قطعه‌آخر

قطعه‌آخر

نویسنده :

چطور ويکي‌ها کار مي‌کنند؟نگاهي به ماهيت و چگونگي کارکرد ويکي‌ها
آيا تا به حال از جست‌وجو در مورد مطلب يا مقاله‌اي در اينترنت خسته شده‌ايد؟ آيا به خاطر تبليغ‌ها و لينک‌هاي بيهوده و پوچ که هنگام جست‌وجو صفحه مانيتورتان را پر مي‌کند، از جست‌وجو در اينترنت منصرف شده‌ايد و به دنبال دايره‌المعارف‌ها رفته‌ايد؟ آيا هنگام جست‌وجو نام ويکي‌ها را در اولين نتيجه جست‌وجوي خود ديده‌ايد؟ در اين‌جا نگاهي خواهيم داشت به ماهيت و چگونگي کارکرد ويکي‌ها.

ويکي‌ها، دانش‌نامه‌‌هاي آنلايني هستند که مطالب آن‌ها توسط خوانندگان به‌وجود مي‌آيند. ويکي به زبان محلي هاوايي به معناي سريع است و «ويکي- ويکي» که نام اولين ويکي ساخته شده در سال 1995 است به معني «بدو، بدو» است.

از پر طرفدارترين ويکي‌ها مي‌توان از «ويکي‌پديا» نام برد. اين سايت توسط شرکت «ويکي‌مديا» اداره مي‌شود و در سال 2001 پايه‌گذاري شده است. اگر درباره موضوعي در اينترنت جست‌وجو مي‌کنيد احتمال اين‌که به نام ويکي‌پديا بر بخوريد زياد است و اين دقيقا به خاطر فراگير شدن استفاده از ويکي‌هاست و سهولت استفاده از آن‌ها دليل استفاده بسيار بالاي کاربران اينترنت از دانش‌نامه‌‌هاي آنلاين است. سهولت استفاده از ويکي‌ها به اين دليل است که هرکس از هرجاي جهان مي‌تواند به‌ تمام مطالب اين دانش‌نامه‌‌ها دست يابد.

شنيدن اين جمله، سوال‌هايي را در ذهن هر کسي ايجاد مي‌کند. اگر اضافه کردن و تغيير و ويرايش مطالب ويکي‌ها براي همه آزاد باشد افراد سودجو مي‌توانند با قرار دادن مطالب نا‌مربوط و يا حتي غيراخلاقي، در زماني کوتاه تمام مقالات را نابود کنند. پس چه کسي از اين سوء‌ استفاده جلوگيري مي‌کند؟ براي پاسخ به اين سوال به کارکرد ويکي‌پديا نگاهي مي‌اندازيم. ويکي‌پديا تنها يکي از ويکي‌هاست و به‌خاطر پرطرفدار و جامع بودن آن در تمام زمينه‌هاست که ساختار و کارکرد آن را بررسي مي‌کنيم.

گودال ماسه ‌بازي اندر احوالات اين ويکي‌پديا
سايت ويکي‌پديا به‌ عنوان يک دايره‌المعارف زنده شناخته شده است. هر کاربر اينترنت مي‌تواند به عنوان يک «محتوا ساز» آخرين اطلاعات خود را درباره هر موضوعي در اين سايت وارد کند. ويکي‌پديا دانش‌نامه آزادي است که همگان مي‌توانند به نوشتن و ويرايش نوشتارها در آن بپردازند. در واقع ‌اين دايره‌المعارف، جولانگاهي‌ براي محتواسازان در شبکه جهاني اينترنت است. هرکسي مي‌تواند صفحات ويکي‌پديا را ويرايش کند، حتي شما! کافي است پيوند ويرايش Edit را در بالا يا پايين صفحه‌اي که فکر مي‌کنيد لازم است بهتر و اصلاح شود، انتخاب کنيد.

براي ويرايش اين دايره‌المعارف عظيم، صلاحيت خاصي لازم نيست فقط کافي است با عضويت در اين سايت يک شناسه کاربري و رمز عبور داشته باشيد. شما مي‌توانيد به راحتي به «ويکي‌پديا» بپيونديد و به ‌ايجاد محتواي فارسي و مفيد در بزرگ‌ترين دانش‌نامه زنده و الکترونيکي جهان بپردازيد.

اين نوشتارها و ويرايش‌ها بايد بر پايه آيين‌نامه ويکي‌پديا باشد، به طوري که مطالب، بي‌طرفانه و بدون پايمال کردن حق نشر ديگران نوشته شود. مديريت و بررسي مطالب ارسالي شما، توسط گروهي از گردانندگان سايت صورت مي‌گيرد که به هم زبانان خود کمک مي‌کنند تا در امر گردآوري دايره‌المعارف جهاني سهمي داشته باشند. ويکي‌پديا، ايجاد محتوا و ويرايش آن‌ها را در اين‌سايت به ماسه‌بازي تشبيه کرده و مي‌گويد: «شما هم سري به گودال ماسه‌بازي بزنيد. جايي که مي‌توانيد هر چه‌قدر دلتان مي‌خواهد تمرين ويرايش کنيد.»

ويکي‌پديا از کاربران مي‌خواهد در ويرايش صفحه‌ها جسور باشند و سياست‌هاي اين سايت‌ را مانند رعايت استانداردهاي يک ‌مقاله، ديدگاه بي‌طرفانه، اثبات‌پذيري مطالب و رعايت حق تکثير در نظر بگيرند. در حالي که سايت ويکي‌پديا ۲۳۰ زبان دنيا را پشتيباني مي‌کند، بيشترين مقاله‌هاي اين سايت به زبان انگليسي با تعداد يک ميليون و ۴۲۷ هزار است و پس از آن زبان‌هاي آلماني، فرانسوي، لهستاني و ژاپني قرار دارند.

به گفته اين کارشناسان و صاحب نظران، بهتر است کاربران ايراني ‌با استفاده از چنين ابزار آماده‌اي در شبکه ‌اينترنت به‌جاي اين‌که فقط نقش استفاده‌ کننده را بازي کنند، توليدکننده محتوا نيز باشند. دايره‌المعارف زنده «ويکي‌پديا» از طرف بنياد غيرانتفاعي «ويکي مديا» پشتيباني مي‌شود و يکي از ۲۰ وبگاه برتر جهان از لحاظ تعداد بازديدکنندگان به شمار مي‌آيد. در حال حاضر بيش از 4 ميليون مقاله در اين سايت وجود دارد و بيش از 3 ميليون کاربر در روز به آن مراجعه مي‌کنند.

ساختار ويکي‌پديا
در صفحه اصلي ويکي‌پديا يک قسمت خوش‌آمدگويي و يک نوار جست‌وجو مشاهده مي‌شود. در پايين صفحه ويرايش‌هاي متفاوت ويکي‌پديا به زبان‌هاي مختلف وجود دارد.

ويکي‌پدياي فارسي يکي از پروژه‌هاي ويکي‌مديا است. از خدمات ديگر ويکي‌مديا به زبان فارسي مي‌توان به ويکي‌نبشته (دانش‌نامه ادبيات)، ويکي‌واژه (فرهنگ واژه‌ها و اصطلاح‌نامه)، ويکي گفت‌آورد (مجموعه‌اي از نقل‌قول‌ها‌) و ويکي‌گونه (راهنماي گونه‌هاي زيستي) اشاره کرد.

ويکي‌ها چيزي جز صفحات متصل به هم مقالات و بحث‌ها نيستند. اين پيوستگي و اتصال مطالب است که ويکي‌ها را گسترش مي‌دهد. براي مثال در صفحه ويکي‌پدياي فارسي کلمه «اينترنت» را جست‌وجو کنيد. در داخل متن چندين لينک مشاهده خواهيد کرد. روي کلمه «رايانه» که به صورت يک لينک درآمده کليک کنيد. به بحث رايانه راهنمايي مي‌شويد و به همين ترتيب دوباره با تعدادي لينک داخلي در هر متن روبرو خواهيد شد. اگر در بحث رايانه نمي‌دانيد «لابنيتز» کيست، کافي است روي اين کلمه کليک کنيد و به بحث لابنيتز راهنمايي شويد.

حال ببينيم يک مطلب در ويکي‌پديا چگونه شکل مي‌گيرد و کاربر‌ها چگونه آن را ويرايش مي‌کنند.

تنها با ورود به ويکي‌پديا و بدون نياز به عضويت مي‌توانيد مطالب را فقط ويرايش کنيد. ولي با عضو شدن در ويکي‌پديا مي‌توانيد مطلب دلخواه خود را شروع کنيد. بايد بدانيد که دانش‌نامه‌ها در برگيرنده مطالب شخصي يا مطالبي که موضوع محلي و گروهي دارند، نيستند و در صورت درج اين‌گونه مطالب، متن شما توسط کاربران حذف مي‌شود.

با ويرايش و نوشتن مطالب و مباحث مختلف، بعد از مدتي شما به صورت يکي از ويرايشگران اصلي در مي‌آييد. به اين ترتيب مي‌توانيد هر مطلبي را که مناسب يک دانش‌نامه نيست حذف کنيد و يا دسترسي بعضي اعضا را براي ايجاد مطالب جديد محدود کنيد.

به اين ترتيب مطالب جديد به ويرايشگر‌ها معرفي مي‌شود و اگر مطلبي مناسب نباشد بلافاصله حذف مي‌شود. اگرچه هر کس توانايي ويرايش مطالب را دارد، اگر مطلب نامناسبي اضافه شود زمان زيادي طول نمي‌کشد که حذف مي‌شود. با اين روش تقريبا تمام مطالب ويکي‌پديا از محتواي خوبي برخوردار خواهد شد.

ويکي‌مديا همچنان در حال گسترش خدمات خود است و تا به حال بيش از 10 ميليون مطلب به 235 زبان مختلف در ويکي‌پديا ايجاد شده است.

مصاحبه مجله «فوکوس» با «جيمي دنال ولز» / ترجمه «علي ملائکه»
پديده ويکي‌پديا صرفا يک اتفاق تکنولوژيک است يا فرهنگي؟ جيمي دنال ولز (يکي از دو بنيانگذار ويکي‌پديا دايره‌المعارف رايگان اينترنتي) در اين‌باره نظر داده است:

ايده ويکي‌پديا از کجا آمد؟

از سابقه آنلاين من؛ من رشد جنبش نرم‌افزارهاي «مجوز- آزاد» (license-free) را ديده بودم، ‌گروه‌هايي از برنامه‌نويسان داوطلب که از مجوز-‌آزاد براي خلق نرم‌افزارهاي فوق‌العاده خوبي استفاده مي‌کردند. مي‌خواستم يک نهاد دانش پايه با مجوز آزاد خلق کنم.

الهام‌بخش شما در غيرانتفاعي کردن ويکي‌پديا چه بود؟

ويکي‌پديا يک منبع آموزشي است. از آغاز داوطلباني که در پديد آوردن آن شرکت کردند، علاقه‌اي به کسب سود از آن نداشتند. سرعت رشد ويکي‌پديا و مشهور شدن آن اعجاب‌آور بود. من هميشه مي‌دانستم که اين پروژه موفق مي‌شود، زيرا افراد از هدف ما براي فراهم آوردن دايره‌المعارفي رايگان براي هر شخصي بر روي کره زمين الهام مي‌گيرند. ديدن اين تصوير کلي است که به مردم انگيزه مي‌دهد.

آيا قصد داريد يک نسخه ثابت و آنلاين از ويکي‌پديا ارائه دهيد؟

ما در حال کار کردن روي ايجاد يک نسخه پايدار از ويکي‌پديا هستيم که بتوان آن را به شکل سي‌دي يا دي‌وي‌دي منتشر کرد. تاواني را که بايد بپردازيد اين است که هنگام انتشار چنين نسخه‌اي، بسياري از فاکت‌ها تغيير کرده و کهنه شده‌اند. گفته مي‌شود بسياري از سرفصل‌ها به سرعت تغيير نمي‌کنند و بنابراين هنگامي که يک مقاله به وضعيت معيني رسيد مي‌تواند به يک نسخه ثابت بدل شود. هنگامي که دانش درباره آن سرفصل پيشرفت مي‌کند و سپس استقرار مي‌يابد، نسخه جديد مي‌تواند به نسخه‌ا‌ي ثابت بدل شود.

اکنون بر روي چه طرح‌هايي کار مي‌کنيد؟

من به دنبال گسترش دادن ويکي‌پديا در همه زبان‌هاي ديگرم. ما در همه زبان‌هاي اروپايي بسيار نيرومند هستيم و در زبان چيني و ژاپني هم نيرومنديم. در عين حال طرح‌هايي در 80 زبان ديگر هم داريم. در واقع در حال حاضر بيش از 10 هزار مقاله در زبان عربي داريم که نسبت به شمار مقالات انگليسي اندک است، اما با سرعت 10 درصد در ماه دارد رشد مي‌کند. ما به دنبال يافتن افرادي هستيم که با جوامعشان ارتباط برقرار کنند. براي مثال مي‌خواهيم در زبان سواحيلي افرادي را داشته باشيم که استادان و دانشجويان دوره‌هاي عالي را براي کار بر روي دايره‌‌المعارف بسيج کنند. ويکي‌پديا مانند يک فرآيند اجتماعي عمل مي‌کند، شما مجبوريد يک گروه انتقادي به‌وجود آوريد. اشخاصي که براي خودشان کار مي‌کنند تنها و در معرض خسته شدن هستند. اما با وجود 40 نفر پيشرفت کار سريع‌تر و مهيج‌تر است. ما همچنين قصد داريم همه منابع مجوز-آزاد را که افراد ممکن است نياز داشته باشند تا بهترين استفاده را از دايره‌المعارف انجام دهند به وجود آوريم. بنابراين در حمايت از پروژه اصلي پروژه‌هاي فرعي بسياري مانند ويکي‌بوکز (Wikibooks) وجود دارد که طرح‌ درس‌نامه‌ها براي مدارس است.

گام بعدي را براي اينترنت در چه مي‌بينيد؟

رواج نرم‌افزارهاي مجوز آزاد که به افراد اجازه مي‌دهد تا با همکاري هم؛ چيزها را به شيوه متفاوتي بسازند. به جاي شيوه سنتي پخش اخبار سنتي از بالا به پايين، يک فرهنگ مردمي به‌وجود مي‌آيد. اين وضعيت تغييري تکنولوژيک نيست بلکه تغييري فرهنگي است. ما تأثير ويکي‌پديا را ديده‌ايم‌، اما فکر مي‌کنم ظهور وضعيت مشابهي را در همه محصولات فرهنگي مانند کتاب، موسيقي، ويدئو ببينيم. براي مثال «ويکي‌شهر»‌ها (Wikicities) که به افراد امکان مي‌دهد در هر نوع علاقه‌‌اي که دارند موضوعات سرگرم کننده‌اي مانند سايت ويکي‌شهر سفر ستاره‌اي (Star Trek) که به سرعت در حال رشد است مردم دارند منبع عظيمي از اطلاعات درباره سريال سفر ستاره‌اي را مي‌سازند.

آيا زيستن در «دهکده جهاني» نفعي دارد؟

براي من اعجاب‌انگيز است. اما براي دختر 5 ‌ساله‌ام کاملا عادي است که من سراسر کره زمين را بپيمايم تا داوطلبان ويکي‌پديا را ملاقات کنم، زيرا او با ويکي‌پديا بزرگ شده است، اکنون دنيا کوچک شده است.

نظرتان در مورد سياستمداران آمريکايي که اظهارات توهين‌آميزي در مورد احزاب رقيب بر روي ويکي‌پديا مي‌گذارند چيست؟

غم‌انگيز است که سياستمداران آمريکايي از آن به عنوان ابزاري سياسي استفاده مي‌کنند. ديدن ويراستاري‌هاي بچه‌گانه به‌وسيله افرادي در کنگره هرکسي را ناراحت مي‌کند. اما ميزان سوء‌ استفاده از طرف مردم عادي بسيار کمتر از حدي است که ما پيش‌بيني مي‌کرديم و نظام ويراستاري باز با سرعت زيادي «خودتصحيح» است. گروهي شامل بيش از هزار نفر داوطلب تغييرات اخير صفحه‌ها را تحت نظر دارند، در حالي که داوطلباني که در حوزه‌هاي معين تخصص دارند مقالاتي را که نياز به تخصص بالاتر دارد بررسي مي‌کنند.

نظرات کاربران
کد امنیتی