لطفی برای موسیقی سنتی
به مناسبت هفتمین روز درگذشت استاد محمدرضا لطفی

لطفی برای موسیقی سنتی

نویسنده : ندا حبیبی

باید حوالی ِروزهای نوجوانی و جوانی، در 2 راهی عاشقی و عاقلی، نوای سازی جادویت کرده باشد و با خودت زمزمه کرده باشی: عاقلان نقطه پرگار وجودند ولی عشق داند که در این دایره سرگردانند... و حالا دمدمه‌های نیمه اردیبهشت وقتی میان سردرگمی‌های روزمره‌ات غرقی و دلت با هیچ نجوایی تکان نمی‌خورد، وقتی میان کاغذ پاره‌های ذهنت به خاطر نداری که ۱۲ اردیبهشت است و همه جا حرف «معلم»، به یک باره می‌شنوی: محمدرضا لطفی درگذشت.

«معلمی» که افتخار شاگردی‌اش، حتی کمتر از ساعتی، مایه حسادتِ هر نو هنرجویی بود. با خودت می‌گویی: مفلسانیم و هوای می و «مطرب» داریم... 

شانس خوب یک نسل

پازل هنر ایرانی، با تکه‌ای پر اهمیت کامل می‌شود و آن «موسیقی سنتی» است. «سنت» و چند و چونِ وفاداری به آن، محل بحث همیشگی هنرمندان و هنردوستان از گذشته تا امروز بوده و بخش مهم این بحث‌ها جریان و سمت و سوي جریان هنریِ هر عصری است که بیشتر به خلاقیت و پویایی هنرمندان و همین‌طور شرایط اجتماعی و فرهنگی برمی‌گردد. نسل ما، با وجود مواجهه با رویۀ رو به زوال هنر (به معنای ناب و ریشه‌دار گذشتگان)، که به دلایل زیادی در این سال‌ها اتفاق افتاده، با خوش‌بختی بزرگی نیز روبه‌رو بوده یعنی حضور و ظهور نسلی استثنایی و ماندگار در موسیقی معاصر ایرانی. نسلی که شاگردِ شاگردان صبا بودند و تبدیل شدند به استادِ استادان نسل حاضر. نسلی که در میان صداهای گنگ و گیج، به دنبال بازیافتن «اصالت» از پشت پیرنگ‌های تحمیل شده بر موسیقی ایرانی بود و پشتکار بی‌مثال اینان (که شاید حلقه گمشدۀ هنرمندان جوان کنونی است)، محصولی را در پی داشت که تا سالیان، دستاویزی قوی و محکم برای اهالی هنر و مخاطبانش هست. گروهی که «چاووش» را در بحبوحه مهم‌ترین اتفاق اجتماعی کشور تأسیس کرد و در تاریخ موسیقی ایران یادگاری از هنر ناب و بدون غش بر جای گذاشت؛ چاووشی که «محمدرضا لطفی» بنیان نهاد.

راست پنجگاه معروف 

محمدرضا لطفی سال 1325 در گرگان متولد شد، در جوانی از آموزه‌های استاد برومند و علی‌اکبر شهنازی  بهره گرفت و فراگرفتن ردیف با جزییات اصیلش را وامدار عبدا... دوامی است.

لطفی جوان در سال‌های پیش از انقلاب هوش سرشاری را در انتخاب دستگاه‌ها و تلفیق شعر و موسیقی به نمایش گذاشت، شاهد مثالش  اجرای «راست پنجگاه» به همراه محمدرضا شجریان است که سروصدای بسیاری به پا کرد و باعث شد نام «محمدرضا لطفی» مترادف شود با آهنگساز و نوازنده‌ای که در اجراهای خود به بهترین نحو بر ساز چیره است و از پس نواختن مشکل‌ترین قطعات بر می‌آید. به قول خودش در مصاحبه‌ای: «در مدت 10 روز برنامه راست پنجگاه را به سرانجام رساندیم! راست پنجگاه مدت‌ها بود مهجور مانده بود، بالاخره باید یک نفر این کار را شروع می‌کرد، قرعه به نام ما افتاد»

پهنه وسیعی از خلاقیت

نام «گروه شیدا» با محمدرضا لطفی و نام محمدرضا لطفی با پهنۀ وسیعی از خلاقیت وی در بداهه‌نوازی، تنظیم‌های دقیق و اداره جزئی‌گرا در گروه‌نوازی عجین شده است. لطفی را می‌توان یک سنت‌گرای خلاق و البته متعصب نامید؛ کسی که در تک‌تک جملاتِ تار و سه‌تارش بوی ردیف موسیقی دستگاهی با همه اقتضائات شاید ملال‌آورش شنیده می‌شود و خالق «جانِ جان1» برای پایداری این سبک و سیاق بسیار تلاش کرد. بیراه نیست اگر بگوییم لطفی در نوازندگی تار پس از جلیل شهناز، به چنان شناسنامه‌ای در صداگیری و روح‌بخشی رسیده بود که در میان هم‌قطاران و هم‌نسلان خود همیشه حرف اول را زد. گرچه که در سال‌های خاموشی او و خروجش از ایران، این روند رو به رشد دستخوش رخوت شد و جز در مواردی، اجرای کنسرت‌های مشترک با موسيقي‌دان‌هاي مقیم ایران، شور چندانی از لطفی به گوش نرسید، اما پس از بازگشت مجددش به میهن، مخاطبان موسیقی ایران همان سرانگشتان و لطافتِ «راست پنج‌گاه 2» و «عشق داند3» را در لطفیِ «بال در بال4» و «وطنم ایران5» دیدند؛ و به حتم مهم‌ترین نکتۀ بازگشت لطفی به ایران، خدمتِ بی‌بدیلِ او به نسل جوان تشنه تجربیاتش، در سال‌های میانی دهه 80 تا همین اواخر بود. لطفی با پایه‌گذاری روشِ منحصر به ‌فردش در آموزش شاگردان، گویی رد و نشانی از مکتب صبا و میرزا عبدا... را به سال‌های استیصالِ فرهنگ و هنر آورد. 

اصالتی غریب و شیرین

لطفی با تمام حاشیه‌های ریز و درشت صحبت‌هایش، چه در تقابل با محمدرضا شجریان، چه در گمانه‌زنی‌های مقابله با کیهان کلهر و چه زمانی که با چندین و چند ساز به روی صحنه می‌رفت و آرشه به کمانچه می‌کشید و کنارش دف می‌نواخت و نقدها را بر می‌انگیخت؛ اصالتی غریب و البته شیرین در ساز و نوایش داشت که او را از دیگران متمایز می‌كرد. لطفی در سراسر عمر هنری خویش به اصولش در آهنگ‌سازی و نوازندگی پایبند بود و تخطی از آن را نه خود پیشه گرفت و نه به شاگردانش آموخت. هر چند که نوآوری‌های عجیب و غریب و پررنگ و لعاب در سال‌های اخیر، تحفه بازار موسیقی بوده است، اما لطفیِ «ای عاشقان6»، همان لطفی بود که در جهت‌دهی و فرم دادن به صدای خواننده در سال‌های دهه 60 سرآمد بود. آهنگ‌سازی و تنظیم آلبوم «سپیده» نشانگر قدر قدرتیِ یک خنیاگرِ شرقی در کنار خواننده‌ای بود که با تمام توانایی‌های مثال‌زدنیِ آن سال‌هایش، رامِ جادویِ ذهن خلاق لطفی شد و اثری به‌وجود آمد که تاریخ و هنر گواه جاودانگی‌اش است: ای ایران ای سرای امید...

_______________

1. 1355 اجرا در دستگاه سه گاه 

2. 1354 اجرا در دستگاه راست پنجگاه

3. 1359 اجرا در دستگاه ابوعطا 

4. 1386 اجرا در دستگاه شور

5. 1387 اجرا به همراه گروه هم نوازان شیدا

6. 1388 اجرا به همراهی گروه هم نوازان شیدا

 

نظرات کاربران
کد امنیتی
r_jafarpour
r_jafarpour
٩٣/٠٢/٢١
٠
٠
ممنون.
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
گپی با قربان محمدپور کارگردان سلام بمبئی که فیلمش رکورد فروش در روز اول اکران را زد

سینمای من جشنواره‌ای نیست، برای مردم است

٩٥/٠٩/١٨