رستمی‌جوان  و جذاب خلق کرده‌ام
گفت‌وگو با سیدمصطفی حسینی درباره کامیک بوک 4 جلدی‌اش از داستان‌های شاهنامه

رستمی‌جوان و جذاب خلق کرده‌ام

نویسنده : ملیحه جهانبخش

سیدمصطفی حسینی را با بیشتر با کمیک استریپ‌های صفحه آخر جیم می‌شناسیم، اما تصویرساز جیم این روزها به‌خاطر کامیک بوک 4 گانه‌اش مبتنی بر داستان‌های شاهنامه مورد توجه است، رونمایی از این اثر فاخر آن هم با حضور وزیر ارشاد بهانه‌ای شد تا با او همکلام شویم درباره ضرورت ارائه چنین محصولاتی و ویژگی‌های اثرش. به شما هم که به فرهنگ و اساطیر کشورمان علاقه‌مندید پیشنهاد می‌کنیم این گفت‌وگو را مطالعه کنید:  


ماجرا از دل صحراهای امارات شروع شد!!!

 ایده تولید اثر چطور به ذهن شما رسید؟

 اوایل سال 85 بود که اولین سفارش کار کمیک بوک سوپر قهرمانی، از طریق یک شرکت واسطه، به سراغم آمد. داستان راجع به یک قهرمان تخیلی عرب بود که از دل صحراهای امارات می‌آمد و به نجات مردم دبی و مبارزه با یک گروه خرابکار می‌پرداخت که اتفاقا سر و شکل غربی هم داشتند. ما در یک بازه زمانی حدودا 6 ماهه، 8 جلد از آن کتاب را برای سفارش دهنده‌اش تولید کردیم. از همان موقع این ایده در ذهن من پیدا شد که رسانه‌ای به نام «کامیک بوک» چقدر در ایران مورد غفلت قرار گرفته است. کار بر سر آن پروژه باعث شد به طور جدی سراغ مطالعه کمیک بوک بروم و با فضای آن‌ها آشنا بشوم. خارج از ایران، فضای داستان‌های مصور یک دنیای کامل و پر هیاهوست. برای من جالب بود که به کمک این نوع از کتاب، تا چه حد سریع و در عین حال باکیفیت، می توان قصه‌ها را از قالب متن به شکل تصویر درآورد و در مقایسه با پويانمايي، که حوزه اصلی کاری من بوده و هست، تا چه حد ارزانتر تمام می‌شود. در نتیجه پیگیر کار راه‌اندازی یک جریان کمیک بوک در ایران شدم. به نظرم تعداد بی‌شماری قصه‌های ناب ارزشمند و در عین حال بکر و دست نخورده وجود داشت و همچنان وجود دارد، که فقط به خاطر این که به قالبی نو درنیامده‌اند، مهجورند. از قصه‌های تاریخی‌مان گرفته تا داستان‌های مذهبی، از حکایت‌های حکمی تا افسانه‌ها و اساطیر، از قصه‌های فولکلور تا رمان‌ها و داستان‌های معاصر. خلاصه هرجا که موقعیتی پیش می‌آمد پیگیر این ایده می‌شدم و صحبت می‌کردم. تا اینکه قرار شد با مجموعه روزنامه خراسان صحبت کنیم. من طرحی را برای تولید یک نشریه کمیک آماده کردم و به مدد یکی از دوستان جلسه‌ای با جناب مهندس احدیان منعقد شد. ما طرح موضوع کردیم و بعد از حدود یک ساعت گفت وگو به این نتیجه رسیدیم که در قدم اول به جای نشریه، چهار جلد کتاب کامیک بوک تولید کنیم. این ماجرا مربوط به اوایل سال 89 است.

قصه‌گویی ماهرانه فردوسی

 چرا شاهنامه را انتخاب کردید؟ 

 هدیه تولد آن سال من، بر حسب اتفاق، یک جلد شاهنامه بود که همسرم به من داد. شاهنامه را در قالب نظمش کمتر خوانده بودم. اما با داستان‌هایی که قدیم‌ترها مجلاتی مثل سروش نوجوان و رشد و مانند این‌ها چاپ می‌کردند آشنا بودم. با این حال، خواندن اصل شاهنامه، آن‌هم در آن موقعیت به شدت ذهنم را درگیر خودش کرد. من ادیب نیستم، اما شاهنامه به معنای واقعی کلمه یک اثر ادبی سترگ است. فردوسی همانقدر که ادیبانه سخن گفته، به همان شدت هم ماهرانه داستان پرداخته، فضاسازی کرده، شخصیت ساخته و در نهایت در تار و پود داستان‌هایش حکمت آمیخته. در یک کلام شاهنامه هیجان‌زده‌ام کرد. بنابراین تصمیم گرفتم کتاب اول را بر اساس داستانی از شاهنامه طراحی کنم. اما از آنجا که می‌خواستم کارایی کامیک را در گونه‌های مختلف داستان نشان بدهم تصمیم داشتم داستان سه کتاب بعدی را هر کدام با هزار سال فاصله طراحی کنم. یعنی اینکه کتاب دوم مربوط به ایران هخامنشی، کتاب سوم مربوط به دوره ورود اسلام به ایران و کتاب آخر یک قصه معاصر و امروزی باشد. این طرح پذیرفته شد و من شروع کردم. اما بعد، وقتی اولین کتاب که همین داستان زال و سیمرغ باشد به نظر دوستان رسید، پیشنهاد شد که سه کتاب بعدی هم در فضای شاهنامه باشد و در صورت امکان به سراغ رستم برویم که گل سرسبد قهرمانان شاهنامه است. این شد که سه جلد بعدی به داستان هفت خان رستم اختصاص پیدا کرد.

زبان امروز، زبان تصویر

 ضرورت تولید چنین آثاری را چه چیزهایی می‌دانید؟

 قصه‌ها نقش مهمی را در انتقال فرهنگ و ارزش‌های فرهنگی از نسلی به نسل دیگر ایفا می‌کنند. در آموزش و تربیت یک ابزار اساسی به حساب می‌آیند. حتی در اصل هدایت که در دین مورد نظر است از قصه‌گویی استفاده شده. اما زبان نقل و روایت قصه می‌تواند متفاوت باشد. در طول تاریخ کهن ایران، قصه‌ها گاهی مکتوب شده‌اند و گاهی سینه به سینه روایت شده‌اند. سنت نقالی هم یکی از سازوکارهای بیان و توسعه قصه‌ها بوده است. بر فراز منابر و در دل اشعار هم داستان‌ها نقل می‌شده‌اند و پیش می‌آمده‌اند. اما زبان گسترده جهان امروز ما زبان تصویر است. با کوچکتر شدن جهان و کمرنگ شدن مرزهای جغرافیایی، زبان مشترکی که انتقال مفهوم و پیام را در مقیاس جهانی‌اش آسان می‌کند زبان تصویر است و چنانکه می‌بینیم بسیار هم مورد استفاده است. از بازی‌های رایانه‌ای گرفته تا فیلم‌های سینمایی، سریال‌ها، کارتون‌ها و حتي فضای کلی اینترنت، همه و همه نمودهای متفاوت زبان تصویرند. به نظر من، قصه‌ها اگر بخواهند بمانند و نقش‌شان را ایفا کنند باید در قالب این زبان جدید هم تعریف بشوند و کتاب‌های کامیک اولین قدم در راستای نیل به این هدف هستند.

نظر مثبت مخاطبان

 در تهیه این کتاب‌ها از چه کسانی کمک گرفتید؟ 

 قصه‌ها را به هرکسی که می‌توانستم داده بودم تا بخواند و نظر بدهد. از یک استاد دانشگاه و یک استاد حوزوی تا خواهرزاده‌ها و برادرهایم. با یک مشاور امور تربیتی در حوزه کودکان و نوجوانان هم مشورت کردم. طراحی‌هایم را قبل از هر کسی همسرم می‌دید و نظر می‌داد. به چند نفر از همکاران تصویرسازم هم کارها را نشان دادم و نظرات‌شان را گرفتم. به نظرم این طیف متنوع از نظرات به کیفیت داستان و تصویرسازی کمک زیادی کرد و باعث شد گستره وسیع‌تری از نظرات مخاطبین را بتوانم در نظر بگیرم. موسسه خراسان هم چند نظرسنجی میدانی روی کتاب‌ها انجام داده بود که حکایت از نظرات مثبت مخاطبین در سنین مختلف داشت و البته اثراتی هم روی ادبیات کتاب‌ها گذاشت.

جلدهای بعدی در راهند به شرطی که... 

 جلدهای بعدی این اثر کی چاپ خواهد شد؟

 جلدهای بعدی اول باید تولید بشوند تا بعد به چاپ برسند شاید برای‌تان جالب باشد که بین پایان تولید همین چهار جلد کتاب تا رسیدن‌شان به چاپ، چیزی بیشتر از یک سال زمان گذشته است. به هر حال برای این موضوع هنوز تصمیم دقیقی گرفته نشده. به گمانم به میزان استقبال از این چهار جلد اول هم بستگی داشته باشد.

از فضای تیره کامیک بوک‌های غربی فاصله گرفتم

 اثر شما با آثار کلاسیکی مشابه چه تفاوت‌هایی دارد؟

 در این قالب به زبان فارسی آثار انگشت‌شماری تولید شده است. اما در خارج از کشور گونه‌های مختلفی از کامیک بوک وجود دارد. یک جورش هست که مختص ژاپنی‌هاست و سابقه‌اش ظاهرا از کمیک آمریکایی خیلی بیشتر است و به آن «مانگا» می‌گویند. مانگاها هم از حیث نوع روایت، فضاهای داستانی و تکنیک‌های بیانی به چندین زیر شاخه تقسیم می‌شوند. اما معروف‌ترین کمیک‌های دنیا، ظاهرا همین انواع آمریکایی‌اش هستند که از معروف‌ترین برندهایش از مارول و دی‌سی و بعد با فاصله زیاد امثال ایمیج و دارک هورس و مانند این‌ها هستند که هیچ‌کدام‌شان هم به قالب گرافیکی خاصی محدود نمی‌شوند. با این حال یک تفاوت جدی که شاید بتوان به آن اشاره کرد حاکم بودن نوعی فضای تیره و تار در کمیک بوک‌های غربی است که ظاهرا جدا از دلایل تکنیکی، ریشه در جهان‌بینی مورد علاقه تولیدکنندگان آن‌ها هم دارد و من سعی کردم تا جای ممکن از حاکم شدن آن نوع نگاه در کارهایم دوری کنم.

رستم خوش تیپ می‌شود

 در ارائه شخصیت‌ها نسبت به آثار مشابه داخلی چه تفاوت‌هایی هست؟

 یک تفاوت که شاید اشاره به آن بد نباشد ظاهر رستمی است که من تصویر کردم. رستم در جریان داستان هفت‌خان بسیار جوان است. از طرف دیگر پدر رستم یک پهلوان خردمند است که در منطقه بزرگی هم حکمروایی دارد و این یعنی رستم هم در واقع به نوعی یک شاهزاده است. در نظر گرفتن این نکات و این که ذائقه مخاطب امروز هم نسبت به قبل تغییراتی کرده باعث شد که از آن هیبت همیشگی که معمولا از رستم تصویر می‌شود و گاهی تا مرز شباهت به انسان‌های اولیه هم پیش می‌رود، فاصله بگیرم. چشم‌های سبز رستم هم هیچ ربطی به غربزدگی ندارد.

اتفاقی نادر و ارزشمند

 در انتها اگر نکاتی را لازم می‌دانید، بیان بفرمایید.

 در پایان به نظرم لازم است سپاس ویژه‌ای از مجموعه موسسه فرهنگی خراسان و به طور مشخص جناب مهندس احدیان داشته باشم که به من اعتماد کردند و تا آخر هم پای کار بودند. این که یک موسسه غيردولتي به عرصه‌های تازه این‌چنینی ورود کند و حاضر به سرمایه‌گذاری بشود اتفاق نادر و ارزشمندی ا‌ست. همینطور هم دیگر دوستان مجموعه که برای به چاپ رسیدن کار و رونمایی از آن زحمت کشیدند. 

نظرات کاربران
کد امنیتی
amirmojarad
amirmojarad
٩٣/٠٣/٠٢
٠
٠
من کتابارو میخوام.کجا باید پیدا کنم؟
ERFAN N
ERFAN N
٩٥/٠٤/٢٠
٠
٠
منم همینطور این کمیک میخوام چون کمیک زیاد میخونم ولی خیلی دوست داشتم کمیکی از کشور خودمو بخونم
انتشارات موسسه فرهنگی و هنری خراسان
انتشارات موسسه فرهنگی و هنری خراسان
٩٥/٠٧/١١
٠
٠
علاقه مندان به تهیه کتابهای فوق می توانند در مشهد با شماره تلفن 05137009191 و یا در تهران با شماره 02184411 تماس بگیرند .