روحانیت زیر نــــور دوربـیـن
مروری برنقش و حضور روحانیت در سینما و تلویزیون به بهـانه اکران «فرشته‌ها با هم می‌آیند»

روحانیت زیر نــــور دوربـیـن

نویسنده : سید مصطفی صابری

نقش روحانیت در جامعه به عنوان مبلغ دینی و حضور این قشر در عرصه‌های مختلف زندگی اجتماعی مردم در جایگاه‌هایی چون گروه مرجع، نماینده مجلس و... باعث شد تصور شود پرداختن به روحانیت در سینما زمینه پایین آمدن این جایگاه‌ها را فراهم آورد، این قانون نانوشته باعث شد روحانیت لااقل تا دهه هفتاد در سینمای کشور حضوری کمرنگ داشته باشد، وقتی هم این حضور چشمگیر نباشد به محض پرداختن به آن، زمینه‌های سوءتفاهم فراهم می‌شود، ماجرا حساسیت برانگیز و بدبینی‌ها چشمگیر می‌شود، پس چه بهتر کمتر به آن پرداخته شود یا جوری به این قشر بپردازیم که کمتر سوء تفاهم را درپی داشته باشد، و این مسیر بود که روحانیت در سینما و تلویزیون ما لااقل تا مقطعی تبدیل شد به قشری که فقط بین دو نماز صحبت می‌کند، بعد از نماز به سئوالات مردم پاسخ می‌دهد و بر کار صندوق قرض‌الحسنه مسجد نظارت می‌کند و حتی صحبت محاوره‌ای اش هم حالت خطابه دارد. اکران «فرشته‌ها با هم می‌آیند» و پرداختن این فیلم به زندگی یک روحانی که شغل جانبی دارد و شوخ و شنگ است بهانه‌ای شد تا جایگاه روحانیت در سینما و تلویزیون را حلاجی کنیم.

 

جفایی که در حق روحانیت شد!

قشر روحانی مثل همه مردم پیگیر اخبار کشور است، به فوتبال علاقه دارد، سینما را تعقیب و از اینترنت استفاده می‌کند، خرید می‌کند، نهایتش شدت و ضعف ماجرا متفاوت است، اما نمی‌توان منکر اصل ماجرا شد. اصلاً عقب تر برگردیم، روحانیت در پیروزی انقلاب نقش پررنگی داشته، در 8 سال دفاع مقدس تاثیر گذار بوده، در بین جانبازان و آزادگان روحانیون بسیاری داریم، اما عرصه‌های زندگی معمولی مثل ورزش، خرید، شوخی و بازی و عشق و... که هیچ، به روحانیت در عرصه‌هایی که کمتر سوءتفاهم برانگیز است مثل سینمای انقلاب و دفاع مقدس و... هم اجحاف شده، انگار قانون نانوشته‌ای وجود داشته که باید کمتر به روحانیت پرداخت. پررنگ‌ترین تصویری که مخاطب سینما از حضور روحانیت در سینمای دفاع مقدس در ذهن دارد مربوط می‌شود به حضور فخرالدین صديق‌شریف در فیلم‌های «اخراجی ها» 1 و 2، که آن روحانی هم در قامت مبلغ ظاهر شده بود نه رزمنده‌ای که می‌جنگد، حال آن که واقعیت چیز دیگری بوده است. از معدود نقش‌های تاثیرگذار در حوزه انقلاب نقش حامد بهداد بود در فیلم «کیمیا و خاک» که اگر چه فیلم موفقي نبود اما نقش بهداد و تاثیرگذاری‌اش در ماجرا چشمگیر بود، چرا که عادت کرده بودیم روحانیت در سریال‌ها و فیلم‌ها در حین مبارزه به تصویر کشیده نشود و بیشتر به مبارزان و انقلابيون انرژی بدهد و... اما قطعاً یک نقش، ادای دینی کامل نبود و نیست.
نقش‌هایی با ما به ازای واقعی




بسیاری از مواردی که روحانیت در یک فیلم یا سریال حضور دارد در حقیقت جایگاهش محوري نبوده بلکه خود شخصیت مدنظر بوده، مثل هنرنمایی مرحوم هادی اسلامی در نقش شهید «مدرس» یا محمدرضا شریفی‌نیا در فیلم «فرزند صبح» و...
روحانیت و شخصیت‌های معین آثار

شخصیت معین در یک داستان کسی است که نقش محوری را ندارد اما حضورش بلاتکلیف و دکوری هم نیست و به پیشبرد داستان کمک می‌کند و از آن مهم‌تر با رفتارش شناخت مخاطب از شخصیت اصلی را تکمیل می‌کند. این نوع تصویر کردن روحانیت در آثار سینمایی و تلویزیونی یکی از موفق‌ترین نمونه‌های معرفی روحانیت و جایگاهش بود، چرا که هم به واسطه محوری نبودن نقش زمینه‌های سوءتفاهم فراهم نمی‌شد، هم نقش پیش برنده داستان است و می‌توان مابه ازای خارجی برای آن پیدا کرد، برخلاف بسیاری از روحانیون فیلم‌ها که به جای‌شان حتی اگر یک پدربزرگ هم در فیلم بود لطمه‌ای به اثر نمی‌خورد، این نوع نقش‌ها تصویری از اهمیت روحانیت در جامعه را به مخاطب ارائه می‌كنند. رضا توکلی در سریال «او یک فرشته بود»، افشین هاشمی در «خیلی دور، خیلی نزدیک»، رضا کیانیان در «کیف انگلیسی» و از همه برجسته‌تر هدایت هاشمی در فیلم «لطفاً مزاحم نشوید» از بهترین نمونه‌های این نقش ها هستند. یک روحانی نابازیگر هم در سریال «گمگشته»  اولین تجربه کارگردانی رامبد جوان حضور داشت که هم روحانی بود، هم نقش روحانی را بازی کرد و هم نقشش اثرگذار و دل‌نشین بود. از نمونه‌های ضعیف هم می‌توان به علی دهکردی در «آخرین گناه» اشاره کرد که شخصیت پردازی و ایفای نقشش در مجموع به آن سریال ضعیف می‌آمد.    
  
تیپ‌های ساده و یک بُعدی




گاهی یک شخصیت نه نقش اصلی است، نه مکمل و پیش برنده و نه دکوری، تیپی ایجاد می‌شود که به فیلمنامه‌نویس کمک کند بعضی حرف‌ها را بزند و ماجرا را جمع کند. نمونه خوبش «مهران رجبی» در «چارچنگولی» یا فخرالدین صدیق‌شریف در سریال «پهلوانان نمی‌میرند»، آدم‌هایی که به دیگران توصیه می‌کنند با عیال‌شان خوش برخورد باشند، هوای جوانان را داشته باشند، گاهی هم جوانان را تشویق می‌کنند کیسه برنج پیرمرد همسایه را برایش حمل کنند. البته در این بین شخصیت‌های سرکاری هم داشتیم که نمونه خوبش محمدرضا گلزار بود در «توفیق اجباری».
 
روحانیت نقش اول می‌شود

«مارمولک» اثر خاطره‌انگیز کمال تبریزی درباره روحانیت بود اما نقش اولش روحانی نبود، قصه به تحول آدم‌ها می‌پرداخت و ... اما آثار دیگری هم داشتیم که یک روحانی شخصیت محوری اثر باشد، مثل سید حسن در «زیر نور ماه» طلبه‌ای که در آستانه معمم شدن است اما به واسطه ماجرایی به زیر پوست شهر سرکی می‌کشد و احساس می‌کند تا به دانسته‌هایش عمل نکند شایستگی پوشیدن لباس روحانیت را ندارد ،اما در پایان با کش وقوس‌های تامل برانگیز نظرش عوض می‌شود. یا سید رضا در «طلا ومس» روحانی جوان که تازه به پایتخت آمده تا از درس اخلاق یکی از اساتید بنام استفاده کند اما بیماری همسرش باعث می‌شود، اخلاق و عشق را در بستر عملی‌اش فرا بگیرد. یا پارسا پیروزفر در «وقت چیدن گردوها» که همچنان توقیف است.
نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
گپی با قربان محمدپور کارگردان سلام بمبئی که فیلمش رکورد فروش در روز اول اکران را زد

سینمای من جشنواره‌ای نیست، برای مردم است

٩٥/٠٩/١٨
پایان‌نامه

خاموش کردن آتش در مشهد با تی!

٩٥/٠٩/١٨