نوای ماتم
معرفی گروهی 50 نفره که سبک جدیدی از دمام زنی را ارائه می کنند

نوای ماتم

نویسنده : زهرا خنداندل

 صدای سنج و دمام، زنجیر و نوای تعزیه که از راه می‌رسد برای همه یک نشانه است که یعنی محرم رسید و این قصه از کودکی در ما جوانه زده و ریشه دوانده است. محرم و علی‌الخصوص روز عاشورا و تاسوعای حسینی در کشورمان به قدری با آواها و نواهای مخصوص ماتم و عزاداری سیدالشهدا آمیخته است که اگر این قسمت را فاکتور بگیریم انگار یک جای کار لنگ است. حتی به راحتی می‌توان گفت این موضوع برای ما ایرانی‌ها تا آنجا نوستالژیک است که شاید این سوال پیش بیاید که اصلا مگر می‌شود محرم باشد و صدای زنجیر و طبل و سنج نباشد؟ 

 

از کودکی عاشق عزاداری‌های جنوبی بودم 

معمولا هر هیئتی هنگام زنجیرزنی یا سینه‌زنی گروه‌های 5-6 نفره نیز درون خودش دارد که سنج و دمام و طبل می‌کوبند و همان صدا انگار دل آدم را تکان می‌دهد. حال فکر کنید که 50 نفر به صورت تخصصی شروع به اجرا کنند، و با خودتان حساب کنید که چه حجم صدایی تولید خواهد شد! این کاری است که گروه آوای ماتم انجام می‌دهند، یک گروه بزرگ از بچه‌های کرمانشاه به سرپرستی «عرفان فداکار» که یک جوان 28 ساله است و این گروه را سال 91 پایه گذاری کرده است، با او به گپ و گفت درمورد گروه و کار آن‌ها نشستیم.

چه شد که این گروه را ایجاد کردید؟

از کودکی عاشق عزاداری‌های جنوبی بودم، وقتی صدایشان را می‌شنیدم دلم به لرزه می‌افتاد، پدرم همیشه دست مرا می‌گرفت و به هیئت‌ می‌برد و آرزویش بود وقتی بزرگ شدم یک هیئت عزای حسینی برپا کنم، مادر بزرگم محرم‌ها نذر شله زرد داشت. بزرگ شدن در یک خانواده مذهبی دلیل اصلی گرایش من به این سمت بود. از نوجوانی هم دنبال این بودم که یک هیئت عزا راه بیندازم تا اینکه در دانشگاه خوزستان قبول شدم و این خود باعث نزدیک‌تر شدن من به عزاداری با آواهای سنج و دمام بود. البته در کرمانشاه این‌طور عزاداری تا قبل از سال 90 که گروه ما شروع به کار کرد باب نبود و تنها «چامه خوانی» می‌کردند، ولی الان به گونه‌ای شده است که همه مردم کرمانشاه ما و گروه مان را می‌شناسند.

 

با 11 نفر کار را شروع کردیم

آیا قبل از اجرا، آداب و رسوم خاصی هم دارید؟

ببینید این گروه ابتدا با 11 نفر شروع به کار کرد و رسم این بود که قبل از اجرا برای بچه‌ها نکات دینی و مذهبی را می‌گفتیم و درمورد شبهاتی که داشتند صحبت می‌کردیم، یک روز قبل از اجرا هم تمرین داشتیم تا هماهنگ باشیم. همیشه هم به بچه‌های گروه‌مان که الان 50 نفر نوازنده سنج، دمام، سورنا، کورنا، نی و... هستند توصیه کرده‌ام در پاک‌ترین حالت روحی و جسمی خودشان سر تمرین بیایند. به جز این موارد دیگر آداب خاصی نداریم.

استقبال مردم از کار شما چگونه است؟

خیلی خوب است، بعد از این‌که کار ما تمام می‌شود بعضی‌ از مردم می‌گویند ارتباط خوبی با مراسم شما گرفتیم. معمولا هم خیلی دعای‌مان می‌کنند، یکبار هم یک بنده خدایی آمد گفت یک سال است که هرجا عزاداری رفتم اشکی از چشمان من نیامد، نمی‌دانم با این طرز نواختن با دل من چه کار کردید که یک لحظه اشکم قطع نشد. راستش از همان زمانی که آوای ماتم را راه انداختم، نیت کردم پول در گروه ما راه نداشته باشد و کسی به خاطر پول کار نکند، الان هر هیئتی هم که دعوت می‌شویم وقتی می‌فهمند پول نمی‌گیریم تعجب می‌کنند، ما تنها از کسی که نذر داشته باشد پول قبول می‌کنیم. همین طور کل 30 شب محرم ما در 70 منطقه مختلف کرمانشاه برنامه داریم و این‌گونه نیست که فقط در محل خاصی مراسم داشته باشیم. از کودک 7 ساله تا مرد 60 ساله هم در بین‌مان هست، که از جان و دل برای حضرت عزاداری می‌کنند و همین نکات باعث می‌شود که کار ما به دل مردم بنشیند. 

 

یک سبک جدید پایه‌گذاری کردیم

قیمت‌ سازهایتان چقدر است و چگونه تهیه می‌کنید؟

در گروه ما 30 دمام زن وجود دارد و هزینه اصلی ما دمام ها است، یکبار بعد از محرم دمام ها خراب شد و من هم هزینه نداشتم که پول بدهم و بخرم چون الان یک دمام با قیمت حدود 80 هزارتومان تا 800 هزار تومان هست و اگر خوب از آن‌ها نگهداری کنید تا 3-4 سال عمر می‌کنند، برای همین افتادم دنبال یادگیری ساختن دمام، از اینترنت گرفته تا دوستان جنوبی‌ام کوچکترین نکته‌ را یاد می‌گرفتم تا به امروز که دیگر دمام‌ها را خودم درست می‌کنم و البته ساختن سنج را هم یاد گرفته‌ام و همین که خودم این کار را انجام می‌دهم کلی از هزینه‌های ما کم کرده است. 

سختی‌های کارتان چیست؟

اولین باری که ما اجرا را شروع کردیم خیلی‌ها می‌گفتند این سبک کار که مال کرمانشاه نیست و مثلا برخی بوشهری‌هایی که کار را می‌دیدند می‌گفتند این‌که دمام زنی نیست! چون دمام‌زنی شهرهای دیگر مثل دزفول، زنجان ، ایلام و... را ندیده بودند و تنها در ذهن‌شان  سبک کار خودشان مطرح بود. اما ما در این کار به جایی رسیده‌ایم که یک سبک به نام «سورنام» را پایه‌گذاری کردیم که حاصل هم نوازی دمام و سورنا است و اولین بار است که در ایران این اتفاق می‌افتد، ضمن اینکه به سبک‌های عربی، جنوبی، زنجانی، بوشهری، عراقی و... هم دمام زنی می‌کنیم و این هم از خوبی-های کار ما است.

به این فکر کرده‎اید که برای شهادت امام رضا(ع) به مشهد بیاید؟

خیلی به این موضوع فکر می‌کنیم، اما هزینه کل سفر گروه وحمل و نقل دمام‌ها چون هم جاگیر هستند، هم باید با احتیاط حمل شوند و نمی‌شود با قطار جابه جایشان کرد، چیزی حدود 8 میلیون تومان می‌شود و واقعا در توان‌مان نیست. اگر مسئولان همکاری کنند بچه‌های گروه ما از خدایشان است که بیایند. در واقع یکی از بزرگترین آرزوهایم این است که 50 نفری در آستان امام رضا (ع) شب شهادت ایشان مراسم عزا را به پا کنیم. بار آخری که آمدم مشهد خیلی دلم شکست از امام هشتم خواستم گروه ما را بطلبد انشاا... که همین‌طور هم بشود. 

 

نواهای عاشورایی

نواهای عاشورایی نیز دسته‌بندی‌های زیادی را در بر می‌گیرد از جمله:

نوحه خوانی: نوحه خوانی در نقاط مختلف ایران شکل‌های متفاوتی دارد که از نوع گویش و آواهای فولکلر-سنتی- هر منطقه تاثیر می‌گیرد و به خاطر چند اقلیمی بودن کشورمان ، شکل‌های متنوعی از آن وجود دارد. از لحاظ مضمون، نوحه خوانی نیز مانند دیگر نواهای عاشورایی به روایت شهادت امام حسین(ع) و یاران ایشان در کربلا می‌پردازد با این تفاوت که ریتم نقش مهمتری از شعر در آن ایفا می‌کند. نوحه‌خوانی از لحاظ فرم بر پایه ریتم استوار است و بیشترین شباهت را به تصنیف ایرانی دارد. در بخش ملودیک نوحه، معمولا دستگاه های همایون، نوا، چهارگاه، شور، آواز ابوعطا، افشاری و دشتی مورد استفاده قرار می‌گیرد که می‌توان از این بین به «سلیم موذن‌زاده» مداح آذری اهل بیت اشاره کرد که آثار جاودانی خلق کرده است.

روضه خوانی: روضه خوانی در دوره صفویه شکوفا شد و با توجه به درون مایه‌های عاشورایی به بار نشست. به عقیده مورخان، بیشتر نواهای مذهبی امروزی، ریشه در شاهنامه خوانی دارد. در روضه خوانی، اشعاری برگرفته از وقایع قیام عاشورا اجرا می‌شد که از لحاظ فرم ریتمی آزاد داشته است و بیشترین شباهت را به آوای سنتی امروزی دارد. باید گفت که وظیفه روضه تنها این نیست که مخاطبان محزون باشند بلکه روضه خوان سعی می‌کند با بیان پندهای واقعه عاشورا، راه درست زندگی کردن را به عزاداران بشناساند.

شور‌خوانی: شور‌خوانی در واقع به خواندن نوحه‌ یا ذکر‌گویی ریتمیک با ضرب -تمپو- بالا گفته می‌شود که به عزاداران امکان می‌دهد با سرعت بیش‌تری به سینه‌زنی بپردازند. شور‌خوانی در قدیم با آنکه کند‌تر از مدل مرسوم امروزی اجرا می‌شده اما با این حال طبق اسناد تاریخی موجود از عزاداری‌ ماه محرم در دوره‌های صفوی، قاجار و پهلوی، الگو‌های ریتمیک که عزاداران را وارد یک فضای شور‌انگیز و هیجانی می‌کرده است، وجود داشته است. در موسیقی عزای بوشهر، شور‌خوانی بخش جدا ناپذیری از نوحه‌خوانی‌های ماهِ محرم است. شور‌خوانی مبتنی بر ذکر را برای اولین بار در سال‌های میانی دهه‌ هفتاد، «نریمان پناهی» به اجرا گذاشت. او در مداحی‌هایش دقایقی طولانی‌ را به گفتن بدون وقفه‌ «حوسین حوسین» با لهجه ترکی اختصاص می‌داد.

 

سازهای مورد استفاده در مراسم عزاداری 

سازهای مورد استفاده در مراسم عزاداری را می توان به سه دسته بادی سنتی، مثل شیپور، نی، سرنا و کرنا، سازهای کوبه ای مانند طبل، دهل، سنج و سازهای بادی خارجی مثل ترومپت، پیستوندار و قره نی تقسیم کرد. از زمان ناصرالدین شاه به بعد در تکیه‌ دولت سازهای بادی فرنگی نظیر ترومپت و قره نی و مانند آن بر سازهای ملی و محلی افزوده شدند. به طور کلی نواهای محرمی سرشار از نواهای سوزناک، نغمه‌های اندوه زا و ریتم‌های سنگین و کم تحرک است. همچنین، می توان احساسات عمیق و دردناک انسانی را با سازهای بادی، و آن ضربه‌ها را با سازهای کوبه‌ای به تصویر کشید. 

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
پایان‌نامه

خاموش کردن آتش در مشهد با تی!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨