مروری بر نظرات شهید آوینی درباره سینمای آلفرد هیچکاک

مروری بر نظرات شهید آوینی درباره سینمای آلفرد هیچکاک

نویسنده : محیا فرجی

با دقت در آثار شهید آوینی به خصوص «آینه جادو» متوجه می‌شویم سینمای مورد علاقه ایشان، سینمایی است که جذاب باشد، حرف‌های خوب با بیانی ساده داشته باشد و در دام ابتذال هم نیفتد. فیلم‌هایی که با زبان تصویر حرف‌های خوب و نه چندان پیچیده بزنند و مخاطب را جذب کنند. برای درک بهتر نظر ایشان می‌توان نگاهی به فهرست فیلم‌های مورد علاقه‌اش که در شماره چهارم فصلنامه «سوره» منتشر شده بیندازیم: سرگیجه (هیچکاک)، جویندگان (جان فورد)، صورت زخمی (هاکز)، 2001: اودیسه فضایی (کوبریک)، پنجره عقبی (هیچکاک)، همشهری کین (ولز)، مرد عوضی (هیچکاک)، دکتر ژیواگو (دیوید لین)، لارنس عربستان (دیوید لین)، جاده (فدریکو فلینی)، سه برادر (فرانچسکو رزی) و... همان‌طور که از فهرست بالا مشخص است شهید آوینی توجه خاصی به هیچکاک و آثارش داشته و هر چند بنا به ادعای فراستی شهید آوینی، هیچکاک را از لحاظ مضمون چند گام عقب‌تر از امثال تارکوفسکی می‌داند اما معتقد است هیچکاک استاد فن سینماست. مقاله‌ای که ایشان در کتاب «هیچکاک، همیشه استاد» درباره استاد دلهره نوشته از جنبه‌های مختلف هنر هیچکاک از نگاه شهید آوینی رونمایی می‌کند، بخشی از آن را با هم مرور می‌کنیم: 

 

هیچکاک در قامت متفکری بزرگ

هیچکاک مجرد از سینما، هیچ نیست، اگرچه به مثابه یک کارگردان سینما، قصه پرداز، روانشناس و حتی متفکر بزرگ نیز هست، بنابراین نه با داستایوفسکی و نه با هیچ نویسنده و متفکر دیگری قابل مقایسه نیست... آنان که در فیلم‌های هیچکاک حرفی برای گفتن نمی‌یابند، از سینما توقعی دارند که در آن نیست. عالم سینما عالم دیگری است و هرگز نباید از آن نظرگاه که به ادبیات، شعر، موسیقی و حتی نقاشی می‌نگریم، به تماشای فیلم بنشینیم. سینما که جایی برای حرف زدن نیست؛ اینجا باید نشست و در یک تجربه روحی سهیم شد و در آخر کار هم نباید پرسید: «این فیلم چه می‌خواست بگوید؟» 

 

فیلم خوب چیست؟

فیلم خوب آن نیست که تماشاگر خویش را به دام یک استدلال پیچیده عقلانی بکشاند. فیلم خوب آن است که تماشاگرش را به «سفر دل» دعوت کند. تماشای فیلم، سلوک به نفس است نه به عقل و البته کیست که نداند در جهان امروز، سینما علی‌العموم دعوت به تدانی دارد نه تعالی... سینما، هنری است که بر خلاف دیگر هنرهای روز، بدون تماشاگر وجود ندارد. هیچکاک بیش از هر کارگردان دیگری این واقعیت را می‌شناسد و با رضایت به آن گردن می‌نهد و تماشاگر یعنی تماشاگر عام، نه نخبگانی که کتاب‌های داستایوفسکی را می‌خوانند... در فیلم‌های هیچکاک سادگی بسیار با دقت و حضوری که از فرط کمال به چشم نمی‌آید، جمع آمده است. 

 

سلوک روحی با سینما

هیچ یک از تعابیری که در افواه نسبت به هیچکاک وجود دارد، درست نیست، در عین آن که هیچ یک از آن‌ها نیز غلط نیست... «سرگرمی» چیزی است که خواه ناخواه با فیلم خوب به وجود می‌آید ولی غایت آن نیست. سرگرمی، نوعی «بی‌خودی و یا غفلت از خویشتن» است که لزوما مذموم نیست. سرگرمی، اولین شرط محقق سینماست و نقض غرض است این که ما سینما را بخواهیم اما با این شرط که تماشاگر در فضای فیلم مستغرق نشود. اصلاً سینما برای این استغراق، بی‌خودی و غفلت از خویش به وجود آمده است، اگرچه تجربه نشان داده است که این استغراق می‌تواند نوعی سلوک روحی و یا روحانی نیز باشد... ما در سینما به تماشای رویاهای بشر امروز می‌نشینیم، تماشایی مستغرقانه همراه با تجربه‌ای درونی که می‌توان از آن نوعی تزکیه روانی را نیز انتظار داشت...

 

شناخت هیچکاک از تماشاگر 

اگر بخواهیم در میان کارگردانان سینما یک تن را بیابیم که مستحق عنوان «استاد مطلق» باشد، بدون تردید باید به سراغ هیچکاک برویم. این سخن چه فایده‌ای می‌تواند داشته باشد اگر ما هنر را جز وسیله‌ای در خدمت اغراض و تفکرات خویش ندانیم؟ هیچکاک سینما را وسیله نمی‌داند و این گفته او خطاب به اینگرید برگمن که «اینگرید، این فقط یک فیلم است» نیز به معنای این نیست که او سینما را جدی نمی‌گیرد... جوهر سینما نیز مستقل و مجرد از پیام و تفکر وجود دارد و معتبر است و تا کسی این حقیقت را به معاینه و تجربه درنیابد، نخواهد توانست که سینما را همچون «وسیله»‌ای در خدمت بیان معتقدات خویش درآورد. این سخنان را نباید با محصولات مصرفی رسانه‌ها که خواه ناخواه گرفتار روزمرگي و مصرف‌زدگی هستند، محک زد... راستش این است که سینما از لحاظ فن پیچیده‌ترین هنرهاست... سینما ماهیتاً با تماشاگر عام مخاطبه دارد و در میان تماشاگران خویش گزینش نمی‌کند. من هیچ کارگردانی را نمی‌شناسم که بهتر از هیچکاک این واقعیت را دریافته باشد.

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
تلگجیم

تلگجیم 515

٩٦/٠٩/١٦
یادداشت

ممنون پیرمرد

٩٦/٠٩/١٦
چهره هفته

ورود آقايان ممنوع!

٩٦/٠٩/١٦
جارچی

جارچی 515

٩٦/٠٩/١٦
جواد طوسی، منتقد سینما از قاتل اهلی، مسعود کیمیایی و اتمسفر دنیای متفاوت او می‌گوید

کیمیایی به معنای واقعی کلمه یک فیلم‌ساز مولف است

٩٦/٠٩/١٦
یادداشت

دوباره سلام

٩٦/٠٩/١٦
آنتن

این شماره؛ جیم ننویسان!

٩٦/٠٩/١٦
یادداشت

نکند موکت‌پوش باشد؟!

٩٦/٠٩/١٦
نگاهی به چند کتاب محبوب که همیشه جزو پرفروش‌های بازار کتاب هستند

فرمانروایان واقعی کتاب‌فروشی‌ها

٩٦/٠٩/٢٣
بهترین بازی های سال 2017 امشب معرفی می شوند

The Game Awards

٩٦/٠٩/١٦
به بهانه قرعه سخت تیم‌ ملی‌مان در جام‌جهانی روسیه، درباره تیم‌هایی نوشتیم که در ۵ دوره‌ گذشته این جام ش

زندگی در گروه مرگ

٩٦/٠٩/١٦
روایت هایی درباره وقف های کوچکی که فراموش می کنیم

بخشندگی به توان بی‌نهایت

٩٦/٠٩/١٦
ذهن زیبا

ذهن زیبا 515

٩٦/٠٩/١٦
قرعه سخت ایران در جام جهانی 2018 بازی‌های تدارکاتی خوبی می‌خواهد که باید دید فدراسیون از پس آن بر می‌آید ی

تنگه جبل الطارق!

٩٦/٠٩/١٦
درباره ویژگی‌های سینمای مسعود کیمیایی با بررسی کوتاه 50 سال فعالیتش در سینما

دیروز و امروز رئیس

٩٦/٠٩/١٦
درباره «زیر نور کم» مجموعه کامل داستان‌های کوتاه مصطفی مستور

چند روایت معتبر تکراری

٩٦/٠٩/١٦
یادداشت

یازده سال، جیم، جوانی و سینما

٩٦/٠٩/١٦
اکران «قاتل اهلی» بار دیگر این سوال را مطرح می‌کند که واقعا چرا مسعود کیمیایی با دوران اوج خود فاصله دارد

بی کیمیایی

٩٦/٠٩/١٦
یادداشت مخالف

قتل در حمام نمره!

٩٦/٠٩/١٦
حکایت هفته

اندر حکایت مریدان و رفیق ناباب

٩٦/٠٩/١٦
تبلیغات