ایرانی میسازیم، جهانی میشویم؟
نگاهی به پروژههای بینالمللی سینمای ایران به بهانه فیلمبرداری «سلام بمبئی»

ایرانی میسازیم، جهانی میشویم؟

نویسنده : سید مصطفی صابری

برای سینمای ما که مهمترین خبرهایش محدود شده به واکنش فلان هنرمند به اظهارات یک تهیهکننده در اینستاگرام و صحبتهای تکراری یک کارگردان علیه فلان مسئول و ... در نهایت هم خبر افتتاح رستوران و مجتمع تجاری توسط هنرپیشهها برایمان میشود اتفاق مهم، خبر حضور یک تیم ایرانی در بالیوود برای ساخت یک فیلم، آنهم در شرایطی که گلزار و بنیامین بازیگرانش باشند چندان بیاهمیت نیست ولو اینکه از الان هم نمیتوان به کارگردان فیلم که «شیر و عسل» و «داماد خجالتی» را در کارنامهاش دارد چندان امید بست که فیلمش اتفاق خاصی باشد، هر چند اسمهای بزرگی مثل مجید میرفخرایی در مقام طراح لباس و صحنه و جواد نوروزبیگی را در مقام تهیهکننده داشته باشد. با همه این بدگمانیها اما نمیتوان راجع به جزئیات این فیلم کنجکاو نبود و بهبهانهاش تولیدات مشترک کشورمان با دیگر کشورها را بررسی نکرد. اگر میخواهید بیشتر درباره این فیلم و بقیه فیلمهای بین المللی سینمای ایران بدانید با ما همراه باشید: 

 

سلام بمبئی، چه خبر؟

«سلام بمبئی» به کارگردانی قربان محمدپور اینروزها در هندوستان جلوی دوربین رفته است. بیشتر فیلمبرداری هم در این کشور انجام میشود. فیلم قصه دانشجوی ایرانی رشته پزشکی که حتماً هم عاشق میشود و گرنه لوکیشن در هند نبود! از همین حالا شخصیت منفی یا بدمن داستان هم معلوم است گلشن گروور که دومین بدمن شاخص تاریخ سینمای هند است و معلوم نیست گلزار چگونه میخواهد مقابل ضربات مشت او و نوچههایش دوام بیاورد. گروور در بیش از 400 فیلم بالیوودی بازی کرده است. (در سینمای هند بدمن‌ها همیشه یک نقش را بازی می‌کنند و معمولاً از تمرین، شخصیتپردازی و عمق دادن به شخصیت هم خبری نیست) 

تهیه‌کننده اول فیلم بهخاطر اختلافاتی که معلوم نبود با سرمایهگذار است یا کارگردان، از کار کنار کشید و بعد از آن هم انگیزههایش از انصراف انتخاب بازیگر زن هندی فیلم بیان کرد! تهیه‌کننده فعلی اثر اما جواد نوروزبیگی است که سیمرغ هم گرفته و فیلمهای شاخصی مثل «ملبورن»، «من دیهگو...»، «پرسه در مه» و... را در کارنامهاش دارد. سرمایهگذار و اسپانسر اصلی ایرانی هستند و شرکت معتبر موشن پیکچر هند فقط پخش‌کننده آن است آنهم در 200 سینمای هند، که البته برای سینمای آن کشور رقم ویژهای نیست اما با فرض آنکه فیلم حتی در ایران هم اکران نشود، میتواند سرمایه اولیه را برای صاحبان اثر برگرداند. آهنگسازی اثر با عوامل هندی است و جز این هم توقعی نمیرفت. از قرار معلوم، ترانههایی هم در آن اجرا می‌شود که فقط حرکات موزون ندارد. هنوز دقیقاً معلوم نیست بنیامین بهادری در نقش یک خواننده ظاهر شده یا میخواهد در اولین بازیاش سراغ تجربهای غافلگیرانه رفته. با توجه به اینکه حضور دلشاد شیخ آهنگساز شاخص هند و سونو نیگام، خواننده نه چندان مطرح هندی در فیلم مسجل شده به نظر میآید اگر بنیامین در فیلم (غیر از تیتراژ) بخواند هم تنها خواننده فیلم نیست. 

 

واقعاً با اولین فیلم ایرانی هندی مواجهیم؟

در توصیف «سلام بمبئی» گفته میشود اولین محصول مشترک ایران و هند، در حالی که اگر همکاری عوامل دو کشور برای ساخت یک فیلم را ملاک قرار دهیم پیش از این هم فیلمهایی داشتیم که در هند فیلمبرداری شدهاند و اگر سرمایهگذاری را ملاک قرار دهیم «سلام بمبئی» تماماً ایرانی است و فقط عوامل هندی دارد. حتی تهیه‌کننده ایرانی فیلم برای بازیگران هندی هم از وزارت ارشاد استعلام گرفته تا فیلمش بعداً برای اکران با چالش مواجه نشود. بد نیست بدانید نخستین فیلم ناطق ایرانی یعنی «دختر لُر» در بمبئی فیلمبرداری شده و گویا برخی از عوامل پشت صحنه فیلم هم هندی بودهاند. بعد از انقلاب هم یک تجربه عجیب و مشترک بین سینمای ایران و هند وجود داشت که اکران نشد. در اوج شهرت بهزاد خداویسی با بازی در سریال «روزگاری جوانی» فیلمی با ایفای نقش او در هندوستان تولید شد که یکی از جوان اول‌های آن روزهای سینمای هند هم در آن بازی میکرد. فیلمی که به لطف نشریات جوان‌پسند آن روزها، فیلمبرداریاش خیلی مورد توجه قرار گرفت و انتظارهای زیادی را ایجاد کرد و در نهایت هم معلوم نشد چرا اکران نشد.  

 

فیلم بین المللی چی داریم؟

در مقطعی طولانی از سینمای کشور، محصول مشترکی با دیگر کشورها به چشم نمیخورد یا اگر هم هست فیلمی نیست که بین‌المللی محسوب شود، چون تاکید قصه بر روی لوکیشین کشور دیگری نبوده و در حقیقت فیلمبرداری در کشور دیگری انجام شده چون صرفاً در ایران امکانش نبوده، یعنی فیلمی در کشوری به جز ایران ساخته شده اما منطقهای در آن کشور انتخاب شده که در ذهن مخاطب کشور خودمان را تداعی کند و نه تنها جغرافیای داستان فیلم داخلی بوده، بلکه عوامل اصلی بهخصوص جلوی دوربین هم ایرانی بودهاند. اساساً انتظار بعدی از یک فیلم بین‌المللی یا محصول مشترک این است که در کشور دیگری هم قابل اکران باشد یا عواملش خارجی باشند. از دهه 40 بخشی از این انتظار با آثاری که محمد متوسلانی آنها را تولید کرد برآورده شد. متوسلانی که هم بازی میکرد، هم کارگردانی با گرتهبرداری از شخصیت‌های مکمل سینمای کمدی مثل سه کله پوک و... فیلمهایی میساخت که در گیشه موفق بودند و یکی از سری فیلمهایش را هم در ژاپن ساخت. چندی بعد مجال همکاری عوامل ایرانی با کارگردان مطرح اردن یعنی فاروق عجرمه مهیا شد. کارگردانی که چنان اولین تجربه یعنی «مردی از تهران» به مذاقش خوش آمد که چند محصول مشترک دیگر با عوامل ایرانی تولید کرد. در همان سالها تعاملی بین سینمای ایران و ترکیه هم برقرار شد که کاملاً حول آثار گیشهای بود مثل «شوفر خوشگله» و... عمده محصولات مشترک سینمای قبل از انقلاب ایران با دیگر کشورها، ترکیبی از فیلمفارسیهای سطحی با نمادهای خوش آب و رنگ کشوری دیگر بودند که به فروش بیشتر فیلم کمک میکردند. از معدود آثار بین‌المللی که ردپای عوامل ایرانی در آن به چشم میخورد و بهجای آنکه ایرانیها سراغ لوکیشین بیگانه بروند در ایران هم فیلمبرداری شد فیلم «کاروانها» است که با کارگردانی جیمز فارگو و بازی بزرگان سینمای جهان مثل آنتونی کوئین (بازیگر عمر مختار و...)، کریستوفر لی (بازیگر شرلوک هولمز و ارباب حلقهها) و جنیفر اونیل در کنار بازیگران ایرانی مثل محمدعلی کشاورز در ایران فیلمبرداری شد و داستانش در کشور خیالی به نام «زاخارستان» میگذشت. یکی دیگر از فیلمهایی که گمان می‌شود محصول مشترک سینمای ایران با کشورهای دیگر است «تهران 43» با بازی آلن دلون است که به ماجرای ترور چرچیل و استالین در حاشیه اجلاس تهران در جریان جنگ جهانی دوم میپردازد. این فیلم به رغم لوکیشنهای بهشدت واقعی، حتی در ایران هم فیلمبرداری نشده بود و محصول مشترک شوروی سابق، فرانسه و سوئیس بود! 

 

جشنوارهایها از راه رسیدند 

بعد از انقلاب، سینمای ایران تغییر رویکرد اساسی داشت، بین جریانهای موجود در سینمای بعد از انقلاب بهخصوص از دهه هفتاد، جریان سینمای تجربی و روشنفکری مورد توجه جشنواره‌های خارجی قرار گرفت، سینمایی که بهطور معمول برای مخاطب عام که هیچ، حتی برای فیلمبینهای حرفهای هم فیلم تولید نمیکرد، چون آثار شاخصش گاهی حتی اکران عمومی هم نداشت. از آن طرف، مدیران فرهنگی اروپا بهخصوص فرانسه برای مقابله با جریان هالیوود نه تنها در جشنوارههایشان از این سینما استقبال کردند، بلکه گاهی در قالب بخش خصوصی، شرکتهای فیلمسازی و... در چنین آثاری سرمایهگذاری هم کردند یا به نوعی در پخش، اکران بینالمللی، خرید امتیاز، یا نهایتاً بسترسازی اکران بهتر اثر، مشارکت داشتند. طبیعتاً این مشارکت همیشه دال بر اثرگذاری روی محتوای اثر نبوده و نیست، منتهی خوش بینی است که تصور کنیم همیشه بیتاثیر هم بوده و فقط با هدف حمایت از آثار فاخر صورت گرفته است. از جمله این آثار میتوان به «زیر درختان زیتون» کیارستمی، «ابجد» از جلیلی، «گبه» مخملباف (که حتی چند سیمرغ داخلی هم گرفته بود)، «ایستگاه متروک» رئیسیان، «کافه ترانزیت» کامبوزیا پرتو، «نیوه مانگ» قبادی و... اشاره کرد که بیشتر مورد توجه فرانسویها بودند. جالب است در نگاه اول این تعامل کمی دور از ذهن بهنظر میرسد اما سایت IMDB بهعنوان مرجع سینمای جهان در بخش کشور تولید کننده تمام اینفیلمها در کنار نام ایران، کشور فرانسه را هم نوشته است. عبدالرضا کاهانی هم «آنجا» را با مشارکت تیمی آمریکایی تولید کرد. «برلین 7» هم با مشارکت آلمان تولید شد. «دایره» پناهی با مشارکت طرف سوئیسی تهیه شد. کمال تبریزی غیر از اثر سفارشی معروفش «فرش باد» یک فیلم با مشارکت ژاپنیها ساخته بهنام «دونده زمین» که اجازه اکران در ایران را نگرفت. بیشتر فیلمهای مجیدی حق پخششان بعد از تولیدی ایرانی، با کمپانیهای نامدار خارجی است که شاخصترینشان «بچههای آسمان» است. 

 

بینالمللیهای غیر جشنوارهای

«رستاخیز» درویش هم در مرحله اکران مشارکت خارجی دارد، برخی از عواملش هم چهرههای بینالمللی بودند. البته فیلمهای زیادی هم داشتیم که صرفاً در خارج از کشور فیلمبرداری شدند مثل «تجارت» کیمیایی یا «بهشت پنهان» قدکچیان، «راه آبی ابریشم» بزرگنیا، «عشق بدون مرز» درخشنده (با بازی دنی کوئین). اما یکی از مهمترین تجربههای واقعاً بینالمللی سینمای ایران که عوامل حرفهای غیر ایرانی داشت و از لوکیشن خارج بهعنوان بهانهای لوکس استفاده نشده بود بیشک «بازمانده» مرحوم سیفا... داد بود. «گذشته» فرهادی هم با مشارکت فرانسوی‌ها ساخته شده بود. در این بین فیلمهای زیادی هم هست که توسط کارگردانانی دورگه، یا ایرانیهایی که تبعه کشوری دیگر هستند تولید شده که مورد بحث ما نیست. فیلمهای زیادی هم هست که در ابعاد بینالمللی تولید شدهاند اما در ایران امکان اکران نداشتند و ما فقط اسم‌شان را شنیدهایم مثل «نیلوفر» اثر سابین ژمایل که چهرههای شاخصی مثل رویا نونهالی، فاطمه معتمدآریا، شهاب حسینی، امیر آقایی، و هنگامه قاضیانی هم در آن بازی کردهاند. 

* * *

با این اوصاف بهرغم آنکه کمیت حضور بین‌المللی سینمای ما بهظاهر متنوع است و انواع فیلمها را در خارج با عوامل خارجی ساختیم یا پخش کردیم بهنظر میرسد کیفیت این حضور اثرگذاری زیادی لااقل برای بدنه مخاطبان سینمای جهان نداشته است. 

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
گپی با قربان محمدپور کارگردان سلام بمبئی که فیلمش رکورد فروش در روز اول اکران را زد

سینمای من جشنواره‌ای نیست، برای مردم است

٩٥/٠٩/١٨
پایان‌نامه

خاموش کردن آتش در مشهد با تی!

٩٥/٠٩/١٨