شاعر خودي
اداي ديني به اقبال لاهوري و شعرهاي فارسي‌اش

شاعر خودي

نویسنده :

تصورم اين است که در ذهن ما بيشتر يک آشناي هم مسلک و مرام است تا يک شاعر خارجي که به زبان فارسي هم شعر مي‌گفته است. تصورم اين است که وقتي نامش را مي‌شنويم اصلا يادمان نمي‌آيد که محل تولدش سيالکوت در ايالت پنجاب است و به زباني غير از فارسي سخن مي‌گفته است. تصورم اين است که همان اندازه که شعر «بسي رنج بردم در اين سال سي» فردوسي يا مثلا «ميازار موري که دانه کش است» سعدي در ذهنمان مانده است، «اي جوانان عجم، جان من و جان شما» هم توي ته‌ته‌هاي ذهنمان جا خوش کرده است و اين يعني اين‌که اقبال در حافظه بيشتر ايراني‌ها يک شاعر خودي دوست داشتني است. اين يعني اين‌که وقتي کسي در دل و فکرش با مردم باشد (حالا مردم هر کجاي جهان) بعد از مرگش هم تا سال‌هاي سال مي‌بيني هنوز که هنوز است دل‌شان به دلش راه دارد. اين شماره به ياد همدلي صميمانه اقبال با همه مسلمانان جهان و علاقه‌اي که به زبان فارسي داشته است نگاهي به ديوان فارسي او داشته‌ايم. از کل ۱۲ هزار بيت شعري که توسط اقبال سروده شده‌ است 7 هزار بيت آن فارسي است. ديوان فارسي اقبال شامل 7 مجموعه است که در ادامه به‌طور مختصر آن‌ها را معرفي مي‌کنيم.

تفکر اقبال
پيش از آن‌که با اشعار فارسي اقبال آشنا شويم، خوب است نگاه مختصري به انديشه و افکار او داشته باشيم. انديشه و افکاري که اقبال در همه اشعارش بر محور آن‌ها شعر مي‌سرود. بعضي به اين وحدت محتوايي ايراد گرفته‌اند و شعرهاي او را تکراري مي‌دانند اما خود او درباره اين يگانگي در يادداشت‌هاي پراکنده‌اش اين‌چنين نوشته است: اگر مخواه که در غوغا و هياهو اين جهان صدايت شنيده شود، بگذار که تنها يک انديشه بر جان و روح تو مستول گردد. تنها آنان‌که انديشها يگانه دارند، انقلابها سياس و اجتماع را پديد مآورند، امپراتورها را برپا مسازند و بهجهان نظم و قانون مدهند. انديشه اقبال در موارد زير نمود بيشتري داشته است.

بيزاري از دولت‌هاي دست نشانده و استعمارگر

طلب بيداري مسلمانان در سايه وحدت اسلامي

هنر را براي زندگي و زندگي کردن مي‌دانست

محرک اصلي زندگي را آرزو مي‌دانست و داشتن عشق به خودي، عشق به انسان کامل، که نمونه آن را حضرت محمد (ص) مي‌دانست.

توجه و تمايل وي به قرآن، تعليمات اسلامي، پيامبر اکرم (ص) و خاندان وي نيز قابل توجه بود.

حضرت فاطمه(س) را سرور زنان جهان مي‌ناميد و ايشان را به عنوان الگوي کاملي براي زنان مسلمان معرفي مي‌کند

قيام حسيني را قيام و نهضت آزادي خواهي معرفي مي‌کند.

اسرار خودي
اسرار خودي اولين مثنوي اقبال به زبان فارسي است. اقبال اين مثنوي را پس از سفرش به اروپا نوشته‌‌ و آن‌طوري که محتواي اين مثنوي نشان مي‌دهد اين مجموعه، نتيجه انقلاب فکري اقبال است. در اين مثنوي اقبال عرفاني متعهد و پويا را معرفي کرده و به متفکران و عرفايي که يک گوشه نشسته‌اند، انتقاد کرده است.

اي چو جان اندر وجود عالمي جان ما باشي و از ما مي‌رمي

باز تسکين دل ناشاد شو باز اندر سينه‌ها آباد شو

باز از ما خواه ننگ و نام را پخته‌تر کن عاشقان خام را

از مقدر شکوه‌ها داريم ما نرخ تو بالا و ناداريم ما

رموز بيخودي
اقبال در اين مجموعه‌اش انديشه يکپارچگي مسلمانان را مطرح کرده است. از نظر سبک شعري اين منظومه را هم در قالب مثنوي سروده شده است. اقبال در اين مثنوي دنباله روي مثنوي معنوي مولانا است، به همين دليل رموز بي‌خودي پر از داستان، حکايت و تمثيل‌هايي است که اقبال با استفاده از آن درباره انديشه‌هايش حرف زده است. اقبال در اين مجموعه درباره وطن مشترک اسلامي سروده‌ و پيروي از حضرت محمد(صلي ا... و عليه) را بهترين راه خوشبختي معرفي کرده است. يکي از نکات جالب اين منظومه معرفي حضرت زهرا(س) به عنوان الگوي زن مسلمان است.

مريم از يک نسبت عيسي(ع) عزيز از سه نسبت حضرت زهرا(س) عزيز

نور چشم رحمة للعالمين آن امام اولين و آخرين

آن که جان در پيکر گيتي دميد روزگار تازه آيين آفريد

زبور عجم
اشعار اين مجموعه شامل غزل، مسمط و ترجيع بند هستند.به گفته بسياري از منتقدان بعضي از غزليات اين مجموعه از نظر زيبايي بيان و ارزش‌هاي محتوايي يادآور سبک مولانا و غزل‌هاي زيباي سعدي است. اقبال در قسمتي با نام بندگي نامه که جزء پيوست‌هايي اين مجموعه است مردم شرق را به قيام دعوت کرده تا خود را از استعمار غرب نجات دهند.

به‌جهان دردمندان تو بگو چه کار داري

تب و تاب ما شناسي دل بي‌قرار داري

چه خبر ترا ز اشکي که فرو چکد ز چشمي

تو به‌برگ گل ز شبنم در شاهوار داري

چه بگويمت ز جاني که نفس نفس شمارد

دم مستعار داري غم روزگار داري

پيام مشرق
اين منظومه در پاسخ به ديوان شرقي گوته نوشته شده است. قطعه شعري در کتاب «پيام مشرق» است که در آن گوته در ديدار و گفت‌وگو با مولا روم، درام «فاوست» خود را برا او مخواند و مولانا را همدل و همزبان خود مبيند، بسيار مورد توجه اديبان اروپايي قرار گرفته است.

صورت نپرستم من بتخانه شکستم من

آن سيل سبک سيرم هر بند گسستم من

در بود و نبود من انديشه گمان‌ها داشت

از عشق هويدا شد اين نکته که هستم من

جاويدنامه
در اين منظومه اقبال درباره تفکراتي که نسبت به خلقت جهان دارد شعر سروده است. اقبال در شعرهاي اين منظومه از پيران و اوضاع نابسامانه زمانه و تنهايي خودش شکايت کرده است و دعا نموده که با توجه خدا، جوان‌ها شعرهاي او را بفهمند و به آن‌چه او درباره تلاش براي رسيدن به استقلال مسلمانان سروده فکر کنند. اقبال اين منظومه را با نام فرزندش جاويد سروده است.

گر تو مي‌خواهي مسلمان زيستن نيست ممکن جز به قرآن زيستن

پس چه بايد کرد؟
در اين مجموعه اقبال با بيان مشکلات مردم شرق و سلطه غرب بر آن‌‌‌‌ها با سفارش به اطاعت از قرآن تمام جامعه اسلامي را مخاطب قرار داده و از آن‌ها پرسيده که براي خلاصي از اين اوضاع نابسامان چه بايد کرد؟

پس چه بايد کرد اي اقوام شرق باز روشن مي‌شود ايام شرق

در ضميرش انقلاب آمد پديد شب گذشت و آفتاب آمد پديد

ارمغان حجاز
اين مجموعه آخرين اثر اقبال است که 7 ماه پس از مرگش چاپ شده است. در آن زمان گفتن اين مجموعه اقبال براي رفتن به مکه و انجام اعمال حج آماده مي‌کرده است. شعرهاي اين مجموعه دوبيتي‌هايي هستند که مانند ساير شعرهاي اقبال براي بيان انديشه‌‌ها و دغدغه‌هاي او سروده شده‌اند. اين دوبيتي‌ها به سبک دوبيتي‌هاي باباطاهر هستند.

چه مي‌پرسي ميان سينه دل چيست؟ خرد چون سوز پيدا کرد دل شد

دل از ذوق تپش دل بود ليکن چو يک دم از تپش افتاد گل شد

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

چرخه‌ تبدیل پراید

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨