دنيايى از اطلاعات  پيش‌ روىِ شماست
آشنایی با دايرة‌المعارف‌ها

دنيايى از اطلاعات پيش‌ روىِ شماست

نویسنده : ملیحه جهانبخش

اگر مي‌خواهيد اطلاعات خوبي درباره موضوعي علمي يا هنري يا... داشته باشيد و به دنبال منبعي مي‌گرديد که همه آنچه را که لازم داريد در اختيار شما بگذارد بايد به سراغ دايره‌المعارف‌ها برويد. اما شايد بهتر باشد که قبل از آن دايره‌المعارف را بشناسيد تاريخچه‌اي از آن را بدانيد و ببينيد که تفاوت آن با لغت‌نامه در چيست؟ يا اطلاعات موجود در يک دايره‌المعارف چگونه جمع‌آوري شده‌اند و مبناي تنظيم چيست؟ و با انواع دايره‌المعارف‌ها نيز آشنا شويد.

دايرة‌المعارف چيست؟

در تعريفي ساده از دايره‌المعارف مي‌توانيم بگوييم: کتابي‌است که در آن همه مطالب درباره علوم و فنون و... گردآوري شده است و مولف آن تلاش کرده است اطلاعاتي همه جانبه را در اختيار مخاطب بگذارد. البته تمام محتواي آن مبتني بر دانش بشري‌ست که با استناد به مدارک و منابع جمع‌آوري شده‌اند. دايره‌المعارف‌ها با پيشرفت علم و در برخورد با مسائل جديد به‌روز ‌رساني مي‌شوند.

اولين دايرة‌المعارف را چه کسى نوشت؟

برخي معتقدند ارسطو اولين شخصي بوده که تلاش کرده است مجموعه اطلاعاتي را جمع آوري کند. البته شايان ذكر است که نخستين دايره المعارف‌ها شباهت به جزوه‌هاي درسي داشته‌اند. از اين رو که بيشتر براي بررسي و مطالعه بيشتر نوشته مي‌شدند. در دنياي باستان و قرون وسطي نمونه‌هايي از اين قبيل در تاريخ ذکر شده است که در زمينه علوم انساني و علوم طبيعي گردآوري شده‌اند.

برخي نخستين دايره‌المعارف را که بيشتر جنبه تاريخي دارد متعلق به «لوئي مورري» فرانسوي مي‌دانند اما در قرن دوازدهم «وينسنت بووه» دايره‌المعارفي را نوشت که مشتمل بر ۱۰ هزار فصل و ۶ هزار ورق بود. او تمام دانش آن عصر را که ميراثي از گذشتگان تا آن زمان بود از منابع عربي، عبري و يوناني ترجمه کرد و اين شايد اولين دايره‌المعارفي بود که به معناي حقيقي آن نزديک شده بود.

تفاوت دايرة‌المعارف و لغت‌نامه چيست؟

به دليل جامعيت و اطلاعات عظيمي که دهخدا در لغتنامه خود گردآوري کرده است برخي بر اين باورند که مي‌تواند به عنوان اولين دايره‌المعارف فارسي قلمداد شود. اما دايره‌المعارف ويژگي‌هاي خاص خود را دارد که از اين حيث تنها کتاب‌هايي را در اين زمره مي‌توان قرار داد که  اين ويژگي‌ها را دارد. لغت‌نامه‌ها و به ويژه لغت‌نامه دهخدا تنها به واژه‌ها (معنا، تلفظ، ريشه، مشترکات و متشابهات و... ) مي‌پردازد در حالي که در دايره‌المعارف‌ها با دامنه وسيعي از اطلاعات رو به رو مي‌شويم که مي‌تواند درباره واژه‌ها نيز باشد.

دايرة‌المعارف‌هاى معروف را بشناسم

اولين دايره‌المعارف معروف در زبان فارسي متعلق به دکتر غلامحسين مصاحب است که از سال 1335 کار بر روي آن آغاز شد. اين دايره المعارف در 3 جلد با همت دکتر غلامحسين مصاحب و همراهي نويسندگان و ويراستاران تدوين و تاليف شده است. جلد اول آن در سال 1345، جلد دوم در سال 1356 و جلد سوم در سال 1374 به چاپ رسيده است. اين دايره‌المعارف بر مبناي دايره‌المعارف يک جلدي کلمبيا وايکينگ است اما هزاران مقاله ديگر به ويژه تعدادي از مقالات دانشنامه اسلام در آن آورده شده است.

از ديگر دايره‌المعارف‌هايي که در ايران منتشر شده است مي‌توان به: داشنامه جهان اسلام و دايره المعارف بزرگ اسلامي نام برد.

همچنين از دايره‌المعارف‌هاي خارجي نيز مي‌توان از: دايره‌المعارف‌القرن‌العشرين، دايره‌المعارف‌الاسلاميه، Encyclopedia of  Islam و Britannica  Encyclopedia نام برد.

نظرات کاربران
کد امنیتی