همراه با ماركوپولو حاج سیاح و دیگران...
يك راهنماي جمع‌وجور براي ثبت تجربيات سفر با سفرنامه‌نويسي

همراه با ماركوپولو حاج سیاح و دیگران...

نویسنده : الهام یوسفی

سفر رفتن را همه دوست دارند؛ اما سفرنامه نوشتن را نه! این یک عادت تاریخی است که از قدیم برای ما مانده است. ما ایرانی‌جماعت سفر بسیار می‌رویم اما اصولا همت نگارش تجربیات و دیده‌ها و شنیده‌های‌مان را نداریم، به قول معروف: حالش نیست! شاید هم از آن جهت که درک نکرده‌ایم که سفرنامه‌ ما، هر چند خیلی معمولی و غیرحرفه‌ای، می‌تواند منبع اصلی مردم‌شناسی و تاریخ اجتماعی باشد. برای همین وقتی از دوستی پرسیدم که چرا شرح تجربه سفر کوتاهش به آمریکا را ننوشته، از طرف او هم با همین بی‌حوصلگی آبا و اجدادی مواجه شدم. بعد مجبور شدم برایش توضیح دهم که سفرنامه‌اش برای ما که نمی‌توانیم و شاید هرگز نتوانیم ینگه‌دنیا را ببینیم چه‌قدر مفید است و می‌تواند ذهن‌مان را از کلیشه‌ها آزاد کند. به او گفتم: ببین ناصرخسرو را! حاج سیاح محلاتی را! جلال آل‌احمد را! این‌ها بوده‌اند که همت کرده و خارج از مرزها را برایمان توصیف کرده‌اند. آن‌وقت در عوضِ این بی‌حوصلگی ما، اروپایی‌ها تا بخواهی حوصله و همت نوشتن داشته‌اند. از زمانی که پای‌شان به ایران باز شد به برکت سفرنامه‌های جزئی‌نگر آن‌هاست که می‌توانیم بخشی از تاریخ اجتماعی‌مان را زنده کنیم. مارکوپولو، دلاواله، ماژلان، دیولافوا، شاردن و... حالا هر چند در نیت‌شان اختلاف است و می‌گویند که قصد استثمار داشته‌اند... اما خب همت‌شان را که نمی‌شود نادیده گرفت.

 

سفرنامه‌نویس را ابزاری است...

1. قدیم‌ها که رایانه و تلفن همراه و تبلت (معادل فارسی این یکی به دلم نمی‌نشیند) نبود ابزار کار سفرنامه‌نویسان یک دفترچه کوچک جمع‌و‌جور و سبک و آسان حمل‌شو بود به اضافه چند قلم یا خودکار. اما امروز می‌توان برای ثبت سفرنامه از ابزارهای بالا استفاده کرد. اگر چه باز هم داشتن دفترچه ضروری است. چون شارژش تمام نمی‌شود، هنگ نمی‌کند و دردسرهای آن وسایل معلوم‌الحال را ندارد. 

2.  دوربین عکاسی خوب و قوی. قدیم‌ترها که دوربین عکاسی نبوده است سفرنامه‌نویسان مجبور بودند با تکیه بر توصیف‌های دقیق تصویر آن شیء، منظره یا چهره اشخاص را برای خواننده ترسیم کنند. اما این روزها بخش تصویری سفرنامه بر دوش دوربین‌های عکاسی است. آن هم عکس‌های حساب‌شده و دقیق و خوب که بتواند کنار یک متن روان تصویر کاملی از سفر ارائه دهد. آقای «سید مجید حسینی» در سفرنامه «هاروارد مک‌دونالد» با تکیه بر فریم‌های عکس سعی کرده سفرنامه بنویسد.

 

سفرنامه‌نویسی را آدابی است...

سفرنامه‌نویسی با خاطره‌نویسی و شخصی‌نگاری فرق می‌کند. در خاطره‌نویسی شما مهم هستید و اتفاقات مربوط به شما. اما در سفرنامه، همه چیز حتی جزئی‌ترین امور منطقه، مردم و قومیت‌ها مهم‌اند. مثل سفرنامه‌های آل‌احمد و ناصر خسرو قبادیانی.

سعی کنید در سفر، چه داخلی و چه خارجی‌اش قبل از نوشتن و در حین آن، تا حد امکان بی‌طرفانه با مسائل برخورد کنید، قضاوت‌های عجولانه نکنید، رای صادر نکنید، ذوق‌زده و ذوب‌شده نباشید (بالاخص در سفرهای خارجه!) آداب و رسوم را به تمسخر نگیرید و گرایش‌های سیاسی‌تان را دم‌به‌ساعت دخیل نکنید. یعنی کارهایی که برخی سفرنامه‌نویسان اروپایی در برخورد با شعائر مذهبی ما کرده‌اند را نکنید!

برای کسب حقیقت تلاش کنید. سعی کنید قضایا را از دور نبینید. با مردم معاشرت کنید و توریست مآبانه رفتار نکنید. اگر به خارج از کشور سفر می‌کنید قبلش زبان‌ انگلیسی‌تان را تقویت کنید. چون بدون آن شما فرصت تعامل و پرسش و نگاه واقعی را نخواهید داشت.

با این‌که عکس می‌گیرید، سعی کنید تا حد امکان توصیف‌گر باشید. توصیف‌ها نباید آن‌قدر بلند باشند که مخاطب را خسته و کلافه کند و نه آن‌قدر کوتاه که هیچ تصویر شفافی ندهند، مختصر اما مفید. البته می‌توانید مثل مرحوم آل‌احمد، درتوصیف‌ها خلاق و طناز باشید.

در زمان‌هایی که باید از پیله توصیف بیرون بیایید، شجاع باشید و نظرتان و تحلیل شخصی‌تان را بنویسید، یک سفرنامه صرفا توصیفی سفرنامه کاملی نیست چرا که خواننده باید هم زمان و مکان سفر را بشناسد و هم از روی متن بفهمد شما در آن زمان درباره آن موضوعات چگونه فکر می‌کردید. اما لطفا درباره هر چیز و هر کس و هر موقعیتی نظرهای کارشناسانه ندهید! در این مورد هم مطالعه «سفر با حاج‌ سیاح» به قلم «احسان نوروزی» به خاطر تحلیل‌های خلاقانه‌اش توصیه‌شدنی است.

از موارد بالا این نکته معلوم می‌شود که یک سفرنامه‌نویس بهتر است سفرنامه هم بخواند.

 

سفرنامه‌نویسی را قلق‌هایی است...

در خیلی از موقعیت‌ها ممکن است نتوانید همه شرح را یک‌جا بنویسید. وقت خستگی، در شرایط هیجانی، در مسیرها و... در این موقعيت‌ها کلیدواژه‌ها به کمک شما می‌آیند. برای توصیف هر لحظه‌ای که باید ثبت شود یک جمله یادآوری بنویسید و در اولین فرصت شرح آن را وارد کنید. مثلا: دلستر تاریخ انقضاء گذشته، راننده جالبناک و حرف‌هایش و...

تنبل نباشید! این اصلی‌ترین و کلیدی‌ترین رمز سفرنامه‌نویسی است. یعنی تا زمان پیدا کردید شروع کنید به نوشتن. معمولا فرصت‌های نشستن و استراحت در سفر زیاد است. تنها باید چشم واکنید و پیدایشان کنید.

از جزئیات نگذرید، آداب و رسوم، برخوردها، قیمت‌ها، اصطلاحات و لهجه و گویش و هزاران چیز دیگری را که بدون شک با آن مواجه خواهید شد ثبت کنید. بهترین راه ثبت قیمت‌ها این است که فهرست کالاهایی که در طول سفر می‌خرید را با ذکر قیمت در آخر دفترچه‌تان یادداشت کنید. 

مراقب دفترچه‌، فایل سفرنامه و عکس‌های دوربین‌تان باشید...

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌و‌گو با «ساراسادات خادم‌الشریعه»

در آن لحظه به نتایجم فکر نکردم

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
چهره هفته

جینگولک بازی غربی‌ها

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨

دشواری نداریم

٩٥/٠٩/١٨

چرخه‌ تبدیل پراید

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
اینترنت و سر و شکل جدیدی که به بازار کالا و خدمات ایران داده است

#تقابل_مدرنیته_سنتی

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
نکاتی خواندنی درباره برترین بازیکن فوتسال آسیا در سال‌های 2014 و 2016

موفرفری خوش‌تکنیک!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨