طنازان در ترازو ي طنز گل‌آقايي
مروری بر ویژگی‌های شعرطنز و چهره‌‌‌‌های برترش

طنازان در ترازو ي طنز گل‌آقايي

نویسنده : سید مصطفی صابری

شاید تصور عمومی این باشد که شعر طنز چون شعر است و طنز! می‌‌‌‌تواند هر چیزی باشد! با هر محتوا و فرمی، نمی‌‌‌‌خواهیم خیلی به عقب برگردیم و از تعریف طنز شروع کنیم که به چه چیزی طنز گفته می‌‌‌‌شود و گونه‌‌‌‌های دیگرش چه نام دارند؟ اما اگر بخواهیم از یک معیار ساده و صریح که امتحانش را پس داده است برای تعریف ویژگی‌‌‌‌های شعر طنز خوب استفاده کنیم می‌‌‌‌توانیم طنز گل آقایی را ملاک قرار دهیم. 

شعر طنز در ترازوی گل آقا
طنز گل آقایی ادیبانه است، یعنی فقط ذوق برای طنزنویسی کافی نیست، باید سوادش را هم داشت، شعر طنز خوب با پیامک و استاتوس و... فرق دارد و باید بر قواعد ادبی استوار باشد و پشتوانه جدی مطالعاتی داشته باشد. در مرحله بعد طنز گل آقایی نجیبانه بود، یعنی بنا نیست چون شعر طنز یکی از رسالت‌‌‌‌هایش نشاندن لبخند است به هر چیزی متوسل شویم تا مـخاطـب را بخـــندانیم. در ادامه می‌‌‌‌توان ادعا کرد طنز گل آقایی اعم از نثر و نظم سازنده است، نقد برای ساختن است نه برای تخریب، طنازی بولدوزر نیست که فقط قلع و قمع کند. طنز از کار بد انتقاد می‌‌‌‌کند نه از شخصیت و انتقاد را هم جوری مطرح می‌‌‌‌کند که نواقص جلوه کنند تا رفع شوند. هر چند این نکته هم وجود دارد که طنز الزاماً با نقد گره نخورده است و می‌‌‌‌تواند گاهی درباره اتفاق‌‌‌‌های خوب باشد تا امیدساز شود. از طرفی طنز گل آقایی رندانه است، نه فقط در پیدا کردن و پرداختن به سوژه، بلکه در لحن و زاویه ورود به بحث. تعارف که نداریم معدودی (!) از مسئولان ما با فرهنگ و ادبیات و هنر غریبه هستند و مشاوران خوبی هم ندارند، برای همین درک لازم را از نقد در شعر طنز ندارند لذا باید طوری به موضوع مورد نظر ورود کرد که حساسیت برانگیز نباشد. یعنی هم حرف حساب را زد هم بدون حاشیه بود. این بحث آخر به خوبی درباره گل آقا و ارتباطش با مسئولان صدق می‌‌‌‌کرد. 
نام‌‌‌‌ها و طنازی‌‌‌‌ها
اگر بخواهیم مـــروری بر برنامه‌‌‌‌هایی که این روزها ساختمان شعر طنز را پا برجا نگه‌داشته‌‌‌‌اند داشته باشیم بهتر است از اذناب آبدارخانه «گل آقا» شروع کنیم: 
رضا رفیع  قند پهلو
رضا رفیع شاعر و طنزپرداز است اما آن‌‌‌‌چه نقش او را در شعر طنز پررنگ می‌‌‌‌کند بیشتر از طنازی‌‌‌‌های خودش و ذکر این‌‌‌‌که آخرین سردبیر هفته نامه گل آقا بوده، اقدام اخیر او در طراحی و اجرای برنامه «قندپهلو» است که شعر طنز را بین مردم زنده کرد. 
عمران صلاحی خلاقیت بی‌‌‌‌مرز
کمتر کسی را می‌‌‌‌توان مثل صلاحی مسلط به چند حوزه پیدا کرد، شعر نو، شعر طنز، نثرطنز، داستان، پژوهش و... شاید پژوهش‌‌‌‌های او در ادبیات کلاسیک کمک زیادی به او کرد تا در ادبیات کشور موفق باشد و شخصیتی چند بُعدی و موفق داشته باشد. 
منوچهر احترامی  حسنی نگو بلا بگو
مرحوم صابری معتقد بود کلمات استاد احترامی‌ چنان با ظرافت و صرافت در کنار هم چیده شده  است که کمترین دست‌کاری در آن مثل دست بردن در مهره‌های یک گردن بند مروارید خواهد شد. حالا حساب کنید شخصیتی با این جایگاه ادبی شعر کودک هم بگوید و یکی از ماندگارترین شخصیت‌‌‌‌های ادبیات کودک یعنی حسنی را خلق کند. 
محمدرضا عالی‌پیام با تخلص هالو
عالی‌پیام با تخلص هالو شعر می‌‌‌‌گوید اما شعرش در نجیبانه بودن با ادبیات فاخر زاویه اساسی دارد. انواع ارجاعات نامناسب در شعر او باعث شده است افسوس بخوریم که چرا از محدودیت‌‌‌‌های خلاقیت‌‌‌‌آور خود را بی‌‌‌‌بهره کرده و دامنه واژگان انتخابی‌‌‌‌اش محدود است!
خلیل جوادی بلوتوث معروف
شعر محکمه الهی را حتماً یا خوانده‌‌‌‌ یا بلوتوث معروفش را شنیده‌‌‌‌اید، خلیل جوادی از جمله افرادی است که به خوبی در طنز حرف‌‌‌‌های جدی و سنگین می‌‌‌‌زند. 
شهرام شکیبا داور قندپهلو
شعر شهرام شکیبا هر چند از ادیبانه بودن بی‌‌‌‌بهره نیست و سواد ادبی او به کارش آمده، منتهی جنبه ژورنالیستی و نگاه تیزبینانه او در شعرش غالب است و کمک کرده است سوژه‌‌‌‌های جالبی پیدا کند. 
امید مهدی‌‌‌‌نژاد  اخموترین طنزپرداز
مهدی‌‌‌‌نژاد هم از آن دست همه فن حریف‌‌‌‌های خوش ذوق است که با یک دست چند هندوانه و خربزه و سیب و پرتقال را برداشته اما مشغولیت‌‌‌‌های فراوانش هنوز او را از طنزسروده‌‌‌‌هایش دور نکرده است، مهدی‌نژاد که شخصیت جدی هم دارد مدتی در قندپهلو به رضا رفیع کمک می‌‌‌‌کرد. 
جلیل صفربیگی دوبیتی و رباعی
صفربیگی در کنار اکبر اکسیر از معدود طنزپردازانی هستند که می‌‌‌‌توانند خیلی سریع و صریح و بدون نیاز به غزل و مثنوی (!) شعر طنز بگویند و برای همین در شعر طنز جایگاه ویژه‌‌‌‌ای دارند. البته اکسیر شعر نو طنز هم می‌‌‌‌گوید پس جایگاهش ویژه‌‌‌‌تر می‌‌‌‌شود!
مصطفی مشایخی عمو مصطفی
مشایخی هنوز دربند مضامین قدیمی مثل دعوای زن و شوهر و پرتاب وردنه، تعجب کردن از قیمت‌‌‌‌ها، نرخ آجیل و آلودگی هوا و اجاره خانه است و جالب است در طرح این موضوعات همیشه زاویه جدید و ابتکار جالبی پیاده می‌‌‌‌کند. مشایخی برای مخاطبان روزنامه خراسان با تخلص «عمو مصطفی» و شعرهاش در ستون «شعر طنز» شناخته شده است، شعرهایی که عنوان برتر جشنواره مطبوعات را برایش رقم زد.       
نظرات کاربران
کد امنیتی
r_jafarpour
r_jafarpour
٩٣/٠٢/١١
٠
٠
ممنون.
سلیمان حسنی
سلیمان حسنی
٩٣/٠٢/١٤
٠
٠
سلام:متشکرم