4سال پس از بیداری
انقلاب های عربی این روزها چه وضعیتی دارند؟

4سال پس از بیداری

نویسنده : حامد نادری - محمد امین شرکت اول

شاید چهار سال پیش هیچ کسی فکرش را هم نمی‌کرد که خودسوزی یک جوان دستفروش تونسی باعث شود که خیزشی بزرگ کل منطقه خاورمیانه را در بر گیرد و معادلات سیاسی و اجتماعی چندین کشور بزرگ عرب را تغییر دهد. موجی که باعث وقوع انقلاب بدون رهبر در تونس در دی ماه سال 1389 شد، و بعدها در مصر، لیبی، بحرین، یمن تکرار شد. این حوادث زنجیره‌ای توسط رسانه‌های غربی «بهار عربی» و توسط جمهوری اسلامی «بیداری اسلامی» نامیده شد كه سرنوشت هر کدام از این خیزش‌ها، متفاوت و بعضا تلخ می‌باشد. سرنوشتی که شاید مردم انقلابی آن کشورها بارها آرزو کنند که ای کاش انقلاب نمی‌کردند و وضع موجود را تغییر نمی‌دادند. در زیر نگاهی گذار داریم به آنچه در این ۴ سال در ۵ کشور تونس، مصر، لیبی، یمن و بحرین گذشته است.

 

تونس

کشوری در شمال قاره آفریقا و دارای معادن نفت، گاز و فلزات که در گذشته مستعمره فرانسه بوده و بعد از آن تا مدت‌ها تحت حکومت دیکتاتوری حبیب بورقیبه بود و پس از وی و تا قبل از انقلاب هم به مدت 23 سال زیر سلطه خودکامگی و دیکتاتوری زین‌العابدین بن علی قرار داشت. زیتون یکی از نماد‌های کشور تونس است. انقلابی که در کشور تونس رخ داد به انقلاب «یاسمن» معروف شد.

1- جرقه انقلاب

خودسوزی جوانی سبزی فروش به نام محمد بوعزیزی در اعتراض به فساد و بدرفتاری پلیس

2- نحوه ارتباط و سازماندهی انقلابیون

توئیتر ، فیس‌بوک

3- رهبران و گروه‌های انقلابی

ندارد

4- شرایط کشور قبل و بعد از انقلاب

قبل: حکومت دیکتاتوری 23 ساله بن علی؛ بدرفتاری مأموران حکومت با مردم و فساد گسترده در سیستم حکومتی، اقتصاد سنتی مبتنی بر کشاورزی؛ دارای روابط خوب بویژه با کشورهای عرب زبان

بعد: برقراری حکومت مردم‌سالار و یک دوره موفق انتخابات؛ افزایش آزادی‌های اجتماعی و آزادی بیان، تضعیف بنیه‌های اقتصادی، نزدیک شدن تونس به کشور‌های محور مقاومت

5- تاريخ‌هاي مهم

18 دسامبر 2010: شروع اعتراضات مردمی پس از خودسوزی بوعزیزی

14 ژانویه 2011: فرار زین‌العابدین بن علی رئیس‌جمهور تونس به عربستان و سقوط حکومت 23 ساله وی

23 اکتبر 2011: برگزاری انتخابات مجلس موسسان تونس و پیروزی حزب اسلام‌گرای النهضه

13 دسامبر 2011: انتخاب منصف المرزوقی، توسط مجلس موسسان به عنوان رئیس‌جمهور موقت

29 اكتبر 2014: پیروزی حزب ندای تونس بر جبهه النهضه در انتخابات پارلمانی و کسب اکثریت کرسی‌ها.

21 دسامبر 2014: محمد السبسی كانديداي احزاب ملي و سكولار تونس در انتخابات ریاست جهموری پیروز شد. وی در زمان بن علی رئیس مجلس بود. 

6- تلفات جاني 

400 كشته و 2100 مجروح

7- کشورهای حامی و مخالف

حامی:-

مخالف: عربستان، آمریکا

8- شرايط فعلي

حزب ندای تونس، تشکلی که در آن ترکیبی از چپگراها، راست میانه و همچنین مخالفان و هواداران رژیم بن علی حضور دارند و به شدت مخالف اسلام‌گراهای النهضه است، در انتخابات پارلمانی بیش‌ترین کرسی‌ها را کسب کرد و اخیرا قدرت را در دست گرفت. تونس تقریبا تنها کشوری است که به بسياري از اهداف انقلابش رسيده است، البته بازگشت بخشی از بدنه حکومت بن علی به ؟؟؟ احتمال برگشت به عقب انقلاب را زیاد کرده است.

 

مصر

یکی از پرجمعیت ترین کشورهای آفریقایی و خاورمیانه که بیشتر اقتصاد آن متکی به گردشگری است. مصر از نظر سیاسی و فرهنگی یکی از مهمترین کشورها در جهان عرب و خاورمیانه‌ است. این کشور تا قبل از بیداری اسلامی به مدت 30 سال تحت حکومت حُسنی مبارک بود. در این مدت مصر از جایگاه کشوری تأثیرگذار در دنیای عرب به کشوری حاشیه‌ای تبدیل شد. همچنین فقر و اقتصاد ضعیف مصر و نرخ بالای بیکاری در 10 سال گذشته از مشکلات اصلی این کشور بوده است.

1- جرقه انقلاب

تظاهرات در مقابل سفارت تونس که برای حمایت از انقلاب تونس صورت گرفت و خودسوزی عبدالمنعم حماده

2- نحوه ارتباط و سازماندهی انقلابیون

فیس‌بوک، توئیتر، ارتباط تشکیلاتی اعضا

3- رهبران و گروه‌های انقلابی

اخوان المسلمین، ناصریست‌ها، محمد البرادعی، عمرموسی، جنبش جوانان 6 آوریل

4- شرایط کشور قبل و بعد از انقلاب

سیاسیاجتماعیبین‌المللیاقتصادی

قبلحکومت دیکتاتوری 30 ساله حسنی مبارکفساد زیاد در حکومت، سرکوب مخالفاناز دست رفتن جایگاه مصر و تبدیل به یک کشور حاشیه‌ای در تصیمات اساسیفقر شدید و اوضاع نابسامان اقتصادی

بعدبازگشت عناصر حکومت به خاطر اشتباهات اخوان المسلمیندو قطبی شدن جامعه و ایجاد یک نفرت عمیق میان مردموابسته شدن هر چه بیشتر مصر به عربستان و روسیهادامه اوضاع نابسامان اقتصادی

5- تاريخ‌هاي مهم

25 ژانویه 2011: شروع انقلاب

11  فوریه 2011: حسنی مبارک از سمت خود استعفا کرد و حکومت به شورای نظامی سپرده شد

3 آگوست 2011: شروع محاکمه حسنی مبارک، این دادگاه‌ها از این تاریخ شروع و در چند نوبت برگزار و حدود 3 سال به طول انجامید.

27 ژوئن 2012: برگزاری انتخابات و انتخاب محمد مرسی به عنوان اولین رئیس جمهور بعد انقلاب

3 جولای 2013: در طی کودتای ارتش، محمد مرسی برکنار و حکومت به دست ارتش مصر افتاد. عبدالفتاح السیسی وزیر دفاع و فرمانده ارتش مصر، عدلی منصور، رئیس دادگاه قانون اساسی مصر را رئیس جمهور موقت کرد.

14 ژانویه 2014: تصویب دومین قانون اساسی جدید

28 می 2014: انتخابات ریاست جمهوري برگزار شد و در طی آن عبدالفتاح سیسی، فرمانده سابق ارتش مصر و نامزد مورد حمایت حسنی مبارک رئیس جمهور مصر شد.

29 نوامبر2014: دادگاه جنایی شمال قاهره، حسنی مبارک، دو پسر او، حبیب العادلی وزیر اسبق کشور و 6 نفر از دستیاران امنیتی او را تبرئه کرد.

6- تلفات جاني 

بیش از 920 کشته و 8500 زخمی

7- کشورهای حامی و مخالف

حامی: ترکیه، قطر، ایران

مخالف: عربستان، آمریکا، اسرائیل

8- شرايط فعلي

پس از گذشت 4 سال از انقلاب مردمی مصر، حکومت دوباره به دست افرادی از نظام حسنی مبارک افتاده و این دیکتاتور نیز در دادگاه تبرئه شد. این موضوع باعث شروع موج جدید از تظاهرات و آشوب در مصر شده است. همچنین جامعه مصر کاملا به دو نیم تقسیم شده است. نیمی که طرفدار اخوان المسلمین و رئیس‌جمهور مخلوع محمد مرسی هستند و نیمی دیگر که مخالف این حزب بودند و به همین منظور جانب ارتش را گرفتند.

 

لیبی

چهارمین کشور پهناور قاره آفریقا كه در شمال این قاره قرار دارد. لیبی یکی از ۱۰ کشور اصلی صادرکننده نفت در جهان است و تولید ناخالص ملی سرانه آن جزو بالاترین‌ها در آفریقا است. تا پیش از وقوع انقلاب، معمر قذافی 42 سال بود که بر این کشور حکومت می‌کرد. با وجود درآمد بالای لیبی بخش زیادی از مردم این کشور به صورتی ابتدایی و زیر خط فقر زندگی می‌کنند.

1- جرقه انقلاب

تأثیر از انقلاب تونس و مصر

2- نحوه ارتباط و سازماندهی انقلابیون

شورای ملی مخالفان

3- رهبران و گروه‌های انقلابی

مصطفی عبدالجلیل، اخوان المسلمین لیبی

4- شرایط کشور قبل و بعد از انقلاب

سیاسیاجتماعیبین المللیاقتصادی

قبلحکومت دیکتاتوری 42 ساله معمر قذافینظارت شدید روی مردم و فقدان هر گونه آزادی بیان و حتی فکر!انزوای کامل لیبی و تحریم‌های شدید علیه این کشورفقر و بیکاری زیاد علی رغم درآمد بالای دولت

بعدآشفتگی و درگیری نظامی و عوض شدن مدوام دولت و مجلستبدیل شدن لیبی به بزرگترین کشور قاچاق اسلحهقاچاق بخش زیادی از نفت لیبی و بازگشت نوع جدیدی از استعمار غربی‌ها به این کشوربدتر شدن شرایط اقتصادی کشور

5- تاريخ‌هاي مهم

13 ژانویه 2011: شروع اعتراضات مردمی

17 فوریه 2011: آغاز درگیری مسلحانه بین حکومت و مردم

18 مارس 2011: شورای امنیت ایجاد منطقه پرواز ممنوع را تصویب کرد

23 آگوست 2011: شهر طرابلس توسط مخالفین تصرف شد

20 اکتبر 2011: معمر قذافی در شهرت سرت کشته شد

20 می 2014: ژنرال خلیفه حفتر، مجلس و دولت لیبی را منحل کرد و به مواضع شبه نظامیان مسلح و اخوان المسلمین در بیشتر شهرهای لیبی حمله کرد.

6- تلفات جاني 

حدود 1500 کشته و 40 هزار زخمی

7- کشورهای حامی و مخالف

حامی: فرانسه، آمریکا، انگلیس، امارات، قطر، اردن

مخالف:-

8- شرايط فعلي

اکنون دو دولت رقیب در لیبی وجود دارد. یکی اعضای مجلسی که در انتخابات ژوئن 2014 برگزیده شدند. آن‌ها نماد آینده دموکراتیک کشور بوده و از سوی جامعه جهانی به رسمیت شناخته می‌شوند، اما کنترل هیچ یک از سه شهر کلیدی کشور را در دست ندارند. آن‌ها برای فرار از دست شبه‌نظامیان به شهر طُبـرُق در نزدیکی مرز مصر گریخته‌اند. در حال حاضر سه گروه شبه نظامی از جمله اخوان‌المسلمین، القاعده و داعش در حال جنگ با یکدیگر بر سر قدرت هستند.

 

بحرین

کشوری بسیار کوچک در خلیج فارس که عمده اقتصادش بر بنادر، صعنت گردشگری و بانکداری متمرکز است. این کشور از قرن 16 میلادی تاکنون توسط خانواده آل خلیفه اداره می‌شود. بیش از 60 درصد مردم بحرین شیعه هستند ولی نظام حکومتی در آن پادشاهی است و نوعی حکومت اقلیت بر اکثریت محسوب می‌‌گردد. بحرین تا سال 1350 شمسی بخشی از کشورمان محسوب می‌شد که در زمان پهلوی دوم از ایران جدا شد.

1- جرقه انقلاب

تجمع مردمی در میدان لؤلؤ منامه به تأثیر از انقلاب تونس

2- نحوه ارتباط و سازماندهی انقلابیون

 شبکه‌های ماهواره‌ای خصوصی، توئیتر، فیس بووک

3- رهبران و گروه‌های انقلابی

 شیخ عیسی قاسم، جمعیت وفاق اسلامی (شیخ علی سلمان)

4- شرایط کشور قبل و بعد از انقلاب

سیاسیاجتماعیبین المللیاقتصادی

قبلنظام پادشاهی مطلقهتبعیض بین اقلیت‌های مذهبیوابسته نظامی به آمریکا و متحدد عربستانشرایط اقتصادی خوب

بعدادامه نظام پادشاهی مطلقهنارضایتی عمومی و تظاهرات پیوسته توسط مردماشغال شده توسط سربازان عربستانوابستگی بیشتر به عربستان

5- تاريخ‌هاي مهم

14 فوریه 2011 – روز خشم و اولین اعتراض عمومی به حمد بن عیسی آل خلیفه

15 مارس 2011- لشکرکشی عربستان به بحرین برای سرکوب انقلابیون

18 مارس 2011- تخریب میدان لؤلؤ منامه به عنوان نماد انقلاب

4 دسامبر 2011- شهادت کریم فخراوی یکی از انقلابیون برجسته بحرین در زندان حکومت

25 نوامبر 2014- یورش به منزل آیت‌ا... شیخ عیسی قاسم

20 دسامبر 2014- بازداشت شیخ علی سلمان دبیرکل جنبش وفاق اسلامی

6- تلفات جاني 

حدود 100 کشته و 6000 زخمی

7- کشورهای حامی و مخالف

حامی: ایران، عراق

مخالف: عربستان سعودی، آمریکا، قطر

8- شرايط فعلي

پس از گذشت چهارسال از انقلاب، حکومت حمد بن عیسی با دخالت مستقیم عربستان و ایالات متحده تقریبا تمامی اعتراض‌های مردمی را سرکوب کرده است. بازداشت رهبران اصلی انقلاب در دو ماه گذشته نشان داد که حکومت آل خلیفه دنبال خاموش کردن انقلاب است. تاکنون هیچ نشانه مثبتی مبنی بر تغییر رفتار حکومت و پذیرش خواسته‌های انقلابیون دیده نشده است.

 

یمن

کشوری پهناور با 23 میلیون جمعیت در جنوب شبه جزیره عرب که دارای یکی از راهبردی‌ترین جغرافیاهای دنیا می‌باشد. این کشور تا قبل از انقلاب حدود 30 سال توسط علی عبدا... صالح یکی از نظامیان یمنی اداره می‌شد و از نظر اقتصادی کشوری فقیر و از نظر سیاسی تحت نظر عربستان و متحد با وی محسوب می‌شد. 42% جمعیت یمن را شیعیان زیدیه تشکیل می‌دهند.

1- جرقه انقلاب

تجمع در میدان صنعا (مشهور به ميدان تغيير) به تأثیر از انقلاب تونس

2- نحوه ارتباط و سازماندهی انقلابیون

هماهنگی میدانی بین عشایر و قبایل

3- رهبران و گروه‌های انقلابی

ندارد

4- شرایط کشور قبل و بعد از انقلاب

سیاسیاجتماعیبین المللیاقتصادی

قبلحکومت 30 ساله عبدالله صالحنارضایتی عمومی به خاطر فقر و 6 جنگ داخلی با حوثی‌ها در عرض 7 سالتحت حمایت عربستان سعودیکشوری بسیار فقیر با اقتصاد سنتی

بعدجایگزینی منصور هادی به جای صالحادامه نارضایتی عمومی به خاطر حفظ عناصر نظام سابقحمایت از محور مقاومت در مسائل منطقه‌ایافزایش قیمت‌ها و ادامه شرایط بد مالی

5- تاريخ‌هاي مهم

14 ژانویه 2011: شروع اصلی‌ترین تظاهرات مردمی

3 فوریه 2011: روز خشم که منجر به کشته شدن تعداد زیادی از تظاهر کننده‌ها شد

18 مارس 2011: جمعه خونین که در یک روز بیش از 50 نفر کشته شدند

4 ژوئن 2011: استعفای عبدا... صالح و جایگزین شدن معاون وی منصور هادی در مقام ریاست جمهوری- آرام شدن اوضاع و رفتن مردم از خیابان‌ها

21 سپتامبر 2014: پس از شروع موج دوم انقلاب که از اواسط سال 2014 شروع شده بود، دولت منصور هادی با انقلابیون توافق‌نامه تقسیم قدرت و مشارکت سیاسی و اصلاح قانون اساسی را امضا کرد.

20 ژانویه 2015: در پی نقض توافق‌نامه صلح، جنبش انصارا... (حوثی‌ها) کنترل صنعا پایتخت یمن را به دست گرفت. پس از این اقدام کابینه و رئیس‌جمهور یمن استعفا کردند و اوضاع یمن رو به بحرانی‌شدن می‌رود.

6- تلفات جاني 

2100 کشته و 22 هزار زخمی

7- کشورهای حامی و مخالف

حامی: -

مخالف: عربستان، قطر، امارات

8- شرايط فعلي

نقض توافق صلح و مشارکت از سوی منصور هادی رئیس‌جمهور یمن باعث دستگیری رئیس دفتر وی و محاصره کاخ ریاست جمهوری شد. این اقدام باعث بروز درگیری داخلی در یمن و نیز متهم شدن حوثی‌ها به کودتا گردید. البته حوثی‌ها بارها اعلام کرده‌اند که قصد ندارند حکومت را به دست بگیرند. بلکه هدف آن‌ها برقراری عدالت و مشارکت همه گروه‌ها در قدرت است. در حال حاضر یمن نه دولت دارد و نه رئیس‌جمهور و معلوم نیست آیا حوثی‌ها می‌توانند از اختلاف داخلی و توطئه خارجی به سلامت عبور کنند یا نه؟!

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
گپی با قربان محمدپور کارگردان سلام بمبئی که فیلمش رکورد فروش در روز اول اکران را زد

سینمای من جشنواره‌ای نیست، برای مردم است

٩٥/٠٩/١٨