شاعرخوان‌هشتم
بررسي مهم‌ترين آثار مهدي اخوان ثالث

شاعرخوان‌هشتم

نویسنده :

از 17، 18 سالگي‌اش در سال 1324 به عنوان شاعري که شعر کلاسيک و سنتي مي‌گويد مي‌شناختندش. تا سال‌هاي آغاز دهه 30؛ دو سال بعد از کودتاي 28 مرداد که شعر «‌زمستان‌» را سرود و در آن دوران شعرش شکلي از سرودي ملي به خود گرفت. تا بعد‌تر سال‌هاي آغاز دهه 40 و شعر «‌مرد و مرکب» که اعتراض او به انقلاب سفيد و اصلاحات شاه بود. در اين سال‌ها او مهم‌ترين و به ياد ماندني‌ترين شعرهايش را در قالب نيمايي گفت و خيلي‌ها که هنوز به شعرهاي نيما توجهي نکرده بودند اشعار او را که نشان دهنده روزگار سرد و زمستاني مردم و ايران بود، حفظ کرده بودند. اين‌گونه او شاعر زمستاني مردم شد. در کنار اين شعرها شعرهاي روايي او که يک جور حالت نقل و داستان داشت مثل «‌خوان هشتم» و «‌قصه شهر سنگستان» نيز تصويرگر وضعيت سياسي و اجتماعي دوراني بود که در آن او به عنوان يک شاعر زندگي مي‌کرد. «مهدي اخوان ثالث» اولين مجموعه شعرش را با نام «ارغنون» در سال 1330 منتشر کرد و آخرين مجموعه شعرش دفتر «‌ترا اي کهن بوم و بر دوست دارم» بود که در پايان 40 سال فعاليت ادبي يک سال قبل از مرگش چاپ کرد. آن‌چه اخوان را به عنوان شاعري نوگرا و در نوگرايي صاحب سبک معرفي کرد آثاري بود که در فاصله‌ زماني بين اين دو دفتر و به خصوص در دهه‌هاي 30 و 40 شمسي سرود. آثاري که در بين آن‌ها زمستان (‌1335)، آخر شاهنامه (1338) و از اين اوستا (‌1344) از همه مشهورترند‌. در بيستمين سالگرد خاموشي او شعرهاي ماندگار اين مجموعه‌ها را دوباره با هم مرور مي‌کنيم.

:: زمستان :: معروف‌ترين شعر اخوان بين اهالي ادبيات و مردم همين شعر زمستان است. شعري که روايتگر يک روز سرد زمستاني در دي ماه است و با بيت معروف «‌سلامت را نمي‌خواهند پاسخ گفت/ سرها در گريبان است» شروع مي‌شود. خيلي از شاعرها و استادها وقتي مي‌خواهند جوجه شاعرها را نصيحت کنند، مي‌گويند: «برو شعر زمستان اخوان را بخوان که به اندازه يک کلاس درس است و شعر گفتن ياد بگير!» با توجه به اين که اخوان اين شعر را در 28 سالگي سروده است واقعا بايد به‌ آن به شيوه شعرش گفت: «دمت گرم و سرت خوش باد!»

:: باغ من :: مجموعه شعر زمستان به جز «زمستان» معروفش، يک پاييز هم دارد. هر چند بيشتر ما اخوان را با شعر زمستان مي‌شناسيم، به نظر بسياري از منتقدين شعر پاييزي اخوان شاعرانه‌تر از زمستان است و چيزي از آن کمتر ندارد. در اين شعر اخوان به ديدار باغش در فصل پاييز رفته است و با لحني حماسي فضاي پاييزي و غمبار آن را براي ما تصوير مي‌کند. با اين همه مي‌گويد هر چند باغ نوميد چشم انتظار آمدن بهار نيست اما زيبا و سربلند است. نکته جالب توجه اين است که اين شعر پاييزي و سراسر ياس در فصل بهار سروده شده است. اخوان شعر «باغ من» را در خرداد 1335 سروده است.

:: چاووشي :: عبارت‌هايي مثل «بيا ره توشه برداريم/ قدم در راه بگذاريم» يا «من اين‌جا بس دلم تنگ است/ و هر سازي که مي‌بينم بدآهنگ است» يا اصلا عبارت «به هر کجا که روي آسمان همين رنگ است» را بارها شنيده‌ايد، مي‌دانيد اين جمله‌ها مصراع‌هايي از شعر ديگري از اخوان با عنوان «چاووشي» است که البته به اندازه اين عبارت‌ها که تکيه کلام شده‌اند، معروف نيست.

:: قاصدک :: اخوان در بعضي شعرهايش لحن گفت‌وگويي دارد. نمونه‌اش شعر کوتاه «قاصدک» است که در آن شاعر با يک گل قاصدک گفت‌وگو مي‌کند. اخوان با استفاده از اين باور عامه که قاصدک آورنده خبر و پيغام است فضاي صميمي را براي ارتباط با مخاطب ايجاد کرده است و با زبان محاوره از گل قاصدک مي‌پرسد: «قاصدک هان! چه خبر آوردي؟»

:: کتيبه :: بعضي از اشعار اخوان چارچوب داستاني دارند و شاعر در شعر ماجرايي را تعريف مي‌کند. يکي از اين داستان‌ها که خيلي شبيه داستان‌‌هاي ميني‌مال است و عنصر غافلگيري تويش خيلي زياد است، شعر نوميدانه «‌کتيبه» است که آدم را مي‌برد در هواي پوچي و بيهودگي آلبرکامويي که بيشتر شبيه يک نفرين بر سر آدم‌هاي ماجرا سنگيني مي‌کند. شعر کتيبه مال دفتر «از اين اوستا» است که چند تا شعر معروف ديگر مثل «ناگه غروب کدامين ستاره» و «نماز» و «قصه شهر سنگستان» دارد.

:: دريچه :: اخوان چند تا شعر عاشقانه معروف دارد که مخصوص بچه عاشق‌هاي باکلاس دهه 80 است. مي‌گوييم عاشق‌هاي باکلاس، چون اخوان اين شعرها را نه با لحن عاشقانه‌هاي قديمي گفته است و نه شعرهاي سنگين و محجوبش به درد عشق‌هاي آبکي امروزي مي‌خورد. شعر دريچه که با مصراع «‌ماييم دو دريچه روبه‌روي هم/ آگاه ز هر بگو مگوي هم» آغاز مي‌شود و «لحظه ديدار» دو تا از عاشقانه‌هاي معروف اخوان هستند. اگر دوست داريد بيشتر از اخوان عاشقانه بخوانيد به چند شعر ديگرش با عنوان «غزل» در مجموعه «آخرشاهنامه» نگاهي بيندازيد.

:: آخرشاهنامه :: مجموعه «آخر شاهنامه» بعد از دفتر «زمستان» منتشر مي‌شود و نشان مي‌دهد که زمستان يک اتفاق نبوده است. بيشتر شعرهاي اين مجموعه موفق و برجسته هستند. در اين مجموعه حتي شعر «طلوع» هم که تصويرسازي زيبايي دارد از به خون نشستن بال کبوتران در صبحگاه سخن مي‌گويد. شعر معروف اين دفتر همان «آخر شاهنامه‌» است که از ويراني شکوه قديم مي‌گويد و بيشتر يادآور آن است که پايان‌شاهنامه خيلي هم خوش نيست.

:: خوان هشتم :: شعر «خوان هشتم» را بيشتر ما به‌خاطر درس ادبيات دبيرستانمان مي‌شناسيم. داستان يک قهوه‌خانه در زمستان که مرد نقال در آن نقالي مي‌کند و حکايت رستم و نابرادرش شغاد را تعريف مي‌کند. اين شعر مال ششمين مجموعه شعر اخوان با عنوان «‌در حياط کوچک پاييز در زندان» است. هر چند که مي‌گويند در اين زمان اخوان از دوران اوج شاعري‌اش فاصله گرفته است، اين شعر و دو شعر ديگر اين مجموعه اولي با عنوان «ماجراي کوتاه» که عبارت معروف «مستي است و راستي» در آن تکرار مي‌شود و ديگري شعر غمگين «دست‌هاي خان امير» در خاطره مخاطب همچنان مانده‌اند.

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

چرخه‌ تبدیل پراید

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨