محمدجواد ظریف  به مثابه یک رسانه

محمدجواد ظریف به مثابه یک رسانه

نویسنده : سید محمد اسلامی

مذاکرات با 1+5 می‌رفته‌اند، حتما «مایکل مان» (Michael Mann) را می‌شناسند. او سخنگوی کاترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا است. به گفته خبرنگاران ایرانی، آقای «مان» پس از هر بار مذاکره نبض خبری را در دست می‌گرفت. او اولین، سهل‌الوصول‌ترین و با اجماع‌ترین منبع خبری شده بود. رسانه‌های غربی می‌دانستند که برای بزرگ جلوه دادن اختلاف‌ها یا کوچک نشان دادن دستاوردهای احتمالی، باید به کدهایی که آقای «مان» در نشست مطبوعاتی اشاره می‌کرد، توجه کنند. اما این روزها ورق برگشته است. بازیگر جدیدی به مذاکرات اضافه شده است که قوانین بازی‌های رسانه‌ای را می‌داند. حالا نه فقط رسانه‌های ایرانی، بلکه تمام رسانه‌های جهان به جای این‌که چشم به دهان سخنگوی اشتون داشته باشند، می‌توانند بی واسطه به صفحه فیس‌بوک وزیر خارجه ایران سری بزنند. او برای گفت‌وگو با رسانه‌های جهان مترجم نمی‌خواهد. قبل از مذاکرات حساس، خودش یک تنه به میدان می‌رود و ابزارهای نوظهور همچون یوتیوب را نیز به خدمت می‌گیرد. ظریف تلاش می‌کند بی واسطه با مردم و رسانه‌های جهان صحبت کند و نبض رسانه‌ها را در دست گیرد. او می‌داند چه زمانی با داوود اغلو، وزیر خارجه ترکیه در نیویورک در کنار رودخانه قدم بزند تا معنای دیپلماتیک داشته باشد و چه زمانی در اجلاس داووس کار را به جدال لفظی بکشاند. ظریف یک رسانه مستقل است که فیس بوک و یوتیوب و تویيتر را به خدمت گرفته است.

دیپلماسی چیست 

و دیپلمات کیست؟!

معروف است که دیپلماسی هنر مذاکره کردن است. دیپلمات کسی است که بتواند منافع ملی کشورش را در شرایط مختلف از جمله جنگ، مراودات اقتصادی، موضوعات فرهنگی، اختلافات منطقه‌ای و... از طریق گفت‌وگو و مذاکره تامین کند. هر کشور و فرهنگی ممکن است نگاه ویژه‌ای به دیپلماسی و دیپلمات داشته باشد. مثلا انگلیسی‌ها می‌گویند دیپلمات فرد صادقی است که برای منافع ملی کشورش دروغ می‌گوید. البته دیپلمات‌ها همیشه به خاطر دیپلماسی‌شان معروف نمی‌شوند. به عنوان مثال پابلو نرودا، برنده نوبل ادبیات، دیپلمات اهل شیلی و سفیر این کشور در فرانسه در زمان حکومت سالوادور آلنده بوده است!  

توافق‌نامه یعنی چه؟!

وقتی در نتیجه تلاش دیپلمات‌ها، 2 کشور یا مجموعه‌ای از کشورها به توافق‌هایی دست يابند، اراده مشترک‌شان را عموما در قالب معاهدات یا تعهدنامه‌ها مکتوب می‌کنند. معاهدات این‌چنینی، متونی حقوقی با عناوين مختلفی از جمله کنوانسیون، موافقت‌نامه بین‌المللی، پروتکل، پیمان، میثاق و ... هستند. البته عنوان یک توافق بین‌المللی اثر حقوقی خاصی ندارد و مهم محتوای توافق‌نامه است. البته حدود 48 سال پیش معاهده‌ای در شهر وین تصویب شد، که خودش در این سال‌ها مبنای تصویب دیگر معادلات بین‌المللی شده است. این معاهده به کنوانسیون 1969 وین درباره حقوق معاهدات موسوم است.

دیپلماسی همیشه پیراهن یقه دیپلمات نیست!

اگرچه برخی 3 رکن دیپلماسی را ابزارهای سیاستی، اقتصادی و امنیتی می‌دانند، اما دیپلماسی همیشه جلسات رسمی و متعارف بین دیپلمات‌ها و کارکنان وزارت خارجه کشورهای مختلف نیست. برخی معتقدند فرهنگ غنی و تعاملات فرهنگی رکن چهارم دیپلماسی است. در این نگاه دیپلماسی عمومی، معماری یک بزرگراه دو طرفه به منظور ایجاد کانال‌هایی برای معرفی و ارائه تصویر واقعی و ارزش‌های یک ملت است. تعریف گسترده از دیپلماسی البته از این نیز فراتر می‌رود. به عنوان نمونه در سال‌های اخیر همه جا صحبت از دیپلماسی عمومی است. کارشناسان معتقدند دیپلماسی عمومی رویکردی نوین در سیاست خارجی کشورهاست که مردم و به ویژه نخبگان جوامع دیگر را در روابط خارجی هدف قرار می‌دهد. در آمریکا پس از رخدادهای 11 سپتامبر 2001 مطالعات و عملیات دیپلماسی عمومی بر جهان اسلام متمرکز شده است. این در حالی است که کشورهای اسلامی کمتر به این مقوله می‌پردازند. به عنوان مثال ما در کشورمان در ابتدای راه دیپلماسی رسانه‌ای و دیپلماسی آموزشی به عنوان 2 شاخه مهم و ارزشمند در دیپلماسی غیر رسمی به سر می‌بریم. قوانین کهنه و قدیمی آموزشی و کنسولی گاهی حتی به همسایگان افغانی ما - با وجود همه اشتراکات قومی و مذهبی - اجازه تحصیل در دانشگاه‌های ایرانی را نمی‌دهد. در حالی که تربیت نخبگان در چارچوب دیپلماسی آموزشی از موثرترین و بهینه‌ترین راه‌ها در خصوص دیپلماسی عمومی است. 

نظرات کاربران
کد امنیتی