غزلي‌نغز‌بخوان
مطرب ازگفته حافظ

غزلي‌نغز‌بخوان

نویسنده :

اعظم عامل‌نيک
شناختنش خيلي بسته به اين نيست که اهل فرهنگ باشي يا مثلا يک مدرک تپل ادبيات توي جيبت باشد. مي‌شود يک کارگر ساده که توي يک کارگاه تراشکاري کار مي‌کند يکي از شعرهايش را بدهد با خط خوش بنويسند و بچسبانند به ديوار کارگاهش يا مي‌بيني يک پيرمرد روستايي با سر آستين‌هاي رفته و دست‌هاي زمخت و چروک وقت بيل زدن و راه آب باز کردن يکي از بيت‌هاي معروفش را مي‌خواند، نام شاعرش را هم که مي‌پرسي نگاه عاقل اندر سفيه‌اي تحويلت مي‌دهد که مگر حافظ را نمي‌شناسي!

حالا به اين بهانه که چند روزي از روز بزرگداشت حافظ گذشته مي‌خواهيم از حافظ بگوييم تا سال بعد در روز حافظ ما هم حرفي براي خودمان داشته باشيم.

اطلاعاتي که درباره زندگي حافظ وجود دارد خيلي کم است و بيشتر مي‌گويند داستان‌هاي زندگي حافظ تخيلي است و حرف‌هايي است که بين مردم سينه به سينه منتقل شده است. براي همين داستان زندگي خواجه شمس‌الدين محمد شيرازي کوتاه و مختصر است. مي‌گويند او در يک خانواده متوسط روبه بالا به دنيا آمده است. از نوجواني‌اش حافظ قرآن بوده و براي همين به او لقب حافظ داده‌اند. حدود 70 سالي زندگي کرده ‌است که به جز 3 سال که در اطراف شيراز مي‌گشته بقيه‌اش را به طور کامل در شيراز ساکن بوده است. حافظ در دربار پادشاهان دوره‌هاي مختلف در قسمت ديوان، مشغول امور ديواني بوده و در کنار اين شغل‌ها شعر هم مي‌سروده است. سال 792 هجري قمري حافظ در همان شهري که به دنيا آمده بود، از دنيا رفت و در يکي از قبرستان‌هاي معروف شيراز که اسمش «خاک مصلي» بود، دفن شد. اين همه داستان زندگي شاعري است که با شعرهايش سراغ هر ايراني است و قرن‌ها است که مهمان دل همه ايراني‌ها است.

کم پيدا مي‌شود خانه‌اي که يک ديوان حافظ در آن نباشد. لازم نيست اهل شعر و شاعري باشي يا يک کتابخانه بزرگ توي خانه‌ات داشته باشي تا حتما حافظ هم بخواني. بيشتر ما ايراني‌ها حافظ را دوست داريم و بارها با سر زدن به ديوان اشعارش با او به گفت‌وگو نشسته‌ايم.

ديوان شامل حدود 500 غزل، چند قصيده، دو مثنوي، چندين قطعه و تعدادي رباعي است و تا حالا بيشتر از 400 بار به شکل‌هاي مختلف به زبان فارسي و زبان‌هاي مختلف چاپ شده‌ و از بين چاپ‌هاي متعدد ديوان حافظ تصحيح «محمد قزويني» و «قاسم غني» از همه معروف‌تر است. اين چاپ با توجه به نسخه مشهور «عبدالرحيم خلخالي» تدوين شده. نسخه خلخالي در آن زمان قديمي‌ترين دست‌نويس تاريخ‌دار اثر بوده است. جدا از نسخه‌هاي جورواجور حافظ که در همه کتاب فروشي‌ها پيدا مي‌شود، اگر چند هزار تومان بي‌زبان توي جيب‌تان براي خريد ديوان حافظ پيدا نمي‌شود، مي‌توانيد از دنياي مجازي کمک بگيريد. در فضاي وب،‌ سايت‌هاي هستند که اشعار شاعران را در اختيار شما قرار مي‌دهند. سايت «گنجور» يکي از اين سايت‌ها است.

حالا اگر اهل شعر و شاعري نبوده‌ايد و از طرف يک دوست خوب يک نسخه ديوان نفيس حافظ هديه گرفته‌ايد اصلا نگران آبرويتان نباشيد با کمي دقت و حوصله شما هم مي‌توانيد شعرهاي زيباي حافظ را بخوانيد و حتي متوجه معاني ابياتش هم بشويد. فقط کافي است هر بار که مي‌خواهيد غزلي از حافظ را بخوانيد، نکاتي را رعايت کنيد.

اولين نکته اين است که معني کلمات هر بيت را تک به تک بدانيد. اعتماد به نفس داشته باشيد حافظ آن‌چنان کلام زنده‌اي دارد که شما تقريبا با هيچ‌کدام از واژه‌هايي که او در شعرهايش به کار برده ‌است احساس غريبي نمي‌کنيد.

حالا بايد ارتباط بين کلمه‌ها را دو به دو بفهميد. هر بيت يک يا دو جمله دارد. اين جمله‌ها را به راحتي مي‌توانيد پيدا کنيد.

قدم سوم اين است که ساختار دستوري اين جمله‌ها را تشخيص بدهيد. حالا هر بيت براي شما از يک يا دو جمله تشکيل شده است که شما مي‌توانيد به صورت نثر تکرارشان کنيد. با کنار هم گذاشتن اين جمله‌ها شما مي‌توانيد ابتدا معني هر بيت را به‌طور مجزا و در پايان معني همه بيت‌ها را در ارتباط با هم تشخيص بدهيد.

حالا شما به فهم صحيح کل سخن حافظ در يک غزل نزديک شده‌ايد. براي آشنايي بيشتر با شعر حافظ مي‌توانيد به شرح‌هايي که بر اشعار او نوشته شده‌است سري بزنيد.

يکي از اين کتاب‌ها کتاب «حافظ‌نامه» اثر «بهاءالدين خرمشاهي» است. اين کتاب به شيوه فرهنگ‌نامه‌اي تنظيم شده و اين يعني مدخل‌هايي دارد از شرح کلمه، بيت، تاريخ، انديشه، عبارت يا اصطلاحي خاص که ممکن است در چندين مورد از ابيات و غزل‌ها با آن روبه‌رو شويم. چنين مواردي که در اين کتاب تکرار شده‌اند به صورت ارجاع آورده شده است.

شرح استاد مطهري هم بر ديوان حافظ شرح معروفي است که مي‌توانيد آن را تهيه و مطالعه کنيد.

يکي از راه‌هاي ديگر ارتباطي ايراني‌ها و مردم معمولي با حافظ همين تفأل زدن به ديوان اشعار حافظ است. فال به معني طالع‌، بخت و پيش‌گويي و عاقبت‌بيني است. البته کلمه تفأل يک جورهايي با فال گرفتن فرق دارد. تفأل مانند فال يک کلمه عربي است و فرقش با فال در اين است که داراي بار مثبت است. يعني شما وقتي تفأل مي‌زنيد داريد با يک نيت خوب يا ديد خوب درباره آينده سؤالي مي‌پرسيد يا پيش‌بيني مي‌کنيد. اعتقاد به تفأل از گذشته‌هاي خيلي دور در ايران وجود داشته است و همان‌طور که مي‌بينيد هنوز بين مردم يک جورهايي وجود دارد. حالا اگر به نتيجه‌اش اعتقاد نداريم، بيشتر ما زمان سال تحويل يا شب يلدا به نيت پيش‌بيني خير و خوبي به سراغش مي‌رويم. اين روزها که همه چيز اينترنتي‌‌اش پيدا مي‌شود، فال اينترنتي حافظ هم در فضاي وب فراوان است.

مي‌گويند اولين فال را بعد از مرگ خود جناب حافظ گرفته‌اند. چون عده‌اي در ايمان او شک داشته‌اند و نمي‌گذاشتند که او با احترام به خاک سپرده شود، از اشعار خود حافظ کمک گرفته‌اند. اشعارش را ورق ورق کرده و در ظرفي ريخته، آن‌گاه از کودکي خواسته‌اند تا يکي را بردارد و اين بيت آمده است:

قدم دريغ مدار از جنازه حافظ

که گرچه غرق گناه است، مي‌رود به بهشت!

نظرات کاربران
کد امنیتی