تفکرنقدي
چه‌طور تفکر خلاقانه و نقادانه داشته باشيم

تفکرنقدي

نویسنده :

حميدرضا کيا

ساعت10 است، هنوز بابا نيامده! امشب مهماني، خانه خاله جان است. تا کي بايد منتظر باشيم؟ اگر الان بيايد واقعا چه‌طور اين موضوع را توجيه مي‌کند؟ من که تحمل بهانه گوش کردن را ندارم، آدم‌ها مي‌توانند اين همه بي‌فکر باشند، يک هفته است که مامان قرار اين مهماني را گفته...

فکر کنم وقتي بيايد، سلامش را جواب ندهيم فقط برويم خانه خاله جان، به هيچ کدام از توجيه‌هايش هم گوش نکنيم، مي‌رويم و توي راه يک کلمه هم حرف نمي‌زنيم. فقط مهماني بعدي خانه فاميل بابا که شد من خودم را مي‌زنم به مريضي، مامان هم بلد است چه‌ کار کند!

فکر کنم براي اين که همان لحظه متوجه دير کردنش بشود، بايد همه با هم صحبت کنيم، حتي اگر اين صحبت کردن باعث دعوايي حسابي بين‌مان بشود.

فکر کنم با اين که خيلي عصباني هستيم، بد نباشد سلام و احوال‌پرسي کنيم و حرف‌ها و توضيح‌هاي بابا را بشنويم، شايد گرفتار شده باشد، شايد دنبال کار واجب تري بوده، آسمان که به زمين نرسيده.

اسمش تفکر نقاد است، وقتي مي‌گوييم تفکر نقاد، منظور اين است که فرد اطلاعات، گفته‌ها و نظرات و پيشنهادها را بررسي کند و هيچ فکر، پيشنهاد يا نظري را بدون بررسي آن هم از نوع منطقي‌اش، نه رد کند و نه بپذيرد. در اين نوع تفکر براي دفاع و حمايت از هر عقيده‌اي شواهد و مدارک واقعي ارائه مي‌شود و براي پذيرش عقيده ديگران هم مدارک و شواهد درخواست و در واقع به حرف‌هاي آن‌ها گوش داده مي‌شود. در تعريف ديگري از تفکر نقاد، گفته شده است که اين نوع تفکر فرآيندي است که درستي و اعتبار اطلاعات را بررسي مي‌کند. اين نوع فکر کردن نه تنها مدلي بسيار منطقي را در تصميم‌گيري فراهم مي‌کند که باعث طولاني‌تر شدن صحبت‌هاي بين افراد و در نتيجه صميميت بين آن‌ها مي‌شود.

تفکر نقاد، تفکري منطقي است که روي مدل تصميم‌گيري تمرکز دارد و روي عملکرد ما موثر است و تعيين مي‌کند که بايد چه تصميمي بگيريم يا چه‌طور عمل کنيم.

تفکر نقاد، تفکري است که براي قضاوت و نتيجه‌گيري دنبال شواهد، دلايل، و مدارک مي‌رود و يا براي رسيدن به يک قضاوت و نتيجه‌گيري‌ درست دلايل، شواهد و مدارکي را مي‌خواهد.

اين فرآيند با جست‌وجو دلايل، راهکار‌ها و ارزيابي موقعيت‌ها و وضعيت‌ها شروع مي‌شود و اگر بخواهيم استراتژي عمل‌مان را تعيين کنيم بر اساس شواهد و مدارک عيني و واقعي است و در نهايت تصميم‌گيري مي‌کنيم.

اين نوع تفکر و نگاه به زندگي در همه شکل‌ها مي‌تواند خودش را نشان بدهد، فرقي نمي‌کند که شما مي‌خواهيد در کارتان تفکر نقاد داشته باشيد يا در درس‌تان يا در رفتار با دوست و آشناهايتان يا در روابط خانوادگي‌تان با پدر و مادر و خواهر و برادر و همسرتان. مهم اين است که شما انتخاب کرده‌ايد و تصميم گرفته‌ايد که متفاوت باشيد و متفاوت عمل کنيد.

تفکر نقاد در تحصيل
اين تفکر در تحصيل و ياد گرفتن مهارت باعث ايجاد خلاقيت و کشف راه‌هاي نو در مورد اطلاعاتي مي‌شود که در حال کسب آن‌هاييم، اصلا انگار راه‌هاي جديد خودشان را به ما نشان مي‌دهند و حالا ما مي‌توانيم با استفاده از اين راه‌ها براي هر مسئله تعداد زيادي راه حل داشته باشيم.

تفکر نقاد بين همسران
اين مهارت نه تنها باعث مي‌شود که در مورد ابعاد مختلف زندگي و روابطي که با همسر و خانواده‌مان داريم نقادانه فکر کنيم، بلکه باعث مي‌شود همان‌طور هم عمل کنيم. وقتي براي اولين بار از اين روش براي نوع برخوردمان استفاده کرديم مي‌توانيم نتيجه کارمان را ببينيم و حظش را ببريم. اتفاق بعدي که با داشتن تفکر نقاد مي‌افتد اين است که ما نقدپذير مي‌شويم، از شنيدن نقد‌هاي طرف مقابل‌مان جا نمي‌خوريم و عصباني نمي‌شويم اتفاقا با آرامش و تفکر نقادانه به منظور و طرز برخوردش فکر مي‌کنيم. نقد شدن و نقد کردن راه و چاه دارد و اين راه و چاه وقتي روشن‌تر و معلوم‌تر مي‌شود که ما خودمان خلاقانه و نقادانه به همسرمان و روابط‌مان نگاه کنيم.

براي تفکر نقاد بايد با تلاش زياد از هوش، اطلاعات و توانايي‌ها براي روبه رو شدن مؤثر با موقعيت‌هاي زندگي استفاده کنيد. زماني که نقادانه فکر مي‌کنيم، منتظر نمي‌مانيم که اتفاقي بيفتد، خودمان در فرآيند رسيدن به اهداف، تصميم‌گيري و تحليل موضوعات فعالانه درگير مي‌شويم.

تفکر خلاق مجموعه‌اي از تلاش‌هاي هوشيارانه‌ براي موفق شدن در رفع مشکلات است. وقتي منفعل عمل مي‌کنيم، در واقع اجازه‌ داده‌ايم که رويدادها و وقايع دنياي اطرافمان ما را کنترل کنند يا به ديگران اجازه داده‌ايم که تفکر ما را مطابق ميل خودشان شکل بدهند. اين روند دريک مدت زمان طولاني به ضرر ماست. تفکر نقاد فکري فعال مي‌خواهد، نه تفکري واکنشي و منفعل.

اصول تفکر نقاد
براي اين‌که اين مهارت را در خودمان تقويت کنيم بايد حواس‌مان به چند مورد باشد.

1 قبل از تصميم‌گيري و يا انجام کاري اول به خودمان فرصت فکر کردن بدهيم، اين همان جمله معروف حرف را يک دور دور دهانت بچرخان است! براي اين کار هم بهتر است خيلي عجول نباشيم و فورا اقدام به کاري نکنيم. نگران هم نباشم اگر انجام کارمان به خاطر فکر کردن چند دقيقه ديرتر شود!

۲ چند تا چراغ توي ذهنمان روشن کنيم و با نور چراغ‌هاي مختلف به قضيه نگاه کنيم.

3 همان‌قدر که براي ايراد گرفتن وقت مي‌گذاريم براي بررسي واقع بينانه موضوع مورد بحث‌مان هم وقت بگذاريم.

4 تکه‌هاي تاريک و مبهم را بيرون بکشيم.

5 سعي کنيم براي خودمان ايجاد سوال کنيم بعد نتيجه بگيريم. مثلا وقتي همسرم براي مهماني دير کرده، من به جاي فکر کردن به تلافي يا آماده شدن براي دعوا، خوب است چند تا سوال بپرسم و با توجه به خصوصياتي که از همسرم مي‌شناسم جوابشان را بدهم.

۶ به فکر‌ها، عقيده‌ها، فرضيه‌ها و احتمالات ديگر هم توجه کنيم: در اين مورد، احتمالات و فرضيه‌هاي بعدي مطرح مي‌شوند که با «شايد»، «ممکن است» و...من مي‌توانم آن‌ها را براي خودم آزمايش و بررسي کنم شايد درست باشند.

7 اطلاعات جمع‌آوري کنيم: در اين زمينه مي‌توانيم با ديگران مشورت کنيم و از آن‌ها راهنمايي بخواهيم و يا از آن‌ها بخواهيم ما را به افرادي معرفي کنند که در مورد موضوع مورد نظرمان اطلاعات بيشتري داشته باشند.

نظرات کاربران
کد امنیتی