هفت سال با ارواح سرگردان
مروري بر سريال‌‌‌‌هاي فرا زميني صدا و سيما در سال‌‌‌‌هاي گذشته

هفت سال با ارواح سرگردان

نویسنده :

پس از گذشت بيش از يک دهه، هنوز سنت پخش سريال در ماه رمضان ادامه دارد و مردم روزه‌‌‌‌دار پس از ساعات افطار، سريال‌‌‌‌هاي مناسبتي تلويزيون را به‌‌‌‌عنوان يکي از اصلي‌‌‌‌ترين گزينه‌‌‌‌هاي گذران وقت انتخاب مي‌‌‌‌کنند. اما بايد پرسيد که اين انتخاب چه‌‌‌‌قدر از سر شوق است و چه‌‌‌‌قدر از اين رو که گزينه ديگري را براي انتخاب ندارند! بايد پرسيد که پس از گذشت بيش از يک دهه آيا اين سريال‌‌‌‌ها به‌‌‌‌سوي پيشرفت قدم برداشته‌‌‌‌اند يا روزبه‌‌‌‌روز ضعيف‌‌‌‌تر شده؟ براي پاسخ به اين سئوالات سعي داريم تا روي يکي از مهم‌‌‌‌ترين و حساس‌‌‌‌ترين گونه‌‌‌‌هاي سريالي ماه مبارک رمضان تمرکز کنيم و به مرور سريال‌‌‌‌هاي فرازميني‌‌‌‌ که در هفت سال گذشته (پس از سريال «کمکم کن» در سال 1383) و در ماه رمضان از شبکه‌‌‌‌هاي پنج‌گانه سيما پخش شده‌‌‌‌اند بپردازيم.

به‌‌‌‌عنوان يک مخاطب جوان، سال‌‌‌‌هاي گذشته تلويزيون را به‌‌‌‌خاطر دارم، زماني که براي اولين مرتبه سريال «نيمه پنهان» در ماه رمضان سال 1377 از تلويزيون پخش شد. اين سريال به دليل بهره‌‌‌‌گيري از بازيگران قدرتمند و هم‌چنين يک سير داستاني منسجم و جذاب چنان در جذب مخاطب موفق بود که از آن مي‌‌‌‌توان به‌‌‌‌عنوان يک نقطه عطف در تاريخ تلويزيون ايران ياد کرد. حداقل موفقيت اين سريال در اين بود که موفق شد خانواده‌‌‌‌ها را در ساعات پس از افطار، دور هم جمع نگه دارد و همين‌طور‌ سبب دوستي بيشتر مخاطب با تلويزيون شود.

اما اين روند در آغاز دهه 80 شمسي شکل ديگري به خود گرفت و به سنتي تبديل شد که ديگر نمي‌‌‌‌شد از آن گذشت. در آن سال سريال «گم‌گشته» چنان موفقيتي کسب کرد که روند توليد سريال‌‌‌‌هاي ماه رمضان به يک ماراتن براي توليد انبوه سريال تبديل و سبب توليد سريال‌‌‌‌هاي موفق ديگري به‌‌‌‌خصوص در گونه طنز در سال‌‌‌‌هاي بعد شد که شاخص‌‌‌‌ترين آن‌ها ساخته‌‌‌‌هاي «رضا عطاران» بودند. ولي ناگهان در سال 1383 و با پخش سريال «کمکم کن» گونه جديدي در سريال‌‌‌‌هاي رمضاني به‌‌‌‌وجود آمد، اين سريال درعين اين‌‌‌‌که يک درام اجتماعي و معمايي بود حال و هواي جديدي داشت که همين حال و هواي جديد سبب به‌‌‌‌وجود آمدن يک اصطلاح جديد در محافل هنري کشور شد: «سريال‌‌‌‌هاي ماواريي».

در سال 1384 تجربه دوم تلويزيون باز هم موفق عمل کرد و سريال «او يک فرشته بود» با اين‌که در چند قسمت اول موفق به جذب مخاطب نشده بود در نيمه دوم ماه رمضان حتي از سريال طنز «متهم گريخت» هم پيشي گرفت و به مجموعه شماره يک ماه رمضان سال 1384 تبديل شد، البته کسي نگفت که شخصيت منفي اين سريال که همه را گول مي‌‌‌‌زد که بود! شيطان بود يا اجنه يا چيز ديگر ولي مهم بود اين‌که «او يک فرشته بود» به‌‌‌‌دليل داشتن يک داستان منسجم و هيجان انگيز موفق به جذب مخاطب شد. موفقيت سريال «او يک فرشته بود» ساير برنامه‌‌‌‌سازان ايراني را بر آن داشت تا دوباره به سراغ سوژه‌‌‌‌هاي ناديدني بروند که نتيجه آن در ماه رمضان 85 منتهي به ساخت سريال «آخرين گناه» شد که با استفاده از جلوه‌‌‌‌هاي ويژه، قصد داشت مخاطب را وادار به پذيرش خود کند. به هر تقدير سريال «آخرين گناه» با تکيه بر يک سوژه جنجالي (چشم برزخي و انسان‌‌‌‌هايي که ذاتشان بيشتر شبيه حيوانات درنده بود تا انسان) هم‌چنان موفق شد تا علاقه‌مندان مسايل ماواريي را پاي تلويزيون نگه دارد.

محصول اين روند در سال 1386 به سريال «اغماء» رسيد که مي‌‌‌‌توان گفت نقطه عطفي در روند سريال‌‌‌‌هاي ماورايي ماه رمضان به‌‌‌‌وجود آورد. البته از اين جهت به آن نقطه عطف مي‌‌‌‌گوييم که اولين سريالي در گونه خود بود که علاوه بر تحسين بخشي از مخاطبان، تبديل به مجموعه‌‌‌‌اي شد که زمينه‌‌‌‌ساز ساخته شدن حجم بسياري از شوخي‌‌‌‌ها و لطيفه‌‌‌‌ها درباره خود شد. بينندگان سريال «اغماء» نتوانستند اين سريال را باور کنند و بيش از اين‌‌‌‌که از سوژه‌‌‌‌هاي اخلاقي اين سريال درس بگيرند، به گاف‌‌‌‌هايي که در فيلمنامه آن وجود داشت به چشم استهزاء نگاه کردند. اين خود، آغاز يک روند جديد در سريال‌‌‌‌هاي ماورايي بود، روندي که در سال 1387 با سريال «روز حسرت» به اوج خود رسيد.

به عقيده نگارنده، سال‌‌‌‌هاي 86 و 87 شمسي، درست همان زماني بود که مخاطب ايراني از هيجان توليد شده توسط سوژه‌‌‌‌هاي ماورايي بيرون آمده بود و با منطق بيشتري به اين سريال‌‌‌‌ها دقت مي‌‌‌‌کرد نتيجه آن نيز بيرون کشيدن ايرادات ساختاري و منطقي‌‌‌‌ بود که با عقل سليم قابل کشف شدن بود؛ از همين رو سريال «روز حسرت» در زمان پخش، ضمن اين‌‌‌‌که توسط مخاطب جدي گرفته نشد، مورد بيشترين نقدها و حمله‌‌‌‌ها نيز قرار گرفت، نقدها و حمله‌‌‌‌هايي که دست‌‌‌‌اندرکاران تلويزيون متوجه آن شده و روند ساخت سريال‌‌‌‌هاي ماورايي را در سال 88 ادامه ندادند تا در اين سال خبري از اجنه و شياطين و ارواح سرگردان نباشد؛ البته به جاي آن سريالي به‌‌‌‌نام «پنجمين خورشيد» از تلويزيون پخش شد که بيشتر در ژانر تخيلي جاي مي‌‌‌‌گرفت.

اما هنوز علاقه وافر برنامه‌‌‌‌سازان ايراني به مسايل فرازميني فروکش نکرده بود و اين روند کج‌‌‌‌دار و مريز در سال 89 با يک شکست بزرگ ديگر به‌‌‌‌نام «ملکوت» ادامه پيدا کرد. سريالي که حتي موفق نشد به عنوان يک مجموعه داستاني و سرگرم کننده از سوي مردم پذيرفته شود و در زمان پخش، هم از سوي مردم و هم منتقدان و هم‌چنين کارشناسان مذهبي مورد قبول واقع نشد.

با اين حال در ماه رمضان امسال شاهد همين روند تکراري درمورد سريال‌‌‌‌هاي ماورايي هستيم، سريال‌‌‌‌هاي «سي‌‌‌‌امين روز» و «پنج کيلومتر تا بهشت» هم‌چنان با عجله و بدون پختگي، اقدام به وارد کردن فرشته‌‌‌‌ها و شياطين به دنياي زميني ماکرده‌‌‌‌اند و سعي دارند به هر طريق ممکن، آن‌ها را براي مخاطبان خود باورپذير کنند، مخاطبي که ديگر از اين پرداخت سطحي و عجولانه خسته شده است.

در پايان بايد اعتراف کرد پرداختن به موضوعاتي مانند عالم ارواح، اجنه، شياطين، برزخ و جهان ديگر براي مخاطب ايراني جذاب است، چه در قالب سريال باشد و چه در قالب کتاب و داستان. صرف نظر از اين که کارگردانان ايراني چه قدر مي‌‌‌‌توانند اين موضوعات را با حقيقت دين و کتاب خدا تطبيق دهند بايد اذعان کرد که مردم ايران علاقه وافري به چنين موضوعاتي دارند چنان که تجربه نشان داده است فيلم‌‌‌‌هاي سينمايي خارجي مانند «روح» محصول سال 1990 ميلادي و هم‌چنين فيلم «مسير سبز» به کارگرداني «فرانک دارابانت» با بازي «تام هنکس» از محبوب‌‌‌‌ترين فيلم‌‌‌‌هاي خارجي در ايران هستند.

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨

چرخه‌ تبدیل پراید

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨