ساعتی خوش با خنده بازاریها در شکرآباد!
خاطره بازی با چند دهه طنز آیتمی

ساعتی خوش با خنده بازاریها در شکرآباد!

نویسنده : سید مصطفی صابری

«شکر آباد» تازهترین طنز آیتمی تلویزیون است که چند روزی از پخش آن میگذرد، شبکه نمایش هم که پیش از «شکرآباد» چند مجموعه طنز آیتمی به سبک خنده بازاری روانه آنتن کرد که هیچ کدام مورد توجه مخاطب قرار نگرفت. «شکر آباد» هم هر چند ظاهر متنوع دیگر کارهای آیتمی را ندارد اما به خاطر زمان کوتاه آیتمها، توجه به موضوعات روز، نداشتن ارتباط داستانی قسمتهای مختلف با هم و... به دلایل دیگری کمابیش طنز آیتمی محسوب می‌شود تا آنچه به سیاق «زیر آسمان شهر» و... به طنزهای 90 شبی نامیده میشود. پس با این حساب با «شکرآباد» بعد از مدتها طنز آیتمی در تلویزیون رونق گرفته، همانطور که با «شوخی کردم» شبکه نمایش خانگی هم از این نوع طنز بهرهمند شد و با کوچ دوباره مدیری به تلویزیون از آن بیبهره شد. پخش «شکرآباد» بهانهای شد برای بررسی روند ساخت طنزهای آیتمی در کشور و... 

 

آغاز راه آیتمی‌ها

دهه 60 برنامههایی توسط گروه اقتصاد ساخته میشد که آموزشی بود اما درونمایه طنز هم داشت و به شکل آیتمهایی کوتاهی که ربطی بهم نداشتند پخش میشد و این تنوع امکان آموزش مسائل مختلف را به مخاطب میداد. حدود سال 1371 بود که شبکه دو اولین مجله تصویری تلویزیون را مخصوص هموطنان تهرانی پایهریزی کرد که طنز آیتمی بود و شهرستانیها هنگام پخشش برنامه‌های استانی را تماشا میکردند، کم‌کم برنامه «بعد از خبر» از راه رسید که آتش‌افروز و شهریاری مجریهایش بودند و با کمک چهرههای رادیویی طنز بیرمقی را به صورت آیتمی پخش میکرد. برنامههای جُنگ مانند و تلفیقی همینطور ادامه داشت تا نوروز 72 فرا رسید و داریوش کاردان طنز آیتمی را تکانی اساسی داد. مهران مدیری هم یکی از عوامل برنامه کاردان بود، موفقیت این برنامه باعث شد این نوع طنز تثبیت شود تا اینکه در دهه فجر همان سال برنامهای به نام «پرواز 57» پخش شد که مهران مدیری چهره اصلی آن بود. اما ترکاندن طنزهای آیتمی با «ساعت خوش» بود که بازهم کار مدیری جوان و تیمش بود، چهرههایی مثل: نصرا... رادش، رضا عطاران، سعید آقاخانی، رضا شفیعی‌جم و... موفقیت فوقالعاده ساعت خوش چنان حیرت انگیز بود که برنامه «سال خوش» ویژه نوروز 74 هم به تیم مدیری واگذار شد، اما حاشیههای عجیب و غریبی که رازآلود باقی ماندند باعث شد ساعت خوش به رغم ساختار شکنی جالب و نوآوریهایی که داشت به محاق برود و حتی عواملش برای مدتی ممنوع التصویر شوند اما همچنان از ساعت خوش به عنوان پرطرفدارترین طنز آیتمی یاد میشود. ساعت خوش برخلاف برنامه رادیویی «صبح جمعه با شما» و نمونههای تلویزیونیاش، نتیجهگیری اخلاقی نداشت و صرفاً برای خنده بود و از طرفی بازیگرانی جذاب و جوان هم داشت.                

 

طنز آیتمی به کُما میرود

«جُنگ 39» به کارگردانی داریوش کاردان، با حضور بازیگرانی مثل بیژن بنفشهخواه، مهران غفوریان، حسین رفیعی و... بنا بود جای ساعت خوش را بگیرد که در آن حد موفق نبود. برای همین دوباره پای رادیوییها با «جدی نگیرید» به تلویزیون باز شد، جدی نگیرید با شخصیتهای تکراری و بعضاً لوسی مثل ملون، آمیز عبدالطمع، سق سیاه، داداشی و تاکاشی و بی رودبایسی از «جنگ 39» هم ناموفقتر بود اما به دلایلی ماندگارتر هم شد. در این میان یک تیم از بچههای تئاتری هم وارد طنز آیتمی شدند که بهخاطر فضای ادبی و گاهی سیاسی برنامهشان مورد اقبال مخاطب عام قرار نگرفتند. اوضاع به همین منوال بود تا اینکه در «نوروز 76» مهران مدیری بعد از حدود 2 سال بازگشت و سعی کرد با رعایت خط قرمزها و کمتر دیده شدن گروهش در مطبوعات و... بدون آفتهای قبلی کارش را از سر بگیرد. از این مرحله بود که امثال آقاخانی و عطاران از مدیری جدا شدند. 

 

دوران اوج کَمی آیتمی‌ها

سال 77 بود که رضا عطاران با «سیب خنده» چهرههای جدیدی مثل جواد رضویان، یوسف تیموری، مجید صالحی و... را به مخاطب معرفی کرد. سیب خنده که قرار بود برای کودک و نوجوان باشد مخاطب فراگیری پیدا کرد و حتی زمان نامناسب پخشش هم از محبوبیت آن کم نکرد. اما خود مدیری در این روزها با ایدهای جالب از راه رسید. «جُنگ 77» مریم و رامین و ایده ترکیب طنز آپارتمانی با آیتمی با پلاتوی اضافه! لاله صبوحی پدیده این برنامه بود و خود مدیری هم با پلاتوهایی که میگفت و صحبتهایی که با مخاطب داشت، فضا را صمیمیتر میکرد. سال بعد مدیری «ببخشید شما؟» را ساخت و بعدش «پلاک 14» و بعدترش «90 شب» اما تمام مدت نان محبوبیت «جنگ 77» را میخورد، چون برنامههای جدیدش حرف و ایده تازهای نداشتند به جز «ببخشید شما؟» که گاهی میهمانان برنامه بهخاطر شغلشان برای مخاطب جذابیت داشتند. در فاصله بین کارهای مدیری، مهران غفوریان با سری اول «زیر آسمان شهر» که رضا عطاران را به عنوان نویسنده داشت، طنز داستانی و آپارتمانی را بهجای آیتمی جا انداخت، محبوبیت این نوع طنز چنان بالا رفت که مدیری هم با ساخت دنیای خیالی بررهایها در «پاورچین» نشان داد که به فضای جدید طنزسازی رو آورده است، رویکردی که تا سال 92 و ساخت طنز آیتمی «شوخی کردم» ادامه داد.

در همین سالها بود که عطاران «قطار ابدی» را ساخت که مثل بیشتر کارهایش موفق هم بود اما پایانی بود بر حضور عطاران در طنزهای آیتمی.  

 

90 شبی‌های آیتم کُش

سریالهای مناسبتی و بهخصوص طنزهای 90 شبی با موفقیتهایشان راه را بر طنزهای آیتمی تنگ کردند. طوری که طی بیش از 10 سال اثر قابل اعتنایی با این الگو ساخته نشد تا «خنده بازار» در نوروز 90 با محور قرار دادن شوخی با تلویزیون از راه رسید. چند شوخی با عزل ناگهانی وزیر امورخارجه وقت حین سفر باعث شد این مجموعه مقداری به خط قرمزها هم نزدیک شود اما آنچه باعث شد خنده بازار آنقدر موفق باشد که مسئولان سیما به فکر استمرار آن باشند، اول شوخیهای آن با چهرههای آشنا بود و گریمهای جالب و حضور امثال سامان گوران، و بعد از آن خلاء شدید تلویزیون از نظر برنامه طنز و عطش فراوان مخاطب. اما خنده بازار طی چند سال نشان داد جز همان ایده اولیه و جابهجا کردن چند حرف از یک اسم آشنا و مقداری بازی با واژهها و مسخره کردنهای دانشجویی چیز دیگری ندارد و از ظرفیت این نوع طنز برای بیان مسائل اجتماعی نمیتواند یا نمیخواهد استفاده کند و فقط میتواند نقد مسائل مختلف و به تصویر کشیدن کاستیها را در زمینههای بسیاری محدودی ارائه کند. آخرین نمونه قابل تامل چنین برنامههایی هم «شوخی کردم» مدیری بود که بهخاطر پخش در شبکه نمایش خانگی و فاصلهای که با ذائقه مخاطبان داشت، چندان که حقش بود مورد توجه قرار نگرفت، اما لااقل نشان داد می‌توان از طنز برای به چالش کشیدن چه چیزهایی استفاده کرد.

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
گپی با قربان محمدپور کارگردان سلام بمبئی که فیلمش رکورد فروش در روز اول اکران را زد

سینمای من جشنواره‌ای نیست، برای مردم است

٩٥/٠٩/١٨