کیمیایی به معنای واقعی کلمه یک فیلم‌ساز مولف است
جواد طوسی، منتقد سینما از قاتل اهلی، مسعود کیمیایی و اتمسفر دنیای متفاوت او می‌گوید

کیمیایی به معنای واقعی کلمه یک فیلم‌ساز مولف است

نویسنده : الهام حبشی

از همان لحظه‌ای که قرار شد موضوع‌ ویژه را درباره مسعود کیمیایی و دنیای فیلمسازی‌اش تهیه کنیم، جواد طوسی را کنار ذهنمان داشتیم. بعد از انتقاداتی که به قاتل اهلی و کارنامه فیلمسازی سال‌های اخیر این کارگردان داشتیم، انتخابی بهتر از منتقد 52 ساله سینما که همیشه علمدار حمایت از مسعود کیمیایی در رسانه‌های مختلف بوده و مستند زندگی او را با نام «آخرین قهرمان» کارگردانی کرده است، پیدا نکردیم تا کمی برایمان از استدلال‌هایش برای دفاع از کارنامه کیمیایی و دنیای متفاوت این روزهایش بگوید. 

  خب این روزها فیلم قاتل اهلی با نظرات مثبت و منفی در رسانه‌ها همراه شده، نظر شما در مورد آخرین ساخته مسعود کیمیایی چیست؟

 قاتل اهلی، آخرین اثر فیلم‌ساز کهنه‌کار سینمای ایران با سابقه‌ای قریب به 50 سال است. بخشی از فیلم به ذات، زبان سینما و تسلط کیمیایی بر سینما برمی‌گردد و بخش دیگر به جهان‌بینی و دغدغه‌های اجتماعی او. دغدغه‌هایی که در هر دوره، به تبع شرایط سمت و سوی خاص خودشان را داشته‌اند. قاتل اهلی از همین جنبه‌ها، در مقایسه با چند اثر اخیر کیمیایی ویژگی به روز بودن را دارد. مضمون فیلم حرف زمانه‌ حال است، حرف تقابل نسل‌ها با ادبیات و خاستگاه‌های فردی و اجتماعی متفاوت‌شان. همه این موارد از جنبه‌های مختلف، در چهارچوب سینمای یک فیلم‌ساز مولف، زمینه‌ بحث دارند. از فیلم دفاع کامل نمی‌کنم، چون نقاط ضعف خودش را هم دارد. اما به عنوان آخرین کار کیمیایی و در مقایسه با آثاری چون محاکمه در خیابان، حکم و متروپل قابل دفاع‌تر است. قاتل اهلی، یک فیلم خنثی نیست و مجموعه‌ای از نسل‌ها، طبقات و اقشار اجتماعی با لهجه‌ها و مطالبات و اعتراض در کنار هم موقعیت و شمایل معاصرشان را توضیح می‌دهند. حالا بستگی به عقلانیت جامعه‌ فعلی و دولت‌مردانش دارد که چگونه به بهانه فیلمی با این نگاه معترضانه و در عین حال دلسوزانه و هشداردهنده به نقد شرایط عینی معاصر در حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و رفتارشناسی فردی و سیاسی بپردازند و براساس آن تعریف درست و روشنگرانه از عدالت ارائه دهند. 

 به نظر شما حضور کاراکتری به نام بهمن با بازی پولاد کیمیایی قابل حذف و زائد نبود؟ به هرحال دلیل اصلی حواشی پیش آمده درباره فیلم هم اختلاف نظر تهیه‌کننده و کارگردان بر سر همین موضوع بود.

خیر، بهمن هم شیوه‌ دیگری در عنوان کردن اعتراض خود دارد، اعتراض از طریق فرهنگ و هنر.  اشعار بهمن اعتراض فردی و اجتماعی است. اما اجرایی که برای نقش بهمن در نظر گرفته شده است، حجم زیادی دارد. بخش‌های تصنیف خوانی بهمن می‌توانست کوتاه‌تر باشد. این نمایش کلیپ‌گونه و انبوه در حوصله‌ مخاطب این زمانه نیست و این نقطه ضعفی است که جای مطرح شدن دارد. اما این‌که بگوییم شخصیت پولاد کیمیایی به طور کامل قابل حذف بود، خیر. بهتر بود به شخصیت سیاوش با بازی امیر جدیدی هم فرصت بیشتری برای ابراز وجود داده می‌شد تا جولان دهی مستقل خود را به اتکای رفتار و درک غریزی‌اش داشته باشد، اما این فرصت در اختیار بهمن قرار گرفت. شاید کیمیایی قصد داشته آرمان‌گرایی مورد نظرش را از زاویه دید فردی و طبقاتی بهمن به نمایش بگذارد که این هم بعد از فیلم اعتراض، اتفاق جدیدی است.

 چقدر با این گفته موافق هستید که دغدغه‌های مسعود کیمیایی هنوز در دوران گذشته و قیصر مانده ‌است؟ 

 قیصر به عنوان قهرمان محوری در آن فیلم و آن دوره، کسی بود که اعتراضش را یک تنه بر طبق جهان‌بینی خودش جامه عمل پوشانید. این نگاه معترضانه‌ فیلم‌ساز در اواخر دهه چهل بود، اما حاج جلال سروش، شخصیت محوری قاتل اهلی، جدا از اعتراض و تریبونی که بیشتر حالت شعارگونه دارد، نمی‌تواند نهایتا گفته‌هایش را عملی سازد و حضوری فاعلانه داشته باشد. این می‌تواند مقایسه‌ای تاریخی در مورد شخصیت‌های کیمیایی باشد تا ببینیم این شخصیت‌ها تا چه اندازه در دوران اخیر تنهاتر و آسیب‌پذیرتر شده‌اند و نوع حضور کنش‌مندی‌شان تغییر یافته است. اما آن لهجه و ادبیات معترضانه به صورت‌های مختلف حفظ شده‌اند. به عقیده‌ من این داوری غیر منصفانه است که بگوییم مسعود کیمیایی دچار تکرار شده است. این فیلم با توجه به شرایط ملتهب جامعه کنونی، فیلم زمانه خودش است و از زاویه دید کیمیایی، یک آسیب‌شناسی به موقع و هشداردهنده برای شرایط موجود جامعه بحران زده ماست.

 پس قبول ندارید که در سال‌های اخیر با افت در کیفیت آثار کیمیایی روبه‌رو هستیم؟

 ببینید برای درک درست و عمیق آثار کیمیایی می‌باید با دنیا، جهان‌بینی، مناسبات فرهنگی و اجتماعی او آشنا باشید. آثار کیمیایی با تمام خوب و بدهایشان و موافقین و مخالفین‌شان از یک سری حلقه‌های تالیفی تشکیل شده‌اند که بیننده باید آن‌ها را به درستی بهم متصل کند تا به تعادل و توازن برسد. نگاه یک سویه منجر به داوری‌های غیرمنصفانه خواهد شد. اگر بحث افت کیفی و ریزش مخاطب مطرح است باید ببینیم مشکل از نسل جوانی است که توان برقرار کردن ارتباط با فیلم را ندارد یا مشکل از سینمای کیمیایی است؟ شاید این مشکل ریشه در گذار معیوب و عقیم از سنت به مدرنیته در جامعه ما و فقدان نگاه عدالت‌خواهانه داشته باشد. از دید مسعود کیمیایی سنت و مدرنیته جایگاه خود را دارند. سنت و مدرنیته می‌توانند، بدون این‌که جای هم را تنگ کنند، رشد کرده و موضع خودشان را در شرایط کنونی داشته باشند. در قاتل اهلی هم همین موضوع را به خوبی می‌بینیم. ممکن است برخی از سکانس‌ها ایراداتی از لحاظ اجرا داشته باشند، اما توجه کنید که کارگردان دو دیدگاه را بیان می‌کند. دید اصلاح گرایانه در کانون مدرنیته، آن هم بدون ایجاد برتری هر کدام بر دیگری. این در واقع نگاه کنایه‌آمیزی است. نگاهی که نشان می‎دهد در زمانه‌ حال، دو نسل به یک هم‌زیستی مسالمت‌آمیز نرسیده‌اند. این یک نقد اجتماعی است.

 پس مشکل کجاست که جوانان امروزی نمی‌توانند با زبان آثار جدید کیمیایی ارتباط برقرار کنند؟

 برقرار کردن ارتباط با دنیای کیمیایی بستگی به ظرفیت‌پذیری و حوزه شناخت بیننده در مقاطع سنی گوناگون در طیف‌های مختلف اجتماعی دارد. فیلم‌ساز اثر خود را خلق می‌کند، حال راه یافتن به عمق این اثر بستگی به آن دارد که سطح آگاهی و زیبایی‌شناسی بصری و گستره فرهنگی مخاطب چه اندازه باشد، این‌که اصلا این دنیا برای او جذاب هست یا دافعه ایجاد کرده؟ به هرحال مسعود کیمیایی فیلم‌ساز مولف به معنای واقعی است و عناصر تکرار شونده در آثار او به وضوح دیده می‌شود که بررسی در موردشان نیاز به حرف‌های بیشتری دارد. اگر به این عناصر، دنیا و جهان‌بینی، انس و اشراف داشته باشیم، ارتباط دلپذیر و خودجوش برقرار خواهد شد. با توجه به شناسنامه و کارنامه‌ فیلم‌سازی با عقبه مسعود کیمیایی، از خود می‌پرسیم آیا دوره‌ فیلم‌ساز مولف بودن به سر آمده یا می‌شود یک ما به ازا در این زمانه قائل شد. 

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
تلگجیم

تلگجیم 521

٩٦/١٠/٢٨
یادداشت

عصر پسافیلتر تلگرام

٩٦/١٠/٢٨
یادداشت

در مذمت تحصیل و در ستایش بی‌سوادی

٩٦/١٠/٢٨
جارچی

جارچی 521

٩٦/١٠/٢٨
خاطرات گرشاسبی‌بزرگ

تو همان ناب‌ترین جاذبه دنیایی

٩٦/١٠/٢٨
چهره هفته

هزینه‌ها با کی بود؟

٩٦/١٠/٢٨
شاخ هفته

و چه زیباست عالم دلم

٩٦/١٠/٢٨
شبکیه

غافلگیری عالیجناب به خاطر وارونگی من و شارمین

٩٦/١٠/٢٨
بازیگری سروش

دیالوگی گوید و از صحنه رود

٩٦/١٠/٢٨
یادداشت

سانچی به یک ماموریت طولانی مدت رفته است

٩٦/١٠/٢٨
چرا لیسانسه‌ها2 بهترین سریال روی آنتن تلویزیون است؟

لبخند کشدار، قهقهه عمیق

٩٦/١٠/٢٨
مینی

مینی 521

٩٦/١٠/٢٨
پایان نامه

درآمدزایی با سوسمار کچاپ

٩٦/١٠/٢٨
آنتن

قدرت چانه‌زنی جیمیان!

٩٦/١٠/٢٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا 521

٩٦/١٠/٢٨
روزنامه نگاری صحت

یک ستون کاملا تکراری

٩٦/١٠/٢٨

سروش کتاب باز

٩٦/١٠/٢٨
ساختنیجات

تابلو بسازید در حد بوندس لیگا‌!

٩٦/١٠/٢٨
یادداشت

خیریت یک سفر

٩٦/١٠/٢٨
حکایت هفته

اندر احوالات مریدان و مهاجرت معکوس

٩٦/١٠/٢٨