لقمه نانی در عمق 300 متری زمین
اولین گزارش میدانی منتشر شده از بزرگترین معدن زغال‌سنگ شمال‌شرق کشور

لقمه نانی در عمق 300 متری زمین

نویسنده : زهرا خنداندل

هوای داخل تونل معدن به شدت سرد است و ذره‌ای نور به داخل آن راه ندارد، تصور این‌که اگر چراغ های همراه کارگران و مهندس معدنی که همراه‌مان آمده برای یک لحظه از کار بیافتد چه خواهد شد، ترس عمیقی را به دلم انداخته است، گل و لای زیر پایمان رفتن به جلو را سخت می‌کند، چند باری سرم به طاق های چوبی که برای جلوگیری از ریزش داخلی معدن زده‌اند برخورد می‌کند و همراهان تذکر می‌دهند که خمیده راه بروم،  هوا پر است از گرده‌های زغال سنگ، سرمای نمور معدن آدم را تنها به یاد یک چیز می‌اندازد... قبر! هر کجا که احساس می‌کنم دارم تعادلم را از دست می‌دهم، دستم را به دیواره‌های داخلی معدن می‌گیرم، سرما و رطوبت داخل چوب‌هایی که در دل دیوار معدن است حالم را بد می‌کند، در این شرایط تنها یک آرزو دارم، روی زمین صاف و هموار راه بروم و از گرمای خورشید لذت ببرم...

اینجا معدن زغال‌سنگ آق‌دربند است، معدنی که به گفته مسئولان برای اولین بار است که یک گزارشگر پا در دل آن می گذارد.

 

قصه ساختن یک روستا

معدن زغال‌سنگ آق‌دربند در فاصله ۱۴۱ کیلومتری مشهد قرار گرفته است که ۱۱۱ کیلومتر آن در مسیر جاده آسفالت مشهد- سرخس قرار دارد و ۳۰ کیلومتر آن در مسیر جاده خاکی معدن است. برای کسی که اولین بار است می‌خواهد به این روستا و معدنی که در دلش قرار گرفته است برود، حدود دو ساعت و نیم الی سه ساعت این مسیر طول می‌کشد، قسمت خاکی جاده کنار کوه و بستر کشف‌رود قرار دارد. نکته حساس مسیر این است که فقط  یک خودرو قادر به عبور از قسمت خاکی است و دو خودرو از کنار یکدیگر رد نمی‌شوند مگر تنها در قسمتی که جاده کمی پهن‌تر می‌شود. آب جاری منطقه در نزدیکی روستا سیاه می‌شود که ناشی از شست و شوی زغال‌سنگ است، مختصات ظاهری این روستا این‌گونه است که بین کوه‌ها محاصره شده، آفتاب تندی دارد تاحدی که برخی از گل‌های آفتاب‌گردان منطقه را آفتاب سوزانده و خشک کرده است، پوشش گیاهی نسبتا کمی دارد و باعث می‌شود از همان لحظه اول این احساس را به بیننده القا ‌کند که در طبیعتی سخت قرار گرفته‌ است. تمام مردان این روستا در معدن کار می‌کنند، جز بازنشستگان معدن که برای خودشان دام پروری راه انداخته‌اند. این معدن که یکی از اولین معادن ایران است داستان کشف جالبی دارد که بر‌می‌گردد به سال1319یعنی 75 سال پیش، زمانی که مرحوم ‌مهندس زاهدی‌ ماموریت پیدا می‌کند تا براساس تحقیقات صورت گرفته این معدن را کشف کند. پس از کشف این معدن، جوانان زیادی از روستاهای دیگر که اکثرا اهل کلات، بیرجند، بجنورد، تربت جام و صالح آباد هستند برای کار به این منطقه کوچ می‌کنند، این موضوع باعث به وجود آمدن روستایی به نام «معدن» می‌شود که درحال حاضر 200 خانوار در آن زندگی می‌کنند. اکنون نسل چهارم معدن کاران که شامل 160 معدنچی می‌شوند در این معدن مشغول به کار و همگی در این روستا مشغول به زندگی هستند.

 

پدر و پسری که سخت‌ترین کار معدن را انجام می‌دهند

صورت هر دو نفرشان سیاه از گرده زغال‌سنگ است و چشم‌هایشان در میان این سیاهی مثل دوتا الماس می‌درخشد، آفتاب سوختگی صورت و دست‌هایشان به تنهایی نشان‌دهنده سختی کار است.

طاهر جلایریان 46 ساله و حسن جلایریان21 ساله، پدر و پسری اهل کلات که با یکدیگر در معدن مشغول به کار هستند، از طاهر می‌خواهم تا کمی از کارش و سختی‌های آن بگوید: «من سرکارگر استخراج هستم و پسرم هم درهمین قسمت با من کار می‌کند که در واقع سخت‌ترین کار معدن است، در کار ما ریزش معدن محتمل است و اگر چوب‌هایی که زیرپایمان است درست بند نشده باشد خطر سقوط هم دارد. مهمترین حرف را در کار معدن تجربه می‌زند و من خودم 20 سال است که در این معدن کار کرده‌ام و تجربه دارم.»

از او در مورد ساعت کاری و مقدار درآمد ماهیانه‌اش می‌پرسم، در پاسخ به سوالم می‌گوید: «حقوق ما همان حقوق پایه کار است و چون کار ما  جز مشاغل سخت و زیان آور است ساعت آن از ساعت 6 صبح تا 12 ظهر است.» می‌پرسم چرا این شغل را انتخاب کردید؟ می‌گوید: «آن زمان کار دیگری نداشتیم، پسرعموهای پدرم که در اینجا کار می‌کردند به من پیشنهاد دادند که بیا اینجا و کار کن، ما هم آمدیم و ماندگار شدیم، الان هم دیگر به این کار عادت کرده‌ایم البته کار معدن این خوبی را دارد که تا خودت نخواهی از معدن بروی کسی اخراجت نمی‌کند و فرصت شغلی تقریبا همیشگی است!»

از حسن می‌پرسم چند سال است در معدن کار می‌کند و از کار معدن نمی‌ترسد؟ در پاسخ می‌گوید: « یک سال است که در این معدن مشغول به کار شدم، کار ما خیلی ترس دارد، اما به آن عادت کرده‌ایم، همه ما هر روز صبح که از خواب پا می‌شویم با خودمان می‌گوییم، خدایا به امید تو، رفتن ما دست خودمان است و برگشن ما دست تو، خودت نگهدارمان باش»

 

همه چیز درباره معدن

از مهندس حیدری مدیر معدن می‌خواهم تا درباره معدن و ویژگی‌های آن بگوید: «احتمالا می‌دانید که کار معدن سخت‌ترین کار دنیا است و در میان معادن، معدن زغال‌سنگ از لحاظ سختی کار در درجه اول است البته کار در اینجا به قدری سخت است که برخی جوان‌هایی که تازه کارشناسی معدن را گرفته‌اند وقتی به اینجا می‌آیند کار معدن را برای همیشه می‌بوسند و می‌گذارند کنار و بعضا اصلا داخل معدن هم نمی‌شوند!، در مورد خصوصیات این معدن باید بگویم که آق‌دربند تنها معدن زغال‌سنگ استان خراسان رضوی است که از سطح زمین به عمق 300 متر داخل زمین می‌رود و سپس 1200 متر زیرزمین به صورت طولی گسترش پیدا می‌کند، و از لحاظ کیفیت وکُک شدن – کُک یک نوع پودر جامد پرکربن است که در اثر تقطیر آهسته زغال سنگ تشکیل می‌شود- بهترین زغال‌سنگ خاورمیانه است.»

می‌پرسم اصلا زغال سنگ به چه دردی می‌خورد که برای استخراجش باید اینقدر خطر کرد، پاسخ می‌دهد « برای تامین انرژی و سوخت خیلی از نیروگاه‌ها، از زغال‌سنگ استفاده می‌شود ضمن اینکه از ترکیب کُک زغال‌سنگ و آهن، فولاد بدست می‌آید که یکی از صنایع مهم کشور ما است.»

 

تجربه عینی از دنیای زیرین

نزدیک ظهر است و هوا بسیار گرم اما از دهانه تونل باد بسیار سرد و مرطوبی به بیرون می‌زند، 3 طاق آهنی در ورودی معدن قرار دارد و بعد از آن با فاصله یک متر از هم طاق‌های چوبی زده شده است، فاصله بین طاق‌های چوبی با یکدیگر هم با چوب‌های نازکی که در اصطلاح به آن‌ها لارن می‌گویند پرشده تا خطر ریزش را به حداقل برساند. کف تونل به خاطر وجود آب‌های زیر زمینی خیس و گلی است که باعث می‌شود به راحتی سر بخوریم و ریل‌ آهنی نیز کف این قسمت وجود دارد که برای واگن‌های حمل زغال سنگ تعبیه شده، تنها نوری که داخل تونل معدن وجود دارد نور چراغ های معدنی است که کارگرها روی کلاه‌شان نصب کرده‌اند. هوا پر از گرده‌های زغال‌سنگ است و ما به سمت کارگاه استخراج که از انتهایی‌ترین قسمت‌های معدن است در حال حرکت هستیم. مهندس حیدری از مرگ‌هایی که در معدن‌های مختلف دیده بود برایمان تعریف می‌کند، مثل انفجار به خاطر نشت گاز متان، ریزش معدن و گیر کردن چندین کارگر که تا یک هفته صدای‌شان به گوش می‌رسیده است و نتوانسته بودند نجات‌شان بدهند، مسمویت‌های گازی که باعث بی‌هوشی یا از بین رفتن رگ های نازک بدن و در نهایت باعث مرگ می‌شود، در ادامه صحبت‌هایش می‌گوید: « خودم هم تا به حال چندین بار در معادن مختلفی کار کرده‌ام و تا دم مرگ رفتم.» با شنیدن چنین خاطراتی آن‌هم در این فضای بسته و خفه تنها چیزی که دوست دارم همان زمین هموار و آفتاب داغی بود که تا لحظاتی قبل نق نق‌اش را به همکارانم می‌زدم!

 

اتاقکی بین دو دنیا

کارگاه استخراج در واقع اتاقکی است که در لایه ای بالاتر از سقف تونل قرار دارد و هواکش طبیعی که شبیه یک حفره به سمت بالا است راه ورود به آن است. این محل با چوب هایی که در دیواره آن زده‌اند به سمت بالا می‌رود و اگر اشتباه کنید و از روی این چوب‌ها سر بخورید ممکن است که اشتباه آخرتان باشد! باور کنید شوخی نیست اینکه یک نفر در میان زمین و هوا، تنها ایستاده روی یک تکه چوب و دریل چند کیلویی که لرزش فراوانی هم دارد را در دل دیواره معدن فروکند تا بتواند زغال‌سنگ استخراج کند. شوخی نیست کسی در اتاقکی خفه و تاریک که تنها دو نفر می‌توانند بایستند یک واگن را از زغال‌سنگ‌های استخراج شده پرکند و از خروجی دیگری به پایین بریزد کاری که کارگران معدن زغال‌سنگ هر روز انجام می‌دهند. پس از دیدن کارگاه استخراج و حدود یک ساعت حضور دلهره‌آور در معدن بالاخره بیرون آمدیم. سر و صورت ماهم مثل کارگرها سیاه شده بود منتها با درجه کمتری. بینی‌مان پر از گرده‌های زغال‌سنگ شده است، با خودم فکر کردم چه بلایی سر ریه این کارگرها می‌آید؟ 

نظرات کاربران
کد امنیتی
m_maed0090
m_maed0090
٩٤/٠٥/٢٩
٠
٠
جذاب بود
z_khandandel
z_khandandel
٩٤/٠٥/٢٩
٠
٠
سپاس از شما
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
پایان‌نامه

خاموش کردن آتش در مشهد با تی!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨