مرغی پر از سیمرغ!
وقتی از «جشنواره فیلم فجر» حرف می زنیم، از چه حرف می¬زنیم؟

مرغی پر از سیمرغ!

نویسنده : محیا فرجی

 «جشنواره فیلم فجر» به عنوان بزرگ ترین جشن سینمایی کشور از سال 1361 هر ساله از 12 تا 22 بهمن برگزار می‌شود. این جشن بر اساس مدل «فستیوال» و با الگوگیری از جشنواره فیلم کن (به عنوان مهم ترین رویداد سینمای هنری جهان) طراحی شده است. جشنواره های سینمایی با جوایز بزرگی مانند اسکار و گلدن‌گلوب دو تفاوت بنیادین دارند. یک این که در جشنواره ها، فیلم ها برای نخستین بار به نمایش درمی آیند و نباید تا قبل از آن در جایی اکران شده باشند. اما بالعکس در جوایزی مانند اسکار، فیلم باید تا پیش از آغاز مراسم رنگ پرده را به خود دیده باشد. دومین تفاوت مهم، در اکران فیلم¬ها در زمان برگزاری مراسم است که در جشنواره کن آثار پذیرفته شده در «کاخ جشنواره» به نمایش در می‌آیند، اما رویدادهایی مانند اسکار و گلدن گلوب فیلم ها را اکران نمی کنند و تنها به داوری آثار سینمایی سال قبل می پردازند. 

 

داوری سیمرغ

اما بخش های مختلف جشنواره فجر که در سال¬های مختلف دستخوش تغییرات فراوانی شده است؛ شامل دو بخش اصلی سینمای ایران و سینمای جهان می¬باشد. تا سال قبل هر دو بخش به صورت هم¬زمان برگزار می¬شدند اما امسال بنا به تصمیم دبیر جشنواره این دو بخش از هم جدا شده و قسمت بین¬الملل از پنجم تا دوازدهم اردیبهشت ماه 94 برگزار خواهد شد! امسال بخش سینمای ایران دارای 4 زیرگروه می¬باشد که در ادامه با هرکدام از آن¬ها بیش¬تر آشنا خواهیم شد:

 

سودای سیمرغ

مهم¬ترین بخش جشنواره است که تمام آثار بلند سینمایی که قبلا در داخل یا خارج کشور به نمایش درنیامده¬اند می¬توانند در آن شرکت کنند. این آثار باید دارای پروانه ساخت سینمایی (و نه ویدئویی) باشند. تهیه¬کننده باید در مهلت مقرر نسخه اولیه فیلم را به دفتر جشنواره تحویل داده و تا قبل از آغاز جشنواره نیز نسخه نهایی را ارائه کند. این بخش ویژه کارگردانانی است که در گذشته حداقل یک اثر بلند سینمایی در کارنامه خود داشته¬اند. امسال 22 فیلم توسط هیئت انتخاب برای حضور در بخش «سودای سیمرغ» برگزیده شدند، که البته این تعداد در سال¬های مختلف برگزاری جشنواره متفاوت بوده است. به غیر از این 22 اثر، دو فیلم دیگر نیز به عنوان برگزیدگان جشنواره کودک و نوجوان به صورت مستقیم در بخش سودای سیمرغ حضور خواهند داشت. بیش¬ترین تعداد جوایز جشنواره، یعنی 15 سیمرغ بلورین، در این بخش اهدا می¬شود.

 

نگاه نو

این بخش مختص رقابت میان فیلم¬هایی می¬باشد که نخستین اثر بلند سینمایی کارگردان خود به شمار می¬روند. «نگاه نو» که پس از «سودای سیمرغ» مهم¬ترین بخش جشنواره محسوب می‌شود به لحاظ معرفی کارگردانان جوان به مخاطب از اهمیت خاصی برخوردار است. امسال 11 فیلم برای حضور در بخش «نگاه نو» توسط هیئت انتخاب برگزیده شده¬اند. تعداد جوایز اهدا شده در این بخش بسیار کم¬تر از «سودای سیمرغ» بوده و تنها 4 جایزه بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه و جایزه ویژه هیئت داوران را شامل می¬شود. 

 

سینما حقیقت

فیلم¬های بلند مستند در این بخش به رقابت با یکدیگر می¬پردازند. شرط اولیه حضور یک اثر مستند در بخش «سینما حقیقت» دارا بودن مدت زمان بیش از یک ساعت می¬باشد. تعداد فیلم‌های حاضر دراین بخش نیز 11 فیلم است که البته دو فیلمی که در «جشنواره سینما حقیقت» (جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران) جوایز بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را کسب کرده¬اند به صورت مستقیم و بدون نیاز به تایید هیئت انتخاب در این بخش شرکت داده می¬شوند. سیمرغ¬های بلورین «سینماحقیقت» نیز محدود به بهترین کارگردانی، بهترین فیلم، بهترین پژوهش و متن و در نهایت جایزه ویژه هیئت داوران می¬باشد.

 

هنر و تجربه

این بخش که سال¬های قبل با عناوینی مانند «نوعی نگاه» و «نوعی تجربه» در جشنواره وجود داشته است کاملا غیر رقابتی و مخصوص فیلم¬هایی است که برای حضور در بخش مسابقه مورد توجه هیئت انتخاب قرار نمی¬گیرند. اما معمولا دبیرخانه جشنواره اعلام می¬کند که این آثار به علت متفاوت بودن در فرم، محتوا یا شیوه روایی در اصطلاح برای مخاطب خاص ساخته شده¬اند و به همین دلیل از حضور در بخش رقابتی بازمانده¬اند. فیلم¬های این گروه در زمان جشنواره و پس از آن در تعداد محدودی از سینماها اکران می¬شوند. 

اما بخش بین الملل جشنواره فجر امسال که تنها از دو بخش «سینما سعادت» و «جلوه¬گاه شرق» تشکیل شده است، در آغاز سال 94 به صورت مستقل از سینمای ایران برگزار خواهد شد.

جلوه گاه شرق 

فقط آثار بلند سینمایی کشورهای «آسیایی و اسلامی» قادر به شرکت در این بخش می¬باشند. جوایز بخش جلوه¬گاه شرق شامل بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه، جایزه ویژه هیئت داوران و بهترین فیلم با رویکرد همگرایی ملل اسلامی-آسیایی خواهد بود. 

 

سینما سعادت

حضور فیلم¬های تمامی کشورها در این بخش، که سال گذشته با عنوان «جام جهان¬نما» برگزار شد، آزاد است. با این شرط که آثار فرستاده شده به جشنواره به مفاهیم و ارزش¬های متعالی اخلاقی مانند عدالت، حقوق بشر، خانواده، رفع تبعیض، هویت¬گرایی و... پرداخته باشند. «سینما سعادت» سیمرغ¬های بلورین بهترین فیلم¬، بهترین کارگردانی، بهترین فیلم¬نامه، جایزه ویژه هیات داوران و بیرق طلایی را اهدا می¬کند.  

 

و اما بخشِ «همه را راضی نگه داریم»

هرساله تعداد قابل¬توجهی دیپلم¬های افتخار و جوایز مختلف همچون «جایزه ویژه دبیر جشنواره» به شرکت¬کنندگان اهدا می¬شود تا هیچ¬کس دست خالی به خانه نرود و جشنواره فجر دل تمامی سینماگران را به دست آورده باشد. یکی از جوایزی که معمولا در همین راستا اهدا می‌شود سیمرغ بلورین «بهترین فیلم از نگاه مخاطبان» می¬باشد که تجربه نشان داده حتی اگر لازم باشد به بیش از یک فیلم داده می¬شود تا همه راضی باشند. این بخش که گفته می¬شود مبنای انتخاب آن نظرسنجی انجام شده از مخاطبان در سینماهاست، همیشه حرف و حدیث¬های بسیاری مانند شمرده نشدن آرای یک فیلم و جمع کردن صندوق¬های رای فیلمی دیگر را به همراه داشته است. خلاصه کلام این که در جشنواره امسال هم از دیدن جوایز متعدد، تقدیرهای عجیب و غریب و حاشیه¬های فراوان متعجب نشوید. جشنواره فجر است دیگر! بماند که برگزاری جشنواره در شهرستان‌ها بدون نقد و بررسی آثار، فقط چیزی شبیه یک اکران پیش از موعد است و دستاوردی جز تغییر مکرر برنامه نمایش فیلم‌ها و... ندارد، این مشکلات در کنار تغییر مکرر سیاست‌ها و رویکردهای جشنواره با عوض شدن دولت‌ها و عوامل جشنواره باعث شده جشنواره فیلم فجر با همه خبرسازی‌اش تبدیل به مرغی شود که سیمرغ می‌دهد!!

نظرات کاربران
کد امنیتی