آشتی با طبیعت با وساطت سینما
مروری بر آثار سینما و تلویزیون که محیط زیست را سوژه قرار داده اند

آشتی با طبیعت با وساطت سینما

نویسنده : احسان رحیم زاده

روز جهانی «زمین پاک» هر ساله در 22 آوریل مصادف با 2 اردیبهشت در تمام دنیا برگزار  می‌شود. انتخاب فصل بهار برای بیان اهمیت «زمین پاک» بسیار مناسب به نظر می‌رسد. چون در این فصل طبیعت به اوج زیبایی و شکوه می‌رسد و از انسان‌ها می‌خواهد کاری کنند که این طراوت دوام بیشتری داشته باشد. در بهار طبیعت از خواب بیدار می‌شود و امیدواریم آلوده کنندگان محیط زیست نیز از خواب غفلت بیدار شوند و با آب و خاک و زمین مهربان‌تر رفتار کنند. در «ادب و هنر» هفته‌نامه «جیم» طبعا باید از منظر هنری به این مساله نگاه کنیم و ببینیم هنرمندان و خصوصا سینماگران چه عملکردی در راستای انتقال پیام‌های محیط زیستی داشته‌اند. در سینما و تلویزیون خودمان تعداد فیلم‌هایی که به این مسئله می‌پردازند بسیار کم و انگشت شمار است که مروری جزئی بر آن ها داریم.

 

طعم شیرین انرژی خورشیدی 

کمال تبریزی در فیلم «طعم شیرین خیال» با پرداختن به موضوع انرژی‌های پاک در قالب داستانی نسبتا عاشقانه اهمیت ماجرا را گوشزد کرد. در این فیلم که هم اکنون در حال اکران است زندگی استاد دانشگاهی را می‌بینیم که می‌خواهد دانشجویانش را با طبیعت آشتی دهد. در بین فیلم‌ها و سریال‌های ایرانی این فیلم کامل‌ترین اثر نمایشی درباره حفظ محیط زیست است. در طول 90 دقیقه با مجموعه‌ای مفصل از پیام‌ها و توصیه‌های بهداشتی مواجه هستیم که از زبان استاد دانشگاه (شهاب حسینی)، شیرین (نازنین بیاتی) و دیگران بیان می‌شود. استاد دانشگاه با راننده اتوبوس بابت روغن‌ریزی خودرویش دعوا می‌کند و برای تعمیر آن خودش آستین همت را بالا می‌زند. او با یک سه چرخه برقی در سطح شهر تردد می‌کند تا هوا آلوده نشود. البته برق وسیله نقلیه‌اش هم از انرژی خورشید تامین می‌شد. هدف نهایی این استاد دانشگاه ساختن خانه‌ای است که در آن انرژی هدر نرود و همه وسایل خانه با انرژی خورشید کار کنند. به تدریج شیرین هم دنباله رو راه استادش می‌شود و شب و روز به پاکیزه کردن محیط زیست فکر می‌کند. در یکی از سکانس‌های عجیب فیلم می‌بینیم که او بیشتر چراغ‌های خانه را خاموش می‌کند و از اعضای خانواده می‌خواهد که در مصرف برق صرفه‌جویی کنند. مسلما اگر کمال تبریزی بار آموزشی فیلمنامه را کاهش می‌داد و بیشتر به اقتضائات قصه توجه می‌کرد به توفیق بیشتری دست می‌یافت. فیلم فعلی بیشتر برای ارائه در مدارس و باکس پیام‌های بازرگانی تلویزیون مناسب است و گزینه مطلوبی برای اکران در سینماها نیست. در شخصیت‌پردازی استاد دانشگاه (گروس رازیانی) هم اغراق زیادی صورت گرفته و این مرد مقرراتی اصلا شباهتی به آدم‌های معمولی دور و برمان ندارد. در سالن سینما مردم بیشتر به او می‌خندند و چندان به فکر الگوگیری از رفتارهایش نمی‌افتند. اگر این استاد شخصیت همدلی برانگیزی داشت کلامش به دل می‌نشست و دغدغه‌های محیط زیستی کارگردان همگانی می‌شد. 

 

تجلیل از مقام رفتگران

در فیلم «نارنجی‌پوش» مهرجویی که با مشارکت شهرداری تهران ساخته شد، داریوش مهرجویی در کنار تامین نظرات سفارش‌دهنده کار نیم‌نگاهی نیز به دغدغه‌های فلسفی خودش داشت. او در لابه‌لای ماجراهای داستان نظریه «فنگ‌شویی» را مطرح کرد و این که چطور می‌توان با تمیز نگه داشتن زندگی اطراف به آرامش روحی و روانی رسید. او همچنین با ساختن آرمانشهری خیالی در فیلمش نگاه مردم جامعه به جایگاه رفتگران را به چالش کشید. در این آرمانشهر یک رفتگر با مدرک کارشناسی، در کانون توجه مردم و مطبوعات قرار داشت تا جایی که دیگران علاقه داشتند در کنارش عکسی به یادگار بگیرند. او جارویش را به آرامی بر روی زمین می‌کشید و از صدای جمع شدن برگ‌ها لذت می‌برد. این فیلم هم اشکالات منطقی زیادی در داستانش داشت. مهم‌ترینش این‌که هیچ فردی با خواندن یک کتاب معمولی این‌قدر متحول نمی‌شود که بخواهد جارو به دست بگیرد و خیابان‌ها را تمیز کند. نقطه ضعف دیگر فیلم این بود که لحنش بین کمدی و جدی سرگردان بود و انسجام اثر این ناحیه ضربه خورده بود. 

در بین فیلم‌های ایرانی فیلم دیگری هم داریم که صرفا از شخصیت یک رفتگر در داستانش استفاده کرده‌ و آشغال‌زدایی و حفظ محیط زیست مد نظرش نبوده است. به طور مثال در فیلم «شاعر زباله‌ها» یک رفتگر از طریق جمع‌آوری زباله‌ها از در خانه‌ها، پی به اسرار درون منازل می‌برد و به این ترتیب درگیر ماجراهای عاطفی و اجتماعی می‌شود. 

 

پای جنگلبان‌ها به تلویزیون باز شد

در بین سریال‌های ایرانی سریال‌های «آب پریا» و «پایتخت» تا حدودی دغدغه‌های محیط زیستی داشته‌اند. سریال کودکانه «آب پریا» داستانی کمدی و فانتزی دارد و قصه  چند پری را روایت میکند که برای نجات خواهرشان (آب پری) از چنگال دیو خشکسالی (اپوش) به زمین می‌آیند. این سریال درباره تبعات خشکسالی هشدار می‌دهد و وضعیت ترسناکی را تصویر می کند که ابرها سیاه و دود آلودند، از آسمان آبی خبری نیست، رودها و چشمه‌ها دارند می‌‌خشکند، گیاهان کم بار و پژمرده‌‌اند و ...

سیروس مقدم هم در سری دوم «پایتخت» و هم در سری سوم به مسئله حفظ محیط زیست پرداخت. در سری دوم اشاره‌های ظریفی به مساله حفاظت از حیات وحش (نجات بچه آهو) داشت. شکارچی که قصد کشتن بچه آهو را داشت در نهایت با وساطت خانواده «نقی» این حیوان بی‌گناه را آزاد کرد. در سری سوم شخصیت یک جنگلبان (بهبود با بازی مهران احمدی) به داستان اضافه شد که دغدغه‌اش حفظ نژاد یوزپلنگ ایرانی بود. 

 

شاید درخت کمتری قطع شود

مسئله پاکیزه نگه داشتن محیط زیست و حفاظت از آن هنوز برای کارگردان‌های ما تبدیل به یک دغدغه نشده است. بیشتر فیلم‌هایی ساخته شده در این حوزه سفارشی‌اند و با حمایت نهادهای دولتی جلوی دوربین رفته‌اند. اگر فیلم‌های بیشتر و بهتری در این زمینه ساخته شود یقینا اتفاقات خوبی در حوزه محیط زیست خواهد افتاد. یک اثر نمایشی خوب می‌تواند به بالا بردن فرهنگ مردم کمک کند. در این صورت می‌توانیم امیدواریم باشیم که درخت کمتری قطع شود؛ زباله کمتری بر روی زمینه ریخته شود و با هر بار تنفس آلودگی کمتری وارد ریه‌های ساکنان زمین شود. 

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
گپی با قربان محمدپور کارگردان سلام بمبئی که فیلمش رکورد فروش در روز اول اکران را زد

سینمای من جشنواره‌ای نیست، برای مردم است

٩٥/٠٩/١٨