او که دغدغه‌اش  حفظ «فرهنگ فارسی» بود
به مناسبت 13 تیرماه، سالروز درگذشت دکتر محمد معین

او که دغدغه‌اش حفظ «فرهنگ فارسی» بود

نویسنده : ملیحه جهانبخش

همه چیز از یک اتفاق شروع شد! از ورود باستان شناسان فرانسوی که برای حفاری به شوش آمده بودند. محمد خودش را به آن‌ها رساند تا بتواند با کارشان آشنا شود و این گفت‌وگو جرقه‌ای برای ایده اثر ماندگار او شد. سرپرست گروه فرانسوی به محمد گفت که لهجه‌های محلی ایران کمرنگ شده‌است و شاید مدتی بعد اثری از لهجه‌های محلی در ایران باقی نماند... این جمله تلنگری بود که در دلِ محمد معین غوغایی به پا کرد. باید کاری انجام می‌داد تا پاسخی به دغدغه کنونی‌اش، یعنی حفظ زبان فارسی با لهجه‌ها، اصطلاحات و لغات و امثال و حکم فارسی و... باشد. باید کاری انجام دهد تا برای نسل‌های بعدی ماندگار شود... همه و همه در اثری تدوین و جمع‌آوری و با نام فرهنگ فارسی مزین شود.


محمد معین که بود؟

9 اردیبهشت 1297 فرزند اول شیخ ابوالقاسم به دنیا آمد. شیخ ابوالقاسم طلبه‌ای در رشت بود و بیشتر وقت خود را صرف تعلیم امور دینی می‌کرد. اگر چه از بیماری سختی هم رنج می‌برد. محمد از کودکی شاهد بیماری سخت پدر و مادرش بود... گاهی او را از خانه دور می‌کردند اما باز هم دل کوچکش طاقت نمی‌آورد! شاید به دلش افتاده بود که این بیماریِ سخت پدر و مادر، زندگی سختی را برای او رقم خواهد زد. و بالاخره آنچه نباید، اتفاق افتاد. محمد در کودکی پدر و مادرش را به فاصله اندکی از دست داد و برای همیشه تکیه بی پناهی‌اش، پدر بزرگش شيخ محمدتقي‌معين‌العلما شد. او که خود از بزرگان رشت بود تعلیم و تربیت محمد را بر عهده گرفت. 

معین و آغاز به تحصیل

پدربزرگ محمد شرایط را فراهم کرد تا او به مکتب برود. محمد فقط توانست تا کلاس چهارم در رشت درس بخواند و برای ادامه تحصیل به تهران رفت تا در مدرسه دارالفنون ثبت‌نام کند. دوری از رشت و خانواده سخت بود و سخت‌تر آن زمان که در هنگام تحصیل نیز خبر درگذشت پدربزرگش را به او دادند. 

محمد شیفته درس و مطالعه بود. هیچ چیز نمی‌توانست مانع پیشرفت او شود. در 13 سالگی دوران متوسطه را به پایان رساند و پس از آن در رشته فلسفه و ادبیات در مدرسه عالی دارالمعلمین تهران ثبت نام کرد. در 17 سالگی نیز در این رشته با نمره ممتاز مدرک خود را دریافت کرد و راهی خدمت سربازی شد.

سربازی به پایان رسید و حالا محمد دبیر یکی از دبیرستان‌های اهواز بود اما او که از هیچ فرصتی برای تحقیق و مطالعه دریغ نمی‌کرد، در کنار تدریس به تحقیق و تالیف و ترجمه پرداخت. تا این که در شوش با گروهی از باستان شناسان فرانسوی که برای حفاری آمده بودند دیدار کرد و ایده ابتدایی آماده‌سازی فرهنگ فارسی شکل گرفت.

معین و دکترای فارسی

در سال 1318 محمد معین به تهران منتقل شد و در سمت معاونت اداری دانشسرای مقدماتی و دبیری دانشسرای عالی تهران مشغول به کار و همزمان در دوره دکترای زبان و ادبیات فارسی مشغول به تحصیل شد و در شهریور 1321 از پایان‌نامه خود در حضور استاد راهنمایش ملک الشعراي بهار دفاع کرد و پس از تحسین بسیار، ایشان حائز مدرک دکترای زبان و ادبیات فارسی شد.

معین، لغت‌نامه و فرهنگ

دکتر محمد معین به دلیل علاقه و دغدغه ارزشمندی که برای حفظ زبان فارسی داشت به تصحیح لغت‌نامه برهان قاطع و تحقیق و تکمیل آن پرداخت. 

همچنین آشنایی با علی‌اکبر دهخدا و همزمانی تاسیس «سازمان لغت‌نامه» در منزل دهخدا این زمینه را فراهم کرد که شایستگی و توانمندی دکتر محمد معین تا آنجا برای دهخدا محرز شود که نظارت و بررسی جلدهای بعدی لغت‌نامه را بر عهده او بگذارد. تا جایی که دهخدا در وصیت‌نامه خود قید می‌کند، فیش‌های چاپ نشده لغت‌نامه را در اختیار دکتر محمد معین بگذارند.

همکاری با دهخدا زمینه تحقق ایده «فرهنگ فارسی» را نیز برای دکتر محمد معین فراهم کرد. او با همراهی 400 از تن از دانشجویانش و پس از سفرهای پژوهشی بسیار در این زمینه این کار عظیم را آغاز کرد و نتیجه آن در 6 جلد «فرهنگ فارسی معین» به یادگار ماند.

دیگر آثار معین

دکتر محمد معین در زمینه تالیف، تصحیح و ترجمه آثار فراوانی دارد که از آن میان می‌توان در حوزه تالیف به: «جلد اول حافظ شیرین سخن»، «یک قطعه شعر در پارسی باستان»، «یوشت فریان و مرزبان نامه»، «روزشماری در ایران باستان و آثار آن در ادبیات پارسی»، «مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی» و در زمینه تصحیح کتاب به: «علم برین» ( دانشنامه علائی تألیف ابن‌سینا)، «چهار مقاله تألیف نظامی عروضی سمرقندی»، «مجموعه اشعار دهخدا»، «ناصر خسرو» ( جامع الحکمتین)، «شرح قصیده ابوالهیثم» و در زمینه ترجمه به : «روانشناسی تربیتی»، «خسرو کواتان و ریدک وی» اشاره کرد.

معین و سال‌ها خاموشی

استاد محمد معین بی وقفه و پر شور در راه حفظِ ادبیات و فرهنگ این مرز و بوم آرام و و طاقت نداشت... سرانجام استاد 8 آذر 1345 ناگهان در دانشگاه دچار بیهوشی می‌شود و روند درمانی به گونه‌ای پیش رفت که استاد به اغماء می‌رود و سال‌ها در خاموشی به سر می‌برد... چشم‌هایی که گشوده بودند اما دیگر هیچ‌کس را به خاطر نداشتند... و در 13 تیرماه 1350 استاد برای همیشه چشمانش را بست.... 

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌و‌گو با «ساراسادات خادم‌الشریعه»

در آن لحظه به نتایجم فکر نکردم

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
چهره هفته

جینگولک بازی غربی‌ها

٩٥/٠٩/١٨