هوای چرک کـــف  دست‌تان را داشـــــــــته باشـید!
نگاهی به پول‌هایی کــــــــــــه خرج پول می‌شود

هوای چرک کـــف دست‌تان را داشـــــــــته باشـید!

نویسنده : زهرا خنداندل

پول را به متصدی باجه دادم تا من‌کارتم را شارژ کنم روی مابقی پولی که گرفتم نوشته شده بود: «مریم جان اگر ‌این پول به دستت رسید، بدان خیلی دوستت دارم» در آن لحظه فکر کردم بنده خدا مخاطب خاص ‌این دست نوشته، با چه روش رمانتیکی دچار پیچش شده است! البته در همان لحظه‌ این فکر هم به ذهنم رسید که بیچاره مریم خانم‌هایی که بی هوا‌ این اسکناس به دستشان رسیده و کلی ذهن و فکرشان را مشغول رویا پردازی کرده‌اند! و در نهایت ‌اینکه پول زبان بسته چه گناهی کرده است که باید نامه‌رسان باشد؟ گوش کن باشد؟ کاغذ چک‌نویس باشد؟ خلال دندان باشد و ...؟

 

سالانه مبالغ بسیار زیادی برای چاپ مجدد اسکناس‌ها هزینه می‌شود که بخشی از آن به خاطر همین دل نوشته‌ها، عرض تبریک‌ها و مراقبت نکردن از اسکناس است! همین موضوع باعث شد که یک دوری حوالی پول و چرخه زندگی‌اش بزنیم، و در کنار آن به بعضی نکات مهم هم اشاره کنیم.

نگاهی به گذشته پول

از مبادله کالا به کالا که بگذریم، اولین سکه ‌ایرانی در زمان داریوش و از جنس طلا ضرب شد که دریکوس نام داشت. اما پول کاغذی را چینی‌ها ابداع کردند. یعنی همین اسکناس خودمان که نوع رایج‌تر پول در بیشتر کشور‌ها است.‌ این نوع پول از زمان فتحعلی‌شاه وارد داد و ستدهای مردم شد. اولین بانکی که چاپ اسکناس در ‌ایران را برعهده گرفت، بانک جدید شرق بود و مرکز آن در لندن قرار داشت. اسکناس‌های چاپ‌ شده توسط ‌این بانک ‌در بانک بازرگانی ‌ایران منتشر می‌شد.  در سال 1229 هجری شمسي یعنی حدود 165 سال قبل، امتیاز چاپ اسکناس از بانک جدید شرق به بانک شاهی واگذار شد. بانک شاهنشاهی‌ ایران، طبق قرارداد رویتر حق انحصاری نشر اسکناس را داشت، اما چاپ اسکناس همچنان در بانک جدید شرق انجام می‌گرفت تا‌ این‌که مجلس در سال1310 شمسی حق چاپ اسکناس را به مدت 10سال به بانک ملی داد و بعد از تاسیس بانک ‌مرکزی، حق انتشار اسکناس به بانک ‌مرکزی داده شد. البته در آن زمان هم، ‌ایران چاپ اسکناس مورد نیاز خود را به کشورهای خارجی و اغلب به انگلیس سفارش می‌داد اما با راه‌اندازی کارخانه تولید کاغذ و اوراق بهادار از سال67 به بعد، اسکناس روی کاغذهای تولید کشور به چاپ رسید.

 

محل چاپ اسکناس‌های وطنی

تا به حال اسم‌های بلندی را شنیده‌اید که برای راحتی درتکرار کردن آن‌ها مخفف شده‌اند. مثل «ناجا» که مخفف نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران است و خیلی اسامی‌دیگر مانند «تکاب» که مخفف کارخانه تولید کاغذ بهادار است که در آمل و در نزدیکی منطقه‌ای به نام «چمستان» قرار دارد. کارخانه تولید کاغذ اسکناس،  متعلق به بانک ‌مرکزی است و تمام اسکناس‌های کشور هم با استفاده از کاغذ کارخانه تکاب در چاپخانه‌ای که آن هم متعلق به بانک ‌مرکزی است و در خیابان پاسداران تهران واقع شده، به چاپ می‌رسد. طبق اعلام این بانک، تمام اسکناس‌های کشور در داخل تولید می‌شود و از همان سال 67‌ ایران با هیچ کشوری قرارداد نشر اسکناس ندارد و پس از تاسیس کارخانه کاغذ آمل، 100 درصد اسکناس‌ها در داخل کشور منتشر شده‌اند. البته یکسری از موارد امنیتی مورد استفاده در اسکناس هنوز هم وارداتی است. 

 

اسکناس پنبه‌ای ‌ایرانی 

اگر از آن دست بروبچه‌هایی هستید که از کیف پول استفاده نمی‌کنید و پول‌هایتان را درجیب پیراهن یا شلوارتان می‌گذارید احتمالا برایتان پیش آمده است که آن‌ها داخل یکی از ‌این جیب‌هایتان بماند و در ماشین لباس‌شویی شسته شود! بعد از ‌اینکه پول را در آوردید هم حتما با‌ این صحنه مواجه شده‌اید که پولتان تقریبا سالم است منتها کمی‌ فرسوده‌تر شده و شاید کمی رنگش تغییر کرده باشد، ‌این ویژگی‌ها به خاطر ‌این است که کاغذهای معمولی مثل کاغذ دفترچه‌های یادداشت و روزنامه‌ها از سلولز ساخته شده‌اند که از چوب درختان به دست می‌آید. درختان طی مراحلی به فیبرهای چوبی تبديل می‌شوند، سپس فیبرهای سلولزی انتخاب شده و پس از نازک‌ سازی به شکل ورقه‌های کاغذ در می‌آیند. اما کاغذ پول از نوعی مواد ریش‌ریش‌ شده به دست می‌آید. که برای به دست آمدن آن پنبه یا بافت کتان کوبیده می‌شود تا از آن‌ها فیبرهای پنبه یا کتان به‌دست‌ آید. اثبات شده که ‌این نوع کاغذهای ریش‌ریش شده، در زمان خیس شدن در مقایسه با کاغذهای معمولی خیلی بهتر مقاومت نشان می‌دهند. کاغذهای معمولی آب را جذب می‌کنند و خیلی زود از هم پاشیده می‌شوند و به‌همین دلیل هرگز از ماشین لباسشویی سالم بیرون نمی‌آیند، در حالی‌که کاغذهای پول بهتر عمل می‌کنند. چاپ اسکناس هم بصورت افست خشک انجام می‌شود و کاغذ مورد استفاده آن هم یک کاغذ امنیتی از جنس پنبه فرآوری شده است که در کشور ما هم از ‌این جنس استفاده می‌شود. 

 

نهایت عمر یک اسکناس

متوسط عمر اسکناس در ‌ایران بین 5/5 تا 6 سال است که ‌این رقم در کشورهای مختلف متفاوت است، مثلا در کشورهای حوزه یورو متوسط عمر اسکناس 3 سال است اما عمر یک اسکناس 100 دلاری حدوداً 15 سال است که بیشترین مقدار را در میان اسکناس‌های دیگر دارد. نکته قابل توجه ‌این است که هر چقدر اسکناس‌ها زودتر امحاء شوند، بار آلودگی ناشی از دست به دست شدن که به جامعه تحمیل می‌کنند، کمتر خواهد بود، البته هزینه امحا و جایگزین اسکناس نو هم بالاتر می‌رود.

 

بهترین اسکناس‌های جهان

شاید وقتی اسم از بهترین‌ها به میان می‌آید فکر کنید حتما کشورهای بزرگ که امکانات زیادی در دسترس‌شان هست باید صاحب‌ این جایگاه هم باشند اما بهترین اسکناس جهان در سال 2014 متعلق به اسکناس هزار تنگه‌ای قزاقستان است. برای معرفی بهترین اسکناس معیار‌های مختلفی  ازجمله طراحی، نقش برجسته، وضوح، اعتبار، جوهر، هولوگرام، امکان جعل کمتر، سیستم شماره گذاری و... در نظر گرفته می‌شود و بر طبق آن داوری صورت می‌گیرد که بر‌این اساس قزاق‌ها موفق به رسیدن جایگاه نخست در سال 2014 شده‌اند، از جمله دیگر اسکناس‌هایی که جزو بهترین‌های جهان هستند می‌توان به 100 دلاری آمریکا، 5 یورویی اروپا، 10 دلاری کانادا، 100 روبلی روسیه، 5 رئالی برزیل و 5 دیناری لیبی نیز اشاره کرد.

 

 

راهکارهایی برای کم کردن

هزینه‌های چرخه پول

همانطور که می‌دانید طولانی‌تر شدن عمر پول مساوی با آلودگی بیشتر است؛ در واقع اسکناس‌ها می‌توانند 70 نوع بیماری را انتقال دهند و به همين ترتيب هر چه نقل و انتقال اسكناس كاهش يابد بهداشت عمومي‌ نيز افزايش مي‌يابد، شاید باورتان نشود اما ويروس آنفلوانزا مي‌تواند تا ۱۷ روز روي اسكناس زنده بماند! برای اینکه بتوانیم از کمتر آلوده‌تر شدن و سالم ماندن اسکناس‌ها و سکه‌ها جلوگیری کنیم، حتما باید از کیف پول استفاده کنیم، آن هم کیف پول‌هایی که در آن‌ اسکناس‌ها تا نخورند و یا حداکثر از وسط دوتا شوند کیف پول‌هایی که در آن‌ها پول چندین تا می‌خورد از عمر مفید اسکناس می‌کاهند، دقت کنید در کیف پولتان  جای سکه‌ها جدا باشد، لطفا هرگز پول‌هایتان را در جیب شلوار یا پیراهنتان قرار ندهید، دقت کنید که روی اسکناس یادگاری ننویسید و از زدن مهرهای مختلف هم خودداری کنید. یکی از موثرترین راه‌ها و بهترین گزینه‌ها برای کاهش هزینه‌های چرخه پولی و کم کردن امحاي اسکناس‌ها ‌این است که آن‌ها را زیاد دست به دست نکنیم یا به عبارت دیگر از پرداخت‌های الکترونیکی برای مراودات مالی خودمان استفاده کنیم. پس تا جایی که می‌توانید خرید و پرداخت‌های روزانه خودتان را با کارت خوان‌ها، ‌اینترنت بانک‌ها، موبایل بانک‌ها و خدماتی از‌این قبیل انجام دهید، به خصوص اکنون که هنوز کارمزدی برای استفاده از دستگاه‌های پوز و خرید‌ اینترنتی تعیین نکرده‌اند! 

 

راه‌های تشخیص اسکناس تقلبی

احتمالا از همان روزهای اول چاپ اسکناس، جعل کردن آن دغدغه خیلی از متخلفان، قانون‌گذاران و سازندگان اسکناس بوده است که تا به حال هم ادامه پیدا کرده است. البته پس از گذشت این همه سال از چاپ اولین اسکناس‌ها باید گفت که هم متخلف و هم سازنده در کارشان حسابی پیشرفت کرده‌اند! اما برای‌ اینکه مصرف‌کننده یعنی خودمان بتوانیم پول اصلی را از تقلبی تشخیص بدهیم باید به چند نکته توجه کنیم:

مركب فلورسنت

خوشبختانه در اسکناس‌های جعلی از مركب فلورسنت استفاده نمی‌‌شود و با تابش اشعه ماورای بنفش به روی اسكناس؛ رنگ امضاي وزیر اقتصاد و رئیس كل بانك مركزی از مشكی به سبز فسفری تغییر می‌یابد  و قسمت‌هایی از طرح متمركز شده در وسط اسكناس به رنگ فسفری آبی و سبز تغییر می‌كند. الیاف نامرئی در خمیر كاغذ نیز به رنگ‌های فسفری آبی، قرمز، سبز و زرد نمایان خواهند شد. رنگ شماره سریال از قرمز به طلایی تغییر خواهد كرد، ضمن آن كه با تابش اشعه ماورای بنفش به قسمت پشت اسكناس بخش‌هایی از آن به فسفری تغییر رنگ خواهند داد.

 

واتر مارك

یکی دیگر از راه‌های شناسایی اسکناس واقعی، رویت تصویر حضرت امام خمینی (ره) است که به صورت سه بعدی در خمیر كاغذ وجود دارد و برای دیدن آن باید اسكناس را در مقابل تابش نور مستقیم قرار داد.

 

نخ امنیتی 

نخ امنیتی که در همه اسکناس‌ها هست و آرم بانك مركزی نیز در زمینه آن به چشم می‌خورد، ‌این نخ درون خمیر كاغذ و فقط بخش‌هایی از آن در سطح كاغذ مشخص است. کاری نداریم که یکی از تفریحات سالم(!) دوران کودکی ما کشیدن همین نخ بود!

 

چاپ برجسته

بخش‌هایی از اسكناس‌های درشت دارای چاپ برجسته می‌باشد كه برجستگی ‌این سطوح در مقایسه با چاپ‌های دیگر به سادگی به‌وسیله انگشتان دست قابل لمس است.

 

علامت مخصوص نابینایان

علامت مخصوص روشندلان به صورت برجسته روی اسکناس‌ها طراحی شده است که برای هر اسکناس با دیگری فرق می‌کند بطور مثال در اسکناس 10 هزار تومانی 4 دایره برجسته و در اسکناس 2 هزار تومانی 3 دایره در گوشه سمت چپ و پایین اسكناس وجود دارد. در اسکناس هزار تومانی نیز 2 خط موازی برجسته وجود دارد.

برای به دست آوردن اطلاعات دقیق‌تر و جامع‌تر در زمینه موارد امنیتی انواع اسکناس‌ها و چک پول‌های چاپی می‌توانید به آدرس‌اینترنتی www.cbi.ir سایت بانک مرکزی جمهوری اسلامی‌ ایران مراجعه کنید.

نظرات کاربران
کد امنیتی
radyab0
radyab0
٩٤/٠١/٢٧
٠
٠
من هر کار بکنم خرجم کم نمیشه........