هنررا به‌خاطر بسپار
نگاهی به برخی از هنر‌های شاخصی که رو به فراموشی هستند در گفت‌وگو با استادان این رشته‌ها

هنررا به‌خاطر بسپار

نویسنده : محدثه عارفی

در زیر آسمان شهر که از بس دود خودروخورده است، دیگر رنگ روشن نمی‌پوشد. در کنار وسایلی که در صنعت تولید می‌شوند و اولی و آخری آن‌ها با هم مو نمی‌زند. در زیر آسمان شهری که همه چیزش جز یک گنبد طلا، تکرار طوطی‌وار زندگی ماشینی است، این هنرهای دستی است که انسان را به کوچه باغ ذوق و ظرافت می‌برد. هنرهای دستی که می‌تواند فرش‌هایی باشد که دو گره آن‌ها بهم شبیه نیست یا سنگ‌هایی باشد که برگه‌های خطاطی استاد‌ کارشان هستند. شاید هم آینه‌هایی باشد که یادآوری جلوه‌شان در حرم، برای خیلی از ما حکم خاطره بازی را دارد. 

این روزها اما، هنر‌هایمان دارند فراموش می‌شوند. دیگر رهرویی ندارند و برخی از آن‌ها با فوت استادکارشان برای همیشه از زیر آسمان کبود رخت می‌بندند. در این گزارش سراغ هنرهای شاخص شهرمان رفتیم و پای صحبت استاد‌هایشان نشستیم و امیدواریم با استقبال شما عزیزان، چینی نازک تنهایی‌ هنر، ترک بردارد. 

حجم‌بافی را با من دفن کنید 
روی دار قالی یک تابلو‌فرش نیمه‌کاره آویخته شده است. تابلو‌یی که آمیخته‌ از پشم مرینوس، نخ و ابریشم است و از دور مانند مخمل جلوه می‌کند. استاد پشت دار است و دارد فرش می‌بافد. می‌گوید حجم بافی ابتکار خودش بوده و تاکنون شاگردی نداشته که بتواند تمام فوت و فن کار را به او آموزش دهد. قلاب، سیخ پودکشی، دفتین، قیچی و دار، ابزار است و آنچه این قالی را از دیگر همتایانش متمایز می‌کند، این است که مانند قالی‌بافی به  20 گره کفایت نشده و تجسم زنده‌ا‌ی است از اشیایی که در اطراف‌مان می‌بینیم. از میز و گلدانی که با دیدن آن‌ها، روح‌مان تازه می‌شود گرفته تا هفت شهر عشقی که می‌تواند بارگاه مطهر حرمین باشد. بر روی دار قالی طرحی بزرگ نشسته است و زنان و کودکان را در بوستانی سرسبز نشان می‌دهد. 
استاد ذریه حبیب در حالی‌که سیخ را برمی‌دارد می‌گوید که 70 نوع گره را در بافتم تا حجم بافی را اختراع کردم و 2000 رنگ در هر فرشم به چشم می‌خورد. به فرش نگاه می‌کنم که دست‌های استاد را روی خودش نگاه داشته است. فرشی که در روز 4 رج بافته می‌شود. 4 رجی که هر کدام از آن‌ها 1000 گره دارد و در پایان کار 80000 گره را در هم بافته است. پس از پایان کار هم با سنگ، جاروبرقی، دستمال خیس و اتو پرداخت می‌شود و در نهایت آن‌چه از فرش روی دار به روی دیوار می‌رود تابلویی مخمل مانند است. 
هنوز هنرهای زیادی در شهرمان وجود دارد از کاشی‌کاری گرفته تا منبت ظریف و معرق روی فلز، هنرهای شاخصی که می‌توان ذوق را برای بازی به کوچه‌های آن‌ها برد. 
آینه‌ شکسته‌های حرم جلوه جمال الهی
انسان نخستين ديدار روياروي خود را در آب تجربه کرد؛ در سطح صاف و روشن چشمه‌ها و آبگيرها، و از آن جا آب با رازهاي نهفته درآميخت و انسان از آب آيينه را آموخت و آيينه را ساخت و آب و آيینه نماد پاکي و روشني شدند، و این‌گونه بود که آب و آيینه با هم بر سفره پيوند زندگي نشستند و بر سفره نوروز و بر سفره باورها و دل‌ها و...در کارگاه آینه‌کاری منتظر می‌نشینم تا استاد بخشی، کسی که خالق آن‌همه زیبایی دیوار‌های حرم امام رضا (ع) است، داخل شود. روی میز، دیوار و کف اتاق پر از وسایلی است که با آینه ساخته شده‌اند. از جعبه دستمال کاغذی و شکلات خوری گرفته تا قاب‌های تزیینی. استاد بخشی در حالی که ظرفی الک نام به‌دست دارد، وارد می‌شود. در داخل ظرفش گچ‌خاک، چسب چوب و سیریش است. می‌گوید این‌ها برای چسباندن آینه است. یک الماس نازک‌بر، خط‌کش و متر هم برای بریدن آینه روی میز است. می‌گوید: «آینه‌کاری، یعنی بریدن و چسباندن.» دستش را تکیه می‌دهد روی میز و الماس را بر‌می‌دارد. آن را می‌کشد روی آینه و می‌گوید: در کارهای‌مان همه چیز بر محور 8 می‌چرخد. تکه‌ای مثلث شکل جدا می‌کند، نشانم می‌دهد و اضافه می‌کند: «هندسه را اگر از آینه‌کاری بگیری چیزی باقی نمی‌ماند.» پرده کنار رفته و نور خورشید به هر قسمت از کارگاه می‌تابد، بازتابش از داخل صد‌ها تکه آینه باز‌می‌گردد. آینه‌هایی که با زاویه‌های مشخص 45 و 60 درجه و با هندسه‌های مختلف در کنار هم قرار گرفته و کلیتی را ساخته‌اند که می‌تواند نور را هزار تکه کند و هزار جلوه به چشم‌ها بفروشد. آینه‌هایی که شکسته می‌شوند تا نور بیشتری منعکس کنند. آینه‌هایی که شکسته می‌شوند تا به ما بگویند هر چه بیشتر بشکنی، نور الهی بیشتر در تو ظهور می‌کند.
سنگ، برگه خطاطی
حرف حکاکی و هنر سنگ‌نگاری که می‌شود، صدای کلنگ فرهاد در گوشم می‌پیچد و عظمت بیستون ‌به خاطرم می‌آید. سربازان رزمنده و ایستاده تخت جمشید در مقابلم رژه می‌روند و متون تاریخی داخل غار‌های کهن به ذهنم خطور می‌کنند. استاد نوغانی در حالی که در کارگاهش را باز می‌کند، می‌گوید: «چشمه‌‌ سنگ‌نگاری از دل شهر خودمان می‌جوشد و معدنش در چند کیلومتری ما قرار دارد. معدن سنگ میکا یا سروانتین در آخر رضاشهر است و برای شروع سنگ‌نگاری تنها همین سنگ و چند قلم فلزی کفایت می‌‌کند. برای هر کار حدود 15 روز و چهل سال تجربه صرف می‌کنم. ارزش افزوده آن هنگام فروش بسیار بالاست منتها مشکل این‌جاست که برای فروش‌ و عرضه هنر، مکان و بورسی مشخص نداریم.»
در کارگاه که باز می‌شود، سنگ‌نگاری‌ها اطراف آن خودنمایی می‌کنند. خطاطی بسیار زیبایی بر روی آن‌ها حک شده است و دور تا دورش گل و مرغ و تذهیب دیده می‌شود. می‌گوید: «هنر سنگ دو مرحله دارد. می توان سنگ‌تراش شد. احجام هندسی زاویه‌دار یا وسایلی نظیر قلمدان، جا‌سرمه‌ای و ... با شکل هندسی دایره و استوانه‌‌ای تراشید که میزان تمیزی آن نشان‌دهنده هنر استاد‌کار است. مرحله دوم هنر سنگ‌نگاری است که بر روی سنگ، خط، شعر، آیه، طرح گل و مرغ و تذهیب حکاکی می‌شود. حکاکی که در طی قرن‌ها ثابت باقی می‌‌ماند و هیچ سیل و توفان و زلزله‌ای آن را نابود نمی‌کند.»
نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
گپی با قربان محمدپور کارگردان سلام بمبئی که فیلمش رکورد فروش در روز اول اکران را زد

سینمای من جشنواره‌ای نیست، برای مردم است

٩٥/٠٩/١٨
پایان‌نامه

خاموش کردن آتش در مشهد با تی!

٩٥/٠٩/١٨