درآستانه چهل‌سالگي

درآستانه چهل‌سالگي

نویسنده :

مروري بر فيلم سينمايي «چهل سالگي»‌، آخرين ساخته «عليرضا رئيسيان» که اين روزها در سينماهاي کشور به نمايش درآمده است
علي نيک‌فرجام

فيلم سينمايي «چهل سالگي» که بر اساس رماني به همين نام به‌قلم «ناهيد طباطبايي» ساخته شده است، بنا بر نظر عده بسياري از منتقدان، يکي از مهم‌ترين فيلم‌هاي امسال است. «عليرضا رئيسيان»، کارگردان اين اثر که فيلم‌هاي «پرونده هاوانا» (که هنوز راهي اکران نشده است)، «ايستگاه متروک»، «سفر» و «ريحانه» را در کارنامه خود دارد برخلاف جريان جاري سينماي کشور تصميم گرفته است به‌جاي پرداختن به دنياي جوانان (که کلي هواخواه دارد)، روايتي از دنياي افراد ميانسال (35-40 ساله) را بر پرده سينما بکشاند. بهتر است صحبت درباره اين فيلم را با ذکر اين نکته شروع کنم که در ميان محصولات اين روزهاي سينما، «چهل سالگي» فيلمي است که ارزش ديدن دارد و بهتر است هر سينما دوستي براي ديدن اين اثر وقت بگذارد و از کنار سينماهايي که بر تابلوي بزرگشان، پرده فيلم به‌اصطلاح سينمايي «افراطي‌ها» را نصب کرده است به اين اميد بگذرد که سينمايي در اين شهر وجود دارد که در حال نمايش فيلم خوبي مانند «چهل سالگي» است.

اقتباس از رمان
براي سينماگران ايراني کمتر پيش مي‌آيد که به‌دنبال اقتباس از روي يک رمان پرفروش باشند و يا اگر هم باشند، نمي‌توانند اثر قابل توجهي ارائه بدهند. حالا اين موضوع مي‌تواند به‌دليل ضعف‌هاي مالي و تکنيکي باشد و يا سليقه مخاطب ولي در نتيجه تجربه‌هاي انگشت ‌شماري که سينماگران ايراني به اقتباس از يک رمان يا نمايش‌نامه خارجي پرداخته‌اند آثار ارزشمند و قابل‌توجهي بيرون آمده است که از ميان آن‌ها مي‌توان به فيلم‌هاي سينمايي «شب‌هاي روشن» اثر «فرزاد مؤتمن» که از روي رماني به‌قلم «داستايوسکي» ساخته شده بود و «ترديد» ساخته «واروژ کريم‌مسيحي» که براساس نمايش‌نامه «هملت» پرداخته شده بود اشاره کرد. در چنين فضايي خيلي کم پيش مي‌آيد که کارگردان، فيلم‌نامه‌نويس، نويسنده رمان، مخاطب فيلم و مخاطب رمان همگي راضي باشند و اين اتفاقي است که در مورد فيلم سينمايي «چهل سالگي» افتاده است، هرچند که داستان فيلم‌نامه داراي زاويه قابل‌توجهي با داستان رمان مي‌باشد.

موفقيت «چهل سالگي»
فيلم «چهل سالگي» يکي از بهترين آثار کارنامه «عليرضا رئيسيان» است، کاري که هرچند نقايصي دارد، با توجه به هسته مستحکم داستاني و بازي قابل قبول بازيگرانش از سطح يک کار معمولي خيلي بالاتر رفته و موفق شده است تا دغدغه‌هاي يک نسل (که اين‌جا در قالب زندگي شخصي زنان و مردان ميانسال بيان مي‌شود) را به‌خوبي به ‌تصوير بکشد. داستاني که با ديدن آن، بيننده به عمق وجود قهرمان ميانسال داستان خود نفوذ مي‌کند و بحراني را که اين روزها از آن به عنوان «بحران ميانسالي» تعبير مي‌شود در قالب يک داستان (شايد عاشقانه) مي‌بيند؛ در واقع «چهل سالگي» درکنار پرداختن به کشمکش‌هاي دروني يک زوج ميانسال، کاري مي‌کند که حسرت‌ها و آرزوهاي از دست رفته آن‌ها به سطح بيايد تا دوباره قابل لمس باشد.

نگار تمدن «ليلا حاتمي» که در آستانه 35 سالگي قرار دارد از طرف محل کارش براي مديريت برنامه‌هاي يک موسيقيدان ايراني که سال‌هاست در خارج از کشور به سر مي‌برد و براي رهبري ارکستر به ايران مراجعت کرده، انتخاب مي‌شود. اين مرد که کوروش کيان «فرزان اطهري» نام دارد در دوران جواني با نگار رابطه دوستانه‌اي داشته که مي‌توانست به ازدواج آن‌ها منجر بشود ولي روزي در يک پارک درحالي که با يکديگر قدم مي‌زدند دستگير مي‌شوند و وظيفه بازجويي و قضاوت آن‌ها به فرهاد «محمدرضا فروتن» سپرده مي‌شود. فرهاد به نگار علاقه‌مند مي‌شود و پس از خواستگاري، با هم ازدواج مي‌کنند و کوروش به خارج از کشور مي‌رود. حالا با خبر بازگشت کوروش، نگار با آرزوهاي مبهمي دست به‌گريبان مي‌شود که برگرفته از حسرت‌هاي فراموش شده او مي‌باشد؛ فرهاد نيز که از اين ماجرا مطلع است دچار سرگرداني مي‌شود و براي مدتي از همسر خود دور مي‌ماند؛ تا بتواند تصميم بگيرد و انتخاب کند.

عدم انطباق کتاب و رمان
از اين تيتر برداشت بدي نکنيد، چرا که صرفا يک نگاه سليقه‌اي است که با توجه به نگاه متفاوت مخاطب رمان و سينما نوشته شده است. فيلم‌نامه‌نويس حق دارد که با تغيير فاکتورهايي از داستان اصلي، به جذاب شدن، سهل‌الوصول‌تر شدن و به‌روز شدن داستان کمک کند و اين کاري است که «مصطفي رستگاري»، فيلم‌نامه‌نويس اين اثر انجام داده است و با ايجاد چندين تغيير در خط اصلي داستان که مهم‌ترين آن‌ها وارد کردن قصه «پادشاه و کنيزک» از دفتر اول مثنوي مولانا مي‌باشد، طرحي جديد به وجود آورده است که به چند نمونه از آن‌ها اشاره مي‌کنيم.

شخصيت مرشد پير (با بازي عزت‌ا... انتظامي) که اصلا در داستان کتاب وجود ندارد و به‌ابتکار فيلم‌نامه‌نويس به‌وجود آمده است و به اعتقاد خيلي‌ها اگر حتي از داستان فيلم حذف بشود اتفاقي براي قصه نمي‌افتد.

در داستان اصلي رمان که به ‌قلم «ناهيد طباطبايي» مي‌باشد، نقش محوري داستان به زن 40 ساله قصه سپرده شده است به‌طوري ‌که خواننده در همه جا همراه اوست و از تک‌تک تفکراتي که از ذهنش مي‌گذرد مطلع است درحالي که در فيلم‌نامه، سن زن به 35 کاهش يافته و اين نقش محوري به شوهر او که 40 سال دارد سپرده شده است و بيش از اين‌که به توفان‌هاي ذهني زن پرداخته بشود، مخاطب با مرد قصه همراه مي‌شود که از يک سو نگران از دست دادن همسر است و از سوي ديگر با اين فکر که مبادا با قضاوت گذشته‌اش راه خوشبختي معشوق را سد کرده است به محاکمه خود مي‌پردازد. کسي چه مي‌داند، شايد اين تدبيري بوده که دست‌اندرکاران فيلم به‌کار برده‌اند تا با محدوديت‌هاي کمتري روبه‌رو بشوند، به‌هرحال در سينماي ايران کار کردن با کاراکتر مرد خيلي راحت‌تر از کار کردن با کاراکتر زن است.

در قصه اصلي، دختر 18 ساله خانواده (شقايق)، به‌سبب رابطه صميمانه‌اي که با پدر دارد بر احساس تنهايي مادر مي‌افزايد با اين حال، سن اين شخصيت در فيلم به 6 سال تقليل پيدا کرده است، درحالي‌که کماکان نقش او در حد همان دختر 18 ساله باقي مانده است که مي‌تواند رفتارهاي پدر و مادر را به چالش بکشد و سئوالاتي بپرسد که اصلا به سن او نمي‌خورند.

منش شخصيتي شوهر نيز از کتاب تا فيلم تغييرات زيادي کرده است؛ فرهاد کتاب مردي آرام است و در کمال اعتماد اجازه مي‌دهد همسرش اين بحران را طي کند، ولي فرهاد فيلم روحيه‌اي نامتعادل دارد که با به‌هم ريختگي با اين موضوع روبه‌رو مي‌شود و با شنود مکالمات روزمره کوروش و همسرش، حسادت خود را براي بيننده آشکار مي‌کند.

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
گپی با قربان محمدپور کارگردان سلام بمبئی که فیلمش رکورد فروش در روز اول اکران را زد

سینمای من جشنواره‌ای نیست، برای مردم است

٩٥/٠٩/١٨
پایان‌نامه

خاموش کردن آتش در مشهد با تی!

٩٥/٠٩/١٨