخاطب محسوب میشه و فیلمساز می‌تونه چندژانر رو با هم ترکیب کنه، اصلاً فیلمی بسازه که خودش شروع یک ژانر باشه. پس با خلاقیت منافاتی نداره. ثانیاً همون طور که گفتم ژانر ساختار و مولفه‌های محتوایی رو مشخص می‌کنه اما این به معنی ارزش‌گذاری محتوایی نیست. ژانرها برای توصیف فیلم کاربرد داره نه ارزشگذاری محتوایی. برای همین فیلمساز میتونه با رعایت قواعد یک ژانر باز هم روی مخاطب خودش تاثیرگذار باشه. 

 یک لطفی بکن کوتاه‌تر جواب بده و این شاخه و اون شاخه نپر تا سرخط بحث رو گم نکنم. با این اوصاف که گفتی چرا سینمای ما ژانرپذیر نیست؟

 باشه خلاصه جواب میدم، سینمای ما یک صنعت پولساز نیست. دغدغه‌هاش با سینمای دنیا فرق داره برای همین یک سری از ژانرها رو نداره اما برای یکسری از ژانرها به مختصات خودش رسیده. به طور مثال بیشتر فیلم‌های اجتماعی ما رو میشه در ژانر ملودرام دسته‌بندی کرد. کلاً چیزی به اسم ژانر اجتماعی نداریم؛ اما حالا این یکجوری ایرانیزه شده و ما فقط دو مدل فیلم داریم: یا کمدی، یا اجتماعی تلخ! این متنوع نبودن ژانرها در کل یک پدیده فرهنگی و هنری و تجاریه. یک دلیل نداره. تولید فیلم در ژانرهای مختلف غیر از نیروی انسانی متخصص نیاز به بستر اجتماعی برای اقبال مخاطب داره. 

 خب این قواعد ژانر رو کی تعیین کرده؟

 ببین ژانر یک مفهوم سیاله که در گذر زمان شکل گرفته و ماهیتی پویا داره و مدام به روز میشه. همین سیال بودنش هم باعث شده سر این که هر ژانر چه مرزی داره یکسری بحث‌ها پیش بیاد که ربطی به بحث ما نداره. حالا فلشت رو بده که خودم ببینم چی داری؟

 صبر کن یه کم دیگه بحث رو ادامه بدیم چون داره جالب میشه. سئوال من اینه که همین مفهوم سیال برچه اساسی تعریف میشه؟

 ببین چند فاکتور تو تعیین یک ژانر و متمایز شدنش از بقیه ژانرها موثره: اولش عامل داستانی، مثل جنایی، نوآر، تاریخی، علمی تخیلی، جنگی و... بعدش حس و حال مثل: اکشن، ماجرایی، کمدی، درام، فانتزی، ترسناک و تریلر، سومیش قالب تولید فیلم یعنی این که انیمیشن باشه، یا مستند یا موزیکال و از این حرف‌ها. در نهایت هم مخاطب هدف یعنی برای چه سنی ساخته شده، چه سنی نباید ببینن و... 

 حالا با این توضیحات چند تا ژانر داریم؟

 10 تا ژانر اصلی داریم یعنی 1- علمی و تخیلی مثل آواتار، ئی تی و... 2- وحشت که خودش خیلی زیرژانر داره. 3- فانتزی 4- انیمیشین 5- کمدی 6- تاریخی 7- نوآر 8- جنگی 9 – وسترن 10- ملودرام.

 علمی و تخیلی چه فرقی با فانتزی داره؟ هر دوتاشون تخیلی هستن دیگه؟

 نه، این جزئیات رو الان نمیشه توضیح داد اما خلاصه بگم علمی و تخیلی در بستر یک جهان در آینده است؛ مثل جنگ‌های ستاره‌ای، اما داستان فانتزی کلاً تو یک جهان زائیده ذهن فیلمساز و متفاوت از دنیای واقعی ما میگذره مثل ارباب حلقه‌ها. 

 خب این زیرژانر که گفتی چه موجودی بود؟

 خود ژانر یک کلمه فرانسویه به معنی نوع و گونه. خب حالا تو هر ژانر همه فیلم‌ها مثل هم نیستند. همین جاست که می‌فهمیم ژانر با خلاقیت منافات نداره. مثلاً زیرژانرهای وحشت براساس رویکرد روایی، سبک بصری و درونمایه تقسیم میشه به اسلشر یا فیلم‌هایی که سلاخی تو اون رواج داره. اسپتلر یعنی فیلم‌هایی که اغراق در سلاخی داره. جی هارور فیلم‌های وحشت ژاپنی یا در فرمت سینمای ژاپنه که مبتنی بر باورهای شرقی یعنی وجود ارواح ناآرامه. کی هارور فیلم‌های وحشت کره‌ای رو شامل میشه. زامبی محور هم داریم که یک وقت‌هایی خودش زیرمجموعه اسپتلر و اسلشر قرار میگیره. البته ما تو ادبیات خودمون فیلم‌های وحشت رو به دو نوع کلی جن و روح، و زامبی و اره تقسیم می‌کنیم. یعنی یا عامل وحشت متافیزیکیه یا یک روانی و مرده متحرک.                     

 حالا چرا زیرژانر درست می‌کنیم از خودمون؟ خب همه‌اش رو بگیم ژانر وحشت!

 معلومه گوش ندادی. تو وقتی دنبال یک آدرس می‌گردی غیر از خیابون اصلی به خیابون فرعی و پلاک هم نیاز داری. ژانر و زیرژانر و عوامل فیلم معرف این هستن که با چی طرفیم. البته عامل اصلی در این تعاریف و تحولشون تماشاگره. یعنی اگه یه فیلم خوب رو تماشاگر نپسنده اون در حد یک اثر تجربی و مستقل باقی می‌مونه و موج ایجاد نمی‌کنه تا ژانری ازش متولد بشه. 

 مگه هنوزم امکان اضافه شدن به ژانرها هست؟

 امکانش هست اما خیلی سخته. به نظر میاد به جای ژانر جدید فقط تکامل ژانرها رو داریم هر چند اگه واقعاً یک ژانر جدید ظهور کنه تا مدت‌ها ازش خبر نداریم چون در ابتدای ماجرا و تا تعدادی زیادی فیلم طبق قواعدش ساخته نشه، هویت مستقلی از ژانرهای قبلی نمی‌گیره. البته ترکیب ژانرها به معنی ایجاد ژانر جدید نیست. اصلاً گاهی میشه یک فیلم رو با چهار ژانر توصیف کرد تا لحن و داستان و فضای فیلم کاملاً توصیف بشه. 

 خب اگه قواعد یک ژانر باعث تضمین موفقیت یک فیلم میشه چرا همه فیلم‌های یک ژانر فروش و موفقیت مشابه ندارن؟

 خب رعایت قواعد ژانر و اضافه کردن خلاقیت‌هایی به اون باعث تفاوت فیلم‌ها میشه اما این تمام ماجرا نیست. خیلی وقت‌ها چرخه ژانر یعنی دوران ظهور و تثبیت و موفقیتش گذشته و دیگه ذهن و سلیقه مخاطب از فیلم‌های اون ژانر اشباع شده و فیلم‌هاش حتی اگه خوش ساخت باشه فروش نمیره. برای همین همیشه ژانرها نیاز به یک دوره تنفس دارن. به طور مثال فیلم‌های ابرقهرمانی که تو ژانر اکشن و فانتزی تعریف میشن مدت‌ها بود که مخاطب نداشتن اما یک دوره با اضافه شدن مضامین روانشناسی و یک دوره با کمدی خفیف و جلوه‌های ویژه احیاء شدن. در حقیقت ژانرها از بین نمیرن فقط از تب و تاب می‌افتن. 

 تلفیق ژانرها رو یه کم باز کن.

 بی خیال بابا، فلش نخواستم اصلاً! 

 نه دیگه، آخرشه، همین رو هم توضیح بده. 

 ببین سری فیلم‌های «بیگانه» با تلفیق علمی تخیلی و وحشت ساخته شد، «بلیدرانر» با تلفیق نوآر و علمی تخیلی، «ماتریکس» با تلفیق اکشن هنگ کنگی و علمی تخیلی. حتی میشه ژانر وحشت و کمدی رو هم تلفیق کرد. اما در این تلفیق‌ها تکنیک کار خیلی مهمه. نمیشه به راحتی فضای سرد و تلخ نوآر رو درآورد در حالی که ذات سینمای علمی و تخیلی پر شده از جلوه-های ویژه پرزرق و برق. برای همین تلفیقی-ها یا شکست میخورن یا شاهکار از کار درمیان. 

فهمیدی؟

 اگه فحش نمیدی نه! اصلاً چه ضرورتی به این تلفیق‌هاست؟ 

 دغدغه‌های فیلمساز متاثر از فضای اجتماعی جامعه‌اش، بازار و گیشه این تلفیق‌ها رو ضروری می‌کنه و گرنه نمیشه حرف تازه‌ای زد و با جامعه ارتباط برقرار کرد. به طور مثال در آمریکا دهه 30 که بحران اقتصادی وجود داشته فیلم‌های موزیکال زیاد شده، الان تو کشور خودمون سینمای کمدی داریم. اصلاً گاهی تولد و ظهور یک ژانر انعکاسی از اتفاقات جامعه است. مثلاً با شیوع ایدز سری «بیگانه» ساخته شد و اتفاقاً قهرمانش زن بود تا پاسخی هم به جنبش‌های حمایت از حقوق زنان داده باشه. خلاصه فیلم‌ها برای این‌که بتونن انعکاسی از امیدها و هراس‌های جوامع باشن باید روی مرز ژانرها حرکت کنن تا مخاطب رو

همگام کنن. 

 یه سئوال دیگه هم داشتم. 

 شرمنده، وقت ندارم. ولی اگه خواستی اطلاعات بیشتری درباره ژانرها داشته باشی کتاب «راهنمای ژانر» به همت یحیی نطنزی رو بخون که نشر چشمه منتشر کرده. قیمتش 25 تومنه. 340 صفحه است و 10 ژانر اصلی رو براساس مطالبی که طی یک مدت طولانی در مجله 24 چاپ شده معرفی کرده. پیشگفتار کتاب هم به قلم حسین معززی نیاست که سینمایی نویس قدیمی و سردبیر همون مجله بوده. منم بخش زیادی از چیزهایی که گفتم رو مبتنی بر مقاله‌های تالیفی و ترجمه‌ای این کتاب گفتم. فلش رو بده بیاد که 

دیر شد.

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
پایان نامه

ننگارید، ننگارید!

٩٧/٠٥/٢٥
تلگجیم طلایی

تلگرام طلایی 547

٩٧/٠٥/٢٥
کوتاه و مختصر درباره سازمان هنری رسانه‌ای اوج

ایستاده با اوج

٩٧/٠٥/٢٥
حکایت هفته

اندر حکایت ابوجارچی و پسر گمشده

٩٧/٠٥/٢٥
«تنگه ابوقریب» را باید تماشا کرد نه فقط به خاطر سیمر‌غ‌ها و نه نفس‌هایی که 'گاهی در طول 90 دقیقه بند می‌آی

دلم دلتنگ تنگستان

٩٧/٠٥/٢٥
دات کام

چگونه بفهمیم تلگرام‌مان توسط دیگری خوانده می‌شود؟

٩٧/٠٥/٢٤
آنتن

روش اختصاصی جیم در سوسک کشی!

٩٧/٠٥/٢٤
یادداشت

تنگۀ ایران

٩٧/٠٥/٢٥
چرا تنگه ابوقریب به عنوان نقطه عطفی در سینمای دفاع مقدس کشورمان محسوب می‌شود؟

سدی که شکست

٩٧/٠٥/٢٥
چهره هفته

علی صفری شهردار قزوین

٩٧/٠٥/٢٥
ساختنیجات

جایی برای جوراب‌های کوچک و خانه به هم ریز

٩٧/٠٥/٢٤
شاخ هفته

رازهایتان را حفظ کنید

٩٧/٠٥/٢٤
جارچی

جارچی 547

٩٧/٠٥/٢٥
شگرد

تکنیک‌های عکاسی از حیوانات

٩٧/٠٥/٢٥
فتوچاپ

فتوچاپ 547

٩٧/٠٥/٢٥
معرفی 5 شخصیتی که دیدن بازی‌های‌شان در تنگه ابوقریب شما را غافلگیر خواهد کرد

شاخ‌های تنگه

٩٧/٠٥/٢٥
یک بسته پیشنهادی درباره این سوال که: ورزش مناسب من چیست؟

چه ورزشی برای چه حال و روزی؟

٩٧/٠٥/٢٥
یادداشت

احیای تلویزیون با رشیدپور

٩٧/٠٥/٢٥
یادداشت

بالاخره بَدمَن داستان برنده شد

٩٧/٠٥/٢٤
یادداشت

پسرم، زن نگیر!

٩٧/٠٥/٢٥