درباره فروشنده فرهــــادی که خوب می‌فروشد

درباره فروشنده فرهــــادی که خوب می‌فروشد

نویسنده : محمدناصر حق خواه

فرهادی کارگردان بزرگ و بین المللی سینمای ماست و برای همین هر بار فیلمی می سازد کنجکاویم سریعتر اثرش را ببینیم و بازخوردهایش را رصد کنیم، «فروشنده» هم یک هفته‌ای هست که اکران شده و خیلی هم خوب فروخته؛ دوست داشتیم از غافله رسانه‌هایی که درباره «فروشنده» می‌نویسند عقب نمانیم اما از طرف دیگر زمان کمی از اکرانش گذشته و حتماً خیلی از شما جیمی‌های عزیز هنوز فرصت تماشای فیلم را پیدا نکرده‌اید، برای همین در این صفحه از جنبه‌هایی به فیلم می‌پردازیم که برای آن‌هایی که فیلم را ندیده‌اند هم خواندنی باشد و داستان هم لوث نشود.

 

مرور حاشیه‌ها و رکوردهای فیلم «فروشنده» پیش و پس از اکران 

چهارشنبه‌سوری فرهادی!

اصغر فرهادی 10 سال پیش با ساخت فیلم «چهارشنبه‌سوری» یک بار در سینما آتش‌بازی راه انداخته بود؛ اما الان بعد از یک دهه، انگار با ساخت «فروشنده» و شروع اکرانش در چهارشنبه هفته پیش، فرهادی بار دیگر علاقه‌اش به آتش‌بازی را نشان داد. هفتمین فیلم بلند فرهادی با دو نخل طلایی که برای فیلم‌نامه و بازیگری مرد گرفت؛ از همان ابتدا و پیش از اکران، در متن حاشیه‌ها بود! بعضی که هنوز آن را ندیده بودند از آن به عنوان یک شاهکار عجیب و غریب و بهترین ساخته این کارگردان یاد می‌کردند! عده دیگر هم که شرایطی شبیه گروه اول داشتند از تیشه‌ای که این فیلم به ریشه فرهنگ می‌زند صحبت می‌کردند! به هرحال پس از چند ماه، اکران فیلم فروشنده  از اوایل روز چهارشنبه، (اوایل یعنی ساعت 6:45 صبح!) شروع و با استقبال عجیب و غریب مردم رو‌به‌رو شد. یکی از حواشی که از ابتدای پیش فروش بلیت‌ها آغاز شد، قیمت 12 هزار تومانی فیلم در روزهای عادی و 15 هزار تومانی در روزهای پنج‌شنبه و جمعه بود؛ این افزایش قیمت که درباره بلیت‌های فیلم «محمد رسول‌ا...» هم سابقه داشت؛ آن‌طور که مطرح شد از سمت شرکت پخش‌کننده فیلم بوده و گروه سازنده دخالتی در آن نداشتند و بلافاصله بعد از اطلاع از این موضوع با نظر اصغر فرهادی که یکی از تهیه‌کنندگان فیلم است، قیمت‌ها به حالت عادی برگشت تا همه با همان قیمت 10 هزار تومان فیلم را ببینند.
نکته جالب دیگر درباره جدیدترین ساخته فرهادی، فروش‌های مافوق تصور و شکستن همه رکوردهای فروش است؛ در روز اول اکران، فروش 250 میلیون تومانی رکورد فروش را شکست و با فروش 350 میلیونی در روز دوم، پر استقبال‌ترین افتتاحیه تاریخ سینما را شاهد بودیم و روز سوم اکران هم، فیلم وارد باشگاه میلیاردی‌ها شد! نکته جالب دیگر، 18 ساعت روی پرده بودن متوالی فروشنده در اولین روز اکران از ساعت 6:45 صبح تا 1:30 بامداد است که این هم پیوست می‌شود با دیگر رکوردهایی که این فیلم شکست.
به هرحال فیلم جدید اصغر فرهادی، چه آن را دوست بداریم و چه نه، چه شاهکارش بنامیم، چه یک اثر معمولی، یک محصول هنری و  فرهنگی است که مثل همه محصولات از این قبیل، شایسته توجه مردم و کمک مادی و حمایت معنوی است؛ چه با رکورد چه بی رکورد، چه با حاشیه چه بی‌حاشیه!


اقتباس اصغر از آرتور!
(هشدار: خطر لو رفتن داستان)
سهم اقتباس در سینمای ایران تقریبا هیچ است. شاید آخرین اثر مطرحی که می‌شود نامش را فیلم اقتباسی گذاشت، «پدر آن دیگری» یدا... صمدی بود که بر ‌اساس رمانی به همین نام ساخته شده بود. حالا بعد از مدت‌ها اصغر فرهادی که سابقه تحصیلات دانشگاهی در زمینه ادبیات نمایشی دارد و با آثار پیشین‌اش قدرت قلم و قصه‌گویی و درک درستش از درام را نشان داده، با فیلم «فروشنده» به سینما اقتباسی نزدیک شده؛ اما فرهادی نشان داده همه مقولاتی که با آن سر و کار دارد را اول مال خود می‌کند و بعد از آن مقوله به سبک خودش استفاده می‌کند؛ (نمونه بارزش استفاده از قوانین جنبش سینمایی «دگما 95» به سبک و سیاق خودش) این بار هم نمایش‌نامه معروف" آرتور‌میلر" یعنی «مرگ فروشنده» را نه با تقلید تمام و کمال، که با اشاراتی هنرمندانه در سراسر فیلم به مخاطب قرن 21 ارائه می‌کند؛ اما شباهت‌های فروشنده فرهادی و «مرگ فروشنده» آرتور میلر و دلیل این انتخاب فرهادی چیست؟ آیا داستانی که برای آمریکای 1959 نوشته شده، با روایتی که از ایران 1395 می‌شود مکمل یکدیگرند؟
در «مرگ فروشنده» ما وارد داستان زندگی پیرمردی به نام «ویلی‌ لومان» می‌شویم که از جریان جامعه عقب افتاده و با این‌که در گذشته زندگی خوبی داشته، الان از لحاظ مالی در تنگنا است؛ سرخورده شده و مدام در خاطرات گذشته‌اش از جمله خاطره خیانت به همسرش به سر می‌برد. تقریبا شبیه همان چیزهایی که ما در شخصیت‌پردازی پیرمرد داستان فرهادی می‌بینیم که با وجود بیماری و کهولت با وانت دامادش کار می‌کند. "ویلی لومان" بعد از مدتی دست و پنجه نرم کردن با شرایط سخت زندگی و به دلیل شرمساری در مقابل همسرش و خجالت از گذشته‌اش دست به خودکشی می‌زند تا خانواده‌اش پس از او حداقل از پول بیمه‌اش استفاده کنند؛ سرنوشتی تقریبا مشابه پیرمرد فیلم فرهادی که از ترس رسوایی و به علت شرم از کارهای گذشته‌اش سکته می‌کند و می‌میرد.
البته یک عنصر رندانه هم در فیلم فرهادی به پیروی از نمایش‌نامه "میلر" وجود دارد و آن هم حضور جوراب است! جوراب پیرمرد که در خانه عماد و رعنا جا می‌ماند و تاکیدی که عماد در صحنه رسوایی پیرمرد روی درآوردن جوراب می‌کند، به تاکید "میلر" روی جوراب و این‌که زن ویلی از راه وصله زدن جوراب زندگی‌اش را می‌گذراند و درخواست دختری که ویلی به خاطرش به زنش خیانت می‌کند-که تقاضای یک جوراب است- اشاره ظریفی دارد. به هرحال موضوعاتی مانند سرخوردگی اجتماعی، جامعه در حال گذار و اختلاف بین نسل‌ها، دروغ و خیانت و شرم، حلقه‌های پیوند این دو اثرند. 


نکاتی برای آن‌ها که  فیلم را ندیدند!
خیلی سخت است درباره فیلمی مثل «فروشنده» که خیلی‌ها قصد تماشای آن را دارند در همان روزهای اول اکران بنویسی، چون برای ورود به حرف‌های مهم فیلم و ارزیابی آن باید فرض را بر آن گذاشت که مخاطب پایان فیلم را می‌داند و چون زمان زیادی از اکرانش نگذشته پس فعلاً نمی‌توان با این فرض فیلم را بررسی کرد. پس با خیال راحت این مطلب را بخوانید چون خطر لوث شدن داستان به‌خصوص پایان بندی غافلگیرانه‌اش وجود ندارد، صرفاً یکسری نکات را درباره فیلم مطرح می‌کنیم:
* فرهادی در «فروشنده» بازهم نشان داد به‌خاطر عمق دید خوبی که دارد استاد خلق فضاهای ملموس است، اما هر جا در فیلم از این دنیای واقعی خارج می‌شود و می‌خواهد کمی شوخی چاشنی کار کند یا با استفاده از نمادها حرفش را بزند فیلم افت می‌کند. به‌طور مثال شوخی‌های دانش‌آموزان در مدرسه بسیار سطحی و نچسب است، اولین سکانس فیلم هم که کارکرد نمادگرایانه دارد یعنی ترک خوردن ساختمان و فرار مردم ضعف منطقی شدید دارد. لودری که نصف شب کار می‌کند، مردمی که فرار می‌کنند و هیچ‌کس هم به راننده لودر نمی‌گوید کارش را قطع کند! 
* فرهادی در «فروشنده» نشان داد با داستانی که فراز و فرود زیادی ندارد و شخصیت‌هایش چالش‌های درونی زیادی دارند می‌توان بیشتر از دو ساعت مخاطب را ساکت و آرام روی صندلی سینما نگه داشت و حتی غافلگیر کرد. برای فیلمی که بیشتر می‌خواهد هشدار دهد و حرف‌های جدی بزند تا داستان روان و سرگرم کننده داشته باشد این اتفاق کمی نیست. 
* می‌شود «فروشنده» را خیلی دوست داشت و با آن ارتباط برقرار کرد مشروط بر این‌که انتظار نداشته باشیم فرهادی هر فیلمی که می‌سازد یک شاهکار عجیب و غریب باشد که همه را غافلگیر می‌کند. در سینمای اجتماعی قرار نیست جریان سیال ذهن فرهادی ورای روابط واقعی آدم‌های کوچه و خیابان به دنیایی مثل فیلم‌های «سرآغاز» و «بین ستاره‌ای» سرک بکشد. فیلم را با خودش، حرف‌هایش و فرمش مقایسه کنیم نه با کارنامه فرهادی. 
* در ادامه نکته قبلی، تصور نکنید جایزه فیلم‌نامه‌ای که فرهادی از کن گرفت دلیل آن است که فیلمنامه جزئیات خیلی خاص و پرداخت ویژه و منحصربه‌فردی دارد. فیلم‌نامه منسجم و عالی است اما عجیب نیست! فیلم‌های دیگری هم که در کن جایزه گرفته‌اند را آدم‌ها ساخته‌اند نه فضایی‌ها! ولی معلوم نیست چرا ما از سینمای هم‌وطنمان انتظارات عجیبی داریم که مثلاً با فیلم هیپنوتیزم شویم!!! همین ماجرا درباره بازی شهاب حسینی هم وجود دارد، او بهت، حس انتقام، سرخوردگی و غرور له شده‌اش را با نگاهش نشان می‌دهد، قرار نیست مثل «شان پن» در «من سام هستم» الزاماً نقش یک بیمار سندروم دان را بازی کند تا جایزه بگیرد! 

مردم و منتقدان از «فروشنده» فرهادی می‌گویند
در سینمای ایران که تبلیغ دهان به دهان، تاثیرگذارترین عامل بر فروش فیلم‌هاست؛ دانستن نظر مردم، تا حد زیادی تکلیف فروش فیلم در روزهای بعدی را روشن می‌کند. به همین دلیل نظر مردم را درباره فیلم «فروشنده»، بلافاصله بعد از خروج از سالن و هم‌چنین در شبکه‌های مجازی مرور می‌کنیم:
 بیشتر حول غیرت می‌چرخید، زندگی یک آدم با غیرت را بین چند آدم ‌بی‌غیرت نشان می‌داد.
 باید اول ببینیم تعریف‌مان از غیرت چیست؟ اگر غیرت به معنای حمایت باشد نه، اما شاید یک سری فکر کنند آن غیرتی که در جامعه جا افتاده است شاید زیر سوال رفته. 
 چیزی که من از اصغر فرهادی یاد گرفتم این است که زود قضاوت نکنیم.


اما نظر چند منتقد را هم مرور کنیم: 
 اُون گلیبرمان از نشریه ورایتی: «فیلم جدید اصغر فرهادی، یک گوهر خوش تراش دیگر از تعلیق نئورئال است. یکی از دلایلی که «آلفرد هیچکاک» یکی از بزرگترین کارگردانان تاریخ سینماست این است که روح و تکنیک‌اش آثار بسیاری دیگر از کارگردانان (و شاید همه کارگردانان) را تحت تاثیر قرار داده است. یکی از بهترین این نمونه‌ها اصغر فرهادی نویسنده و کارگردان ایرانی است که درام‌هایی از اختلاف خانوادگی می‌سازد و در آن‌ها از غلو در آنچه به شما نشان می‌دهد خودداری می‌کند، فیلم‌هایی که کاملا هوشمندانه، سرراست، خاص و رئال هستند.» 
 منتقد هالیوود ریپورتر: «در صحنه‌ها گروهی از بازیگران ظاهر می‌شوند که در این میان فرید سجاد حسینی فراموش نشدنی است. طراحی تولید کیوان مقدم نیز در این فیلم چشمگیر است که در دو آپارتمان به خوبی از درو پنجره‌های خاص فیلم‌ها فرهادی به عنوان لوکیشن‌هایی برای تعامل اجتماعی استفاده کرده است.» فیلم «فروشنده» پیچیدگی اجتماعی فوق‌العاده «جدایی نادر از سیمین» را ندارد و گره‌های داستان چندان پنهان نیست و حسی از درام تصنعی موجب شده بخش‌هایی از فیلم خسته‌کننده باشند؛ اما همه اینها با پایان‌بندی فوق‌العاده فیلم که تماشاگر را هیجان زده و میخکوب می‌کند جبران می‌شود.  
 منتقد سایت cinematraque : فروشنده اصغر فرهادی را فیلم متوسطی قلمداد کرده است. او در نقد خود در فیلم می نویسد: فیلم برای یک ساعت نخست دایره‌ای می‌چرخد، سپس با شیب رو به بالا پایان تحسین برانگیزی دارد، اما فیلم متوسطی است. 
 همچنین ترویس کولروس از مجله فرهنگی منسل: فیلم فرهادی را تشریح کامل احساس تحقیر و گناه می‌داند و استفان له بلانک روزنامه نگار فرانسوی در یادداشت خود پس از فیلم، فیلم «فروشنده» را داعیه پرشوری علیه انتقامجویی توصیف می‌کند. 
نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
گپی با قربان محمدپور کارگردان سلام بمبئی که فیلمش رکورد فروش در روز اول اکران را زد

سینمای من جشنواره‌ای نیست، برای مردم است

٩٥/٠٩/١٨
پایان‌نامه

خاموش کردن آتش در مشهد با تی!

٩٥/٠٩/١٨