تله های هوشمندانه اما چندش آور!
به بهانه اکران جهانی فیلم «جیگ ساو» درباره سری فیلم های اره نوشتیم که ژانر اسلشر را متحول کردند

تله های هوشمندانه اما چندش آور!

نویسنده : سید مصطفی صابری

نمای نزدیکی از چهره متعجب و وحشت‌زده یک قربانی که تازه به‌هوش آمده و نمی‌داند کجاست و چرا دست و پایش زنجیر شده! بعد از چند لحظه تقلای بی‌ثمر، صدای گرفته‌ای پخش می‌شود که به قربانی قواعد یک بازی را یادآوری می‌کند. بازی زندگی و مرگ. شرط زنده ماندن قربانی این است که قواعد بازی را یک به یک رعایت کند، قواعدی سخت، مثل این‌که کلید نجات جایی پشت تخم چشم فرد تعبیه شده و برای زنده ماندن باید به خودش آسیب بزند. این ماجرا می‌تواند شروع یکی از فیلم‌های «اره» باشد، وقتی قاتل عجیب فیلم، با بازی‌های ذهنی خود و ابزارهای عجیبش تلاش می‌کند آدم‌های گناهکار را به روش زشت خود با ابعاد رفتارشان آشنا کند. جیگساو قاتل سری فیلم‌های اره، کسی را مستقیم نمی‌کشد فقط با آدم‌های گناهکار یا کسانی که ارزش زندگی را درک نکرده‌اند نگاهشان به زندگی عوض شود؛ البته خودش این‌طور فکر می‌کند. در حالی که به‌ندرت کسی می‌تواند از تله‌های مرگبار او فرار کند. با اکران جهانی فیلم «جیگ‌ساو» و رسیدن نسخه با کیفیتش به دست مخاطبان داخلی، به سراغ ویژگی‌های این سری فیلم‌ها رفتیم. فیلم‌هایی که ژانر اسلشر را وارد دنیای تازه‌ای کرد. 

اره از راه می‌رسد
اولین فیلم «اره» سال 2004 اکران شد، آن‌هم با بودجه‌ای حدود 2/1 میلیون دلار، یعنی خیلی خیلی کمتر از بیشتر فیلم‌های هالیوودی، و حتی کمتر از فیلم‌های ایرانی مثل «مُلک سلیمان»، «راه آبی ابریشم» و... اما در این اثر کم خرج ردپای شتابزدگی و سردستی بودن ماجرا وجود ندارد. این فیلم در آمریکا فقط 18 روز اکران شد و 103 میلیون دلار فروخت. نمره 7.7 از کاربران IMDB نشان می‌دهد فیلم هرچند در ژانر اسلشر و سلاخی بوده، اما توسط مخاطب حرفه‌ای سینما جدی گرفته شده. سبک متفاوت، درونمایه روان‌شناختی، خشونت بدون مرز و پایان‌بندی خاص فیلم که همگی در بستر چرک و کثیف طراحی صحنه سرد اثر رخ داده بود باعث شد «اره» تبدیل به فیلمی کالت شود و در نوع خودش خاص و تقلیدپذیر. جیمز وان کارگردان 27 ساله اره، بعدها فیلم‌نامه‌نویس و تهیه‌کننده چند فیلم دیگر از سری اره بود اما فقط قسمت اول را کارگردانی کرد. اگر جیمز وان را با سری اره نمی‌شناسید بعید است اسمش را با سری فیلم‌های «کانجورینگ»، «توطئه‌آمیز» و «سریع و خشن» و... نشنیده‌ باشید. 
جان کرامر، مرده و زنده ندارد
با موفقیت «اره» نسخه‌های بعدی فیلم از راه رسیدند. عوامل فیلم تلاش کردند فیلم‌ها را با تعریف دایره المعارفی از رفتارها، آدم‌ها و موقعیت‌ها به‌هم مرتبط کنند تا هر فیلم مستقل از قبلی نباشد و از بِرند قبلی‌ها استفاده کند و به بعدی‌ها خوراک شخصیتی و معمایی بدهد. «اره 2» با 4 میلیون دلار تولید شد و 147 میلیون دلار فروخت. اما نمره 6.6 را از کاربران گرفت که نسبت به فیلم قبلی خیلی پایین‌تر بود. پایان‌بندی فیلم دوم هم متفاوت بود اما تازگی قسمت اول را نداشت. جان کرامر یا همان جیگ‌ساو حضورش در فیلم‌ها پررنگ‌تر شد و از صدای ضبط شده که وحشت حضورش به واسطه ایده‌های ترسناک حس می‌شد به شخصیت‌محوری‌تری تبدیل شد. فلش‌بک‌ها زندگی شخصیت‌ او را روایت کردند و فهمیدیم این قاتل عجیب یک مهندس با دانش اما فکری بیمار است که مبتلا به سرطان هم شده. نگاه نافذش در فیلم‌ها طوری بود انگار خیلی چیزها را می‌داند و چند قدم از قربانیانش جلوتر است. در یکی از قسمت‌ها او بیشتر حوادث را از روی تخت بیمارستان هدایت می‌کند.
چرا «اره» اسلشر هست و نیست!
سری فیلم‌های «اره» به لحاظ گونه‌شناسی سینمایی در زیرژانر اسلشر از ژانر اصلی وحشت قرار می‌گیرد اما به‌خاطر فرم داستان، تکاپوهای اخلاقی که شخصیت‌ها درگیر آن می‌شوند و خیلی چیزهای دیگر، اره تنه به ژانرهای دیگر هم می‌زند. به‌خاطر نوع پایان‌بندی‌های غافلگیرکننده و ابعاد روان‌شناختی گاهی شبیه «روانی» هیچکاک می‌شود و گاهی شبیه «قوی سیاه» آرنوفسکی، گاهی هم شدت اسلشر ماجرا آن‌قدر زیاد است که فیلم می‌شود شبیه «کشتار با اره برقی در تگزاس» یا از «بام تا شام». «خانه 9 نفره»، «مکعب»، سری‌های «مقصد نهایی» و «جیغ» هم مشابه «اره» هستند و اسلشر محسوب می‌شوند. خب مگر خود اسلشر چی هست حالا؟ معنی سرراستش که می‌شود همان تکه تکه کردن و بریدن، اما برخی مولفه‌های ثابت در این سینما هست که اره هم دارد هم ندارد و برای همین تفاوت‌ها و نوآوری‌هاست که  اره باعث پیشرفت این ژانر شده است.
بازگشت جیگساو بعد از 7 سال
جان کرامر یا همان جیگ‌ساو در همان قسمت‌های اول می‌میرد اما حضورش و برنامه‌ریزی‌هایش در یکی دو قسمت بعد حس می‌شود. فواصل اکران فیلم‌های اره یک‌سال بود تا این‌که بعد از نسخه هفتم پروژه برای هفت سال متوقف شد. انتظار اولیه این بود که در «اره 8» با داستانی مواجه باشیم که به‌واسطه هفت سال توقف ماجرا روی پای خودش بایستد و ربطی به فیلم‌های قبلی نداشته‌ باشد. اما کمابیش داستان در مواقعی وابسته به فیلم‌های قبلی به خصوص شخصیت اصلی یعنی جان کرامر است. هر چند تماشای قسمت‌های مختلف این فیلم بدون دیدن قبلی‌ها خیلی پیچیده و غیرقابل درک می‌شد اما درباره اره 8 این ماجرا به غلظت موارد قبلی نیست و اگر قسمت‌های قبلی را ندیدید یا چیزی از آن‌ها در خاطرتان نمانده به راحتی می‌توانید از قسمت هشتم شروع کنید. در این فیلم پنج قربانی که پیش از این گناهانی را مرتکب شده‌اند همزمان با هم به‌هوش می‌آیند و باید از چند تله مخوف فرار کنند. نیروهای پلیس جسدهایی را در سطح شهر پیدا می‌کنند و برای آن‌ها جای شگفتی دارد چه‌طور آدمی که هفت سال قبل مُرده طراح این قتل هاست. اما همه تصورات بیننده با برگ برنده‌ای که در انتهای فیلم رو می‌شود تغییر می‌کند.
تفاوت اره‌ها با عناصر  تکرار شونده در اسلشرها
- در اسلشرها چند جوان خوش تیپ و ترحم برانگیز قربانی می‌شوند ولی در اره‌ها قربانیان استاد جیگساو به‌طور معمول آدم‌های ترحم برانگیزی نیستند.
- در اسلشرها قربانیان در موقعیت‌های به‌ظاهر معمولی گیر می‌افتند اما تلفن آنتن نمی‌دهد و راه فرار ندارند ولی در اره‌ها قربانیان بیهوش شده و وارد بازی می‌شوند و در صورت برنده شدن راه فرار دارند.
- در اسلشرها قاتل یک روانی بدترکیب است که متوقف شدنی هم نیست ولی در اره‌ها قاتل یک پیرمرد سرطانی است که تله‌هایش پیچیده است.
- در اسلشرها انگیزه قاتل لذت بردن از کشتن و شکنجه دادن است؛ برای همین فرقی نمی‌کند مقتول چه کسی است، ولی در اره‌ها جیگساو از کشتن لذت می‌برد اما انگیزه‌اش مجازات آدم‌هاست برای همین با دقت آن‌ها را انتخاب می‌کند.
- در اسلشرها سلاح قاتل به طور معمول چاقو، قمه و ساطور و وسایل مخصوص سلاخی است ولی در اره‌ها جیگساو با ابزارهای اختصاصی خودش قربانیان را می‌کشد. در حقیقت نمی‌کشد انتخاب آن‌ها باعث مرگشان می‌شود.
- در اسلشرها مقتولان یکی یکی می‌میرند اما خوش‌تیپ‌ترین شخصیت به هر مصیبتی هست زنده می‌ماند ولی در اره‌ها ممکن است همان کسی که مخاطب دوستش دارد زودتر از بقیه بمیرد.
-برای خیلی از مخاطبان اره چیزی بیشتر از یک فیلم چندش آور و تکراری نیست. شاید اره فیلم ماندگاری نباشد، چون دیالوگ طلایی و خاص ندارد، شخصیت‌هایش پردازش ویژه‌ای ندارند و تاکید فیلم روی موقعیت‌های دلهره‌آورش است و کمتر سراغ دنیای ذهنی آدم‌هایش می‌رود و به رغم چالش‌های اخلاقی ایجاد شده برای آدم‌ها در این فیلم، باز هم شخصیت‌هایش تخت به نظر می‌رسند و حتی انگیزه‌های جان کرامر و دستیارانش برای این حجم از قساوت هم کمی غیرقابل درک می‌شود اما در مجموع با توجه به نکاتی که گفته شد می‌بینیم -اگر اره شاهکار نیست قطعاً یک اسلشر ساده مبتنی بر فرمول‌های تکراری هم نیست و قواعد خودش را دارد. 
اره 8 موفق بود؟
فیلم «هفت» دیوید فینچر را که دیده‌اید؟ فضای سرد و بی‌روح آن فیلم به سری «اره» هم منتقل شده بود تا در خدمت محتوای فیلم یعنی گناهکاری جامعه باشد. اما در  جیگساو یا همان «اره 8» رنگ‌های گرم حس و حال فیلم را خراب کرده. برخلاف فیلم‌های قبلی که با تله‌های مخوفی مثل صلیب چلالنده، گودال سرنگ، خرس معکوس و... مواجه بودیم در این فیلم تله‌ها چندان مخوف نیستند. از نکات مثبت فیلم که شاید برای هواداران اره نکته منفی محسوب شود این است که فیلم حجم چندش قبلی‌ها را ندارد. چالش‌های اخلاقی و معماهای فیلم هم در سطح قبلی‌ها نیستند؛ اما پایان‌بندی فیلم غافلگیرانه است. در نهایت همان بازی فریبکارانه فیلمنامه با زمان در این نسخه هم وجود دارد. با این اوصاف «اره 8» بعد از هفت سال انتظار غافلگیرانه و ویژه نیست اما در حد فیلم‌های ششم و هفتم ضعیف هم نیست.
نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
شگرد

چطور بدون اجازه در اینستاگرام تگ نشویم؟

٩٧/٠٧/٢٦
فتوچاپ

فتوچاپ 553

٩٧/٠٧/٢٧
یادداشت

نانِ توریسم را آجر نکنید

٩٧/٠٧/٢٦
تلگجیم

تلگرام طلایی 553

٩٧/٠٧/٢٦
شاخ هفته

پیراهن پیچ اسکن گل‌گلی

٩٧/٠٧/٢٧
آنتن

ای دودی که می­روی به حلقم ...

٩٧/٠٧/٢٦
یادداشت

دروغ فروشی

٩٧/٠٧/٢٦
نگاهی به افزایش دوربین های موبایل و کاربردشان در عکاسی

#camera_phone

٩٧/٠٧/٢٦
یادداشت

با آقای جابز آشنا شوید

٩٧/٠٧/٢٦
ساختنیجات

زمانی برای زیبایی پرده‌ها

٩٧/٠٧/٢٦
5 قدم و چند نکته در مدیریت مصرف مواد غذایی

چطور مفید و به صرفه بخوریم؟

٩٧/٠٧/٢٧
یادداشت

درباره رفتار غیرحرفه‌ای لیندا خانم کیانی

٩٧/٠٧/٢٧
کاروان پاراآسیایی کشورمان با مجموع 136 مدال، حسابی درخشید

خودباوری در حد تیم ملی

٩٧/٠٧/٢٧
یادداشت

توئیتر

٩٧/٠٧/٢٧
دو جریان خبری پرحاشیه که از توئیتر نشات گرفت

توییتر به مثابه بلندگوی سخنگو

٩٧/٠٧/٢٦
به بهانه محبوبیت فصل سوم سریال دلدادگان

جادوی آقای هادی

٩٧/٠٧/٢٧
پایان نامه

ما و این همه ورزش پنهانی

٩٧/٠٧/٢٦
توئیتری ها

#ورزش

٩٧/٠٧/٢٦
نکاتی جالب درباره مهاجم جوان استقلال که اخیرا در بین 60 استعداد برتر دنیا قرار گرفت

صیاد گل، «صیادمنش»

٩٧/٠٧/٢٦
این روزها نه تنها اینستاگرامرها و توئیتری‌ها رابطه دوستانه‌ای با هم ندارند که گاهی لشگرکشی هم می‌کنند

توئیت علیه پست

٩٧/٠٧/٢٧