ماهي‌کجاست؟ تو‌سفره
گزارشي از نمايشگاه «نقش ماهي» در هفت سين ايراني

ماهي‌کجاست؟ تو‌سفره

نویسنده :

يک عمر نشسته‌ايم و هي غر زده‌ايم که اين فرنگي‌ها مي‌روند و براي خودشان نماد مي‌سازند، بعد نه تنها از اين نمادهاي‌شان يک عالمه استفاده‌هاي رنگ و وارنگ تبليغاتي در جهت روحيه دادن به جامعه‌شان مي‌کنند که بعدش اين نماد را به ما هم تحميل مي‌کنند و فرهنگ ساختگي‌شان که اتفاقا اصلا هم با اعتقادات ما جور در نمي‌آيد را وارد جامعه ما مي‌کنند. حالا اگر وسط همين ماجراي نداشتن نماد و ورود نماد خرس و شکلات براي ولنتاين و درخت و ستاره براي کريسمس، يکهو ببينيم يک عده هنرمند نشسته‌اند و از يک نماد قديمي در جهت زنده کردن فرهنگ خودمان استفاده کرده‌اند و کلي هم برايش طرح زده‌اند و کار هنري انجام داده‌اند، ببينيد چه‌قدر هيجان زده مي‌شويم. ما هم از شنيدن اسم نمايشگاهي که در آن از نماد ماهي و طرح ماهي براي وسايل سفره هفت‌سين استفاده شده بود کلي هيجان زده شديم و البته بعد از ديدن آثار هنرمندهاي اين نمايشگاه هيجان‌مان بيشتر هم شد.

هميشه قبل از نوروز علاوه بر اين‌که هر کدام از ما در خانه خودمان مقدمات نوروز و سفره هفت‌سين را آماده مي‌کنيم، در شهر هم اتفاق مشابهي مي‌افتد. هر کسي نمايشگاهي به راه مي‌اندازد، از نمايشگاه‌هاي کوچک مدارس که با هنر دانش‌آموزان و همت معلمان بر پا مي‌شود، گرفته تا نمايشگاه‌هاي عمومي. اما اين بار در گوشه‌اي از شهر با نمايشگاهي متفاوت رو‌به‌رو شديم. نمايشگاهي که در آن چندين هنرمند از شهرهاي مختلف هنر خودشان را به نمايش گذاشته‌ بودند.

«نقش ماهي» اسم نمايشگاهي است که حدود دوهفته در مشهد داير بود. در اين نمايشگاه هر هنرمند بنا به رشته تخصصي خودش نقش ماهي را در کارش پياده کرده بود. يکي روي سراميک، يکي روي برنج و مس، ديگران بر روي شيشه، سفال، پارچه و چوب. هر کسي به نحوي نقش ماهي را به شکلي هنرمندانه در کارش پياده کرده بود. اولين چيزي که در بدو ورود به نمايشگاه احساس کرديم حال و هواي عيد و بوي نوروز بود. زيبايي نمايشگاه در نگاه اول طرح‌ها و رنگ‌هاي زيباي شيشه‌ها و سراميک‌ها و انعکاس نور توي آن‌ها بود و بعدش طرح‌هاي بي‌نظيري از ماهي که تا حالا هيچ‌جا شبيه‌اش را نديده بوديم. ترکيب رنگ آبي با طرح ماهي روي سفال‌ها و شيشه‌ها نشان مي‌دهند که با هنرمندهاي خوش سليقه و متخصصي طرف هستيم.
چرا ماهي؟
ما در دوره‌هاي مختلف تاريخي‌مان طرح ماهي را داريم، در دوره هخامنشي، سلجوقي. اگر بخواهيم گسترده‌تر بررسي کنيم، در همه اديان هم ماهي وجود دارد. نقش ماهي چيزي است که از بچگي در خيال اين هنرمندان وجود داشته است. نقش ماهي در سفره هفت سين هم که غير قابل انکار است، ماهي در سفره هفت سين نمادي از زندگي و حيات است. سال‌ها عوض مي‌شود ولي اين حيات ادامه مي‌يابد. اين بخشي از هويت ماست و اين هويت ايراني در وجود همه ماست، و اگر نبود، اين طرح‌ها شکل نمي‌گرفت. چيزهايي که در اين نمايشگاه مشاهده مي‌شود، طراحي‌هاي هنرمندها از اين ايده‌هاست. هنرمندهاي اين نمايشگاه سعي کردند با تجربه‌ها، تکنيک‌ها و مهارت‌هاي خاص خودشان، کاري کاربردي ارائه بدهند تا هنرشان وارد خانه‌هاي مردم شود و اين هويت براي آنان يادآوري شود.
ايده ماهي از کجا آمد؟
اولين بار چنين نمايشگاهي و از طرف همين گروه سال گذشته با عنوان نمايشگاه «عيدانه» برگزار شد که چون از زمان ايجاد جرقه نمايشگاه در ذهن بانيانش تا پايان سال فرصت زيادي نبود، کل کارها سفره هفت ‌سين بودند، ولي امسال محمد نوري جرقه کار را زودتر از اين‌ها زد تا دوستان هنرمندش فرصت بيشتري براي ايده‌پردازي داشته باشند و کارها خلاقيت بيشتري داشته باشد. ايده اوليه نقش ماهي بود، هر کدام از بچه‌هاي هنرمند اين نمايشگاه هم که در يک گوشه کشور بودند تصميم گرفتند که طرح و ايده ماهي را روي همان زمينه تخصصي خودشان کار کنند. هر کسي ايده خودش را بدون اين‌که ديگران بدانند پياده کرده و اتفاقا نتيجه کارها هم آثار زيبا و متنوعي از آب درآمدند.
40 نوع ماهي
قرارشان اين بوده که هيچ کدامشان کار همديگر را نبينند، فقط قرار شده که همه نقش ماهي را کار کنند. تنها وجه مشترک بين کارها همين ايده مشترک بوده است. ولي از همين ايده مشترک ما شاهد کارهاي متنوعي هستيم. حالا شما فکر کنيد که در تنهايي‌تان نشسته‌ايد و تصميم مي‌گيريد چند تا نقاشي ماهي بکشيد، حداکثر 5 تا طرح و شکل ماهي به ذهن‌تان خطور مي‌کند، اما ما در اين نمايشگاه 40 تا کار متنوع و متفاوت با همين طرح ماهي ديديم که هر کدام‌شان هم به لحاظ ظاهري و هم کاربردي با هم تفاوت داشتند. ايده‌ کارها مال خود هنرمندها است، ولي از تکنيک‌هاي سنتي ايراني براي نمايش آن استفاده کرده‌اند و با توجه به اين که همه اين هنرمندها دانش‌آموخته دانشگاه‌هاي مختلف هنري ايران هستند و با طرح‌ها و تکنيک‌ها آشنايي کامل دارند به خوبي از آن‌ها استفاده کرده‌اند و البته همه اين ايده‌ها و طرح‌ها را هم به روز کرده‌اند.
ماهي‌سازها
بيشتر هنرمندهاي نمايشگاه جز يک نفر فارغ‌التحصيل رشته صنايع دستي دانشگاه هنر هستند. در بخش زيورآلات رباب عبداللهي با نقش، فرم و ايده ماهي، زيورآلات خود را ارائه داده‌، که شامل کارهاي تزئيني و کاربردي مختلف است و فهيمه نوري که فارغ‌التحصيل دانشگاه اصفهان است که او هم با ايده و نقش ماهي کار هنري‌اش را ارائه کرده که بين اين کارها، گردنبندها و گوشواره‌هاي زيبايي به شکل ماهي ديده مي‌شوند و هر کدام شان علاوه بر ظاهر هنري و زيبا به‌خاطر فلز به کار رفته هم ارزشمند هستند.

در بخش چوب، حسين‌پورشيخ که فارغ‌التحصيل دانشگاه هنر تهران است و حدود 8 سال است که کار چوب انجام مي‌دهد، کارهاي کاربردي مثل قاب‌ عکس، آينه‌، جاي عود و مجسمه‌هايي با طرح و شکل ماهي را ساخته که خصوصيت مهم‌شان همين کاربردي بودن‌شان است.

در قسمت سراميک فريبرز فرتاش از شاهرود و آقاي شاهي از اصفهان از اساتيد قديمي سراميک ايران هستند و همين‌طور رضا تائبي و نفيسه خلج زوج کرجي، با هم مجموعه کارهاي سراميک دست سازشان را ارائه کرده‌اند که بسيار هم مورد استقبال قرار گرفته. همين‌طور خانم فرهنگي از تبريز.

در بخش تلفيقي چوب و شيشه عليرضا موري و مريم شهبازي شرکت کردند و اين زوج هم از کرج هستند و فارغ‌التحصيل دانشگاه هنر زاهدان و شيشه‌هاي دست‌ساز که مجموعه کارهاي محمد نوري و همسرش مريم وفايي است، که هر دو فارغ‌التحصيل دانشگاه هنر تهران هستند و 9 سال است که به صورت حرفه‌اي اين کار را انجام مي‌دهند. لاله‌هاي نوروزي هم کار رضا تبدل خواه است. ايشان فارغ‌التحصيل دانشگاه سوره هستند. صادق خداپرست در چاپ دستي و چاپ باتيک سفره‌هايي با طرح ماهي به عنوان سفره هفت‌سين به نمايشگاه فرستاده او هم فارغ‌التحصيل دانشگاه هنر تهران است. بيشتر اين هنرمندها که اسم‌شان را گفتيم قبلا هم نمايشگاه انفرادي و گروهي داشتند و دوستاني قديمي هستند که به بهانه همين کارهاي هنري نمايشگاهي‌شان دور هم جمع مي‌شوند.

وقتي هنر وارد خانه‌ها مي‌شود
محمد نوري مسئول و باني اين نمايشگاه گروهي و يکي از هنرمندان آن است که ما بيشتر از بقيه فرصت داشتيم تا درباره کارهايش صحبت کنيم، محمد نوري: 10 سال است که با همسرش مريم وفايي کار طراحي و ساخت شيشه‌هاي دست‌ساز را انجام مي‌دهند. 6 نمايشگاه انفرادي و 13 نمايشگاه گروهي که با اين 14 تا شده است را برگزار کرده‌اند. سال گذشته نمايشگاه را با عنوان «عيدانه» برگزار کرده‌اند و امسال با عنوان «نقش ماهي در هفت سين ايراني».

در مورد اين سؤال که آيا مردم تا حالا درخواست نمي‌دادند تا نمادهاي ايراني اصيل وارد زندگي‌شان بشود يا هنرمندها کاري ارائه نمي‌کردند نظرش را مي‌گويد: «شرح داستان اين‌که ارائه نشدن آثار از طرف هنرمندان بوده و يا عدم درخواست از طرف مردم، مانند قضيه تقدم و تأخر مرغ و تخم مرغ است.! اما تجربه شخصي من در اين 4 سال که که با ايده هفت سين کار کرديم، نشان داده که مردم اين کارها را بسيار دوست دارند و انگار بخش خالي زندگي‌شان را در اين‌جا پيدا مي‌کنند.»

خيلي اميدوار است حالا که اين راه شروع شده ادامه پيدا کند و تأثيرش را بين مردم و جامعه بگذارد و معتقد است وقتي هنرمندها، گروهي روي موضوعي کار مي‌کنند نتيجه کارشان چند برابر مي‌شود.

محمد نوري مي‌گويد: اين نمايشگاه کاري بود که به اتفاق گروهي از هنرمندان انجام شد و من بخش کوچکي از آن هستم و به عنوان نماينده آن عزيزان صحبت مي‌کنيم. همه اين هنرمندان، جزء بهترين هنرجويان اين رشته هستند و هيچ کدامشان هنرمندي معمولي نيستند. بعضي که پيشکسوت‌تر هستند جزء اساتيد با مهارت و درجه يک کشور هستند. فقط شايد فرصتي براي اين‌که در چنين نمايشگاهي گرد هم بياييم تا به الان پيش نيامده بود.
حسين پورشيخ
فارغ‌التحصيل دانشگاه هنر تهران
چند سالتان است؟

متولد 1360 هستم.

ايده ماهي از کجا به ذهن‌تان رسيد؟

از حدود 6، 7 سال پيش با همين عنوان نقش ماهي در سنت نوروز در گالري سعدآباد تهران نمايشگاه برپا کرديم. از همان موقع روي اين قضيه فکر کردم که چطور مي‌توانم اين موضوع را با مجسمه‌سازي با چوب تلفيق کنم. در همان موقع کارهايي ارائه دادم که فقط مجسمه ماهي بود. کارهايي که آن‌جا ارائه دادم کاربردي بود. چون احساس کردم مردم با کارهاي کاربردي راحت‌تر ارتباط برقرار مي‌کنند، تا اين‌که فقط مجسمه باشد. روي اين موضوع خيلي کار کردم. در چند سال اخير هم که با گالري‌ها نزديک عيد کار مي‌کنم و اين موضوع ماهي با فرمت‌هاي مختلف را ارائه مي‌دهم. من ماهي را با رقص، حرکات دم و کرشمه‌هايي که دارد در طرح‌هايم نشان دادم و در قاب عکس و آينه اين‌ها طرح‌هايم را پياده کردم تا مردم راحت‌تر بپذيرند و وارد خانه‌ها شود. هنرمند دوست دارد هنرش وارد خانه مردم شود.

چقدر سعي کرديد کارهايتان کاربردي و امروزي باشد؟

يک هنرمند در طولاني مدت براي کارش فکر مي‌کند حتي زماني که مي‌خواهيم بخوابيم، چيزهايي در ذهنمان مي‌آيد. من بيشتر طرح‌هايم را زماني که پياد‌روي مي‌کنم و قدم مي‌زنم در ذهن خود طراحي مي‌کنم و وقتي به خانه مي‌رسم آن‌ها روي کاغذ مي‌آورم. اما اگر صرفا بگويم براي اين نمايشگاه اختصاصي طراحي کردم خير اين‌طور نبوده. در طولاني مدت طرح‌ها در ذهنم بوده و روي کاغذ پياده کرده و در آرشيو نگه داشته و موقع نياز از آن‌ها استفاده مي‌کنم. همان موقع هم که از آرشيو برداشته و مي‌خواهم از آن‌ها استفاده کنم از فيلترهايي رد مي‌کنم تا ببينم در اجراي عملي آن، کدام زيباتر در مي‌آيد.

به نظر شما اين نمايشگاه کمک مي‌کند سنت‌هاي اصيل و قديمي به جامعه برگردد؟

طبيعتا بي‌تأثير نيست. هرچيزي که به مردم نشان داده شود، چون تکرار مي‌شود باعث جذب مخاطب و ماندگاري مي‌شود. نقش ماهي در سنت نوروز هم اگر ادامه‌دار شود و مسئولان تبليغات گسترده‌اي انجام دهند، ماندگار مي‌شود. اگر قرار باشد صرفا گالري کوچک با تبليغات کوتاه مدت باشد و افرادي محدود براي بازديد آن بيايند، طبيعتا نمي‌تواند تأثير زيادي داشته باشد. چون الان همه چيز در عرصه تبليغات است، هرچيزي که بتوانيم تبليغات زيادي راجع به آن انجام دهيم را مردم مي‌پذيرند.

قبل از اين هم نمايشگاه داشته‌ايد؟

من حدود 20 نمايشگاه گروهي و 5 نمايشگاه انفرادي داشته‌ام. جداي از اين‌ها در حدود 5 نمايشگاهي که مربوط به مسابقات و يا جشنواره تجسمي فجر و جشنواره هنرهاي دستي و سنتي بوده مقام کسب کرده و نفر اول شده‌ام. در اين فرم نمايشگاه در حدود سال 83-82 در گالري سعدآباد و جهان نما که با همين عنوان بود شرکت کردم.
ناهيد فرهنگي
عضو انجمن هنرهاي تجسمي تهران / عضو انجمن سفال‌گران تبريز
حدودا 15 سال است که در کانون سفال تبريز هر سال سفره‌هاي هفت سين با طرح ماهي داشته و اجرا مي‌کنيم. من با آقاي نوري در نمايشگاه‌هاي ديگر آشنا شدم. ايشان از مشهد با من تماس گرفتند و گفتند نمايشگاهي با طرح ماهي داريم. شما شرکت مي‌کنيد؟ گفتم: بله. ما هر سال در خود تبريز، تهران، همدان و جاهاي ديگر نمايشگاه داريم.

چه‌قدر از کارتان پايه هنري و علمي تان بوده و چه‌قدر ايده‌هاي شخصي خودتان است؟

در کل مي‌توانم بگويم من به صورت تجربي اين هنر را فرا گرفتم و تحصيلات عالي ندارم. حدود 15 سال قبل خانم مقدم از تهران آمدند و اين هنر بومي تبريز که داشت از بين مي‌رفت، احيا و آن را ماندگار کردند و ما به صورت تجربي اين هنر را از ايشان ياد گرفتيم. در فرهنگ ايران، قبلا هم طرح ماهي بود. هنرهاي باستاني را با هنر معاصر تطبيق مي‌دهيم و سعي مي‌کنيم طرحي بزنيم که مورد پسند همه باشد. يکسري از کارها فقط هنري بود و يکسري کارها خير. ما کارهايي اورجينال و تک هم داريم که در نمايشگاه‌هاي مخصوص مي‌گذاريم.

چه‌قدر سعي کرديد کارهايتان کاربردي و امروزي باشد؟

تمام تلاشم اين بود که کارها کاربردي و قابل استفاده باشد. من و همکارانم تمام تلاش‌مان را مي‌کنيم سفالينه‌ها دوباره به خانه‌ها بازگردند و مردم از آن‌ها استفاده کنند. مخصوصا رنگ فيروزه که رنگ بسيار مثبت و دلگشايي است و به طبع براي روحيه افراد نيز خوب است. اين ثابت شده است که اگر هر کدام از ما يک رنگ فيروزه‌اي در خانه داشته باشيم بار مثبتش خيلي زياد است.

به نظر شما اين نمايشگاه کمک مي‌کند سنت‌هاي اصيل به جامعه برگردد؟

مشخص است خيلي تأثير دارد. هر چه قدر تبليغ شود و در معرض ديد قرار بگيرد باعث مي‌شود که به سنت‌هاي قديم‌مان برگرديم و طبيعتا همه ما به اين سنت‌ها علاقه داريم. هر چه بگوييم اين‌ها ديگر کارايي ندارند و از مد افتاده‌اند و حالا عتيقه شده‌اند، در حقيقت اين طور نيست و قابل استفاده هستند و اگر تبليغ بيشتري صورت گيرد و به جاي خريد وسايل چيني از همين صنايع دستي خودمان استفاده کنيم، اين تنها مختص سفال نيست. در ايران صنايع دستي متنوع است ولي اگر حمايت بيشتري صورت گيرد نه تنها در داخل کشور بلکه در خارج کشور هم خريدار است. مي‌توانيم بازار خوبي داشته باشيم. ما بايد به اين نکته توجه کنيم که علاوه بر نفت و گاز، صنايع دستي هم داريم.

قبل از اين هم نمايشگاه داشته‌ايد؟

حدود 4 نمايشگاه انفرادي داشتم و حدودا در 20 الي 22 نمايشگاه‌ گروهي شرکت کرده‌ام. الان هم در مراغه و هم همدان يک نمايشگاه انفرادي دارم. يک نمايشگاه گروهي هم در تهران داريم. به طبع براي اينکه عضو هنرهاي تجسمي شويم بايستي يکسري کارهاي اورجينال و تک که طراحي آن‌ها مختص به خودم باشد، ارائه مي‌دادم. به همين دليل 4 نمايشگاه گذاشته‌ام که 3تاي آن قابل قبول بوده و توانستم عضو هنرهاي تجسمي ايران شوم.

بقيه هنرمندان ماهي‌ساز
عليرضا تبدل خواه

فارغ‌التحصيل دانشگاه هنر سوره

عليرضا موري و مريم شهبازي

فارغ‌التحصيل دانشگاه هنر زاهدان

صادق خداپرست

فارغ‌التحصيل دانشگاه هنر تهران

رباب عبداللهي، رضا تائبي و نفيسه خلج

فارغ‌التحصيل رشته گرافيک از هنرستان کرمان

و فارغ‌التحصيل رشته صنايع‌دستي از دانشگاه هنر

حسين علي تهراني

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
پایان‌نامه

خاموش کردن آتش در مشهد با تی!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨