کتابى که معنى  همه‌ واژه‌ها را مى‌داند!
آشنایی با لغت‌نامه‌ها

کتابى که معنى همه‌ واژه‌ها را مى‌داند!

نویسنده : ملیحه جهانبخش

تا به حال حتما شما هم اين تجربه را داشته‌ايد که درباره املا يا معناي واژه‌اي دچار ترديد شده‌ايد و با خودتان فکر کرده‌ايد که حالا چطور املاي صحيح، معنا يا تلفظ درستش را پيدا کنم؟ حتما اگر لغت‌نامه يا فرهنگ فارسي داريد به آن سر زده‌ايد يا در اينترنت اين واژه را جست‌وجو ‌کرده‌ايد و موتورهاي جستجو شما را به يکي از لغت نامه‌هاي معروفِ آنلاين ارجاع داده‌اند. بد نيست با فرهنگ‌ها يا لغت‌نامه‌ها آشنا شويم. چون بدون شک موارد بسياري پيش خواهند آمد که به کمک آن‌ها نيازمند خواهيم بود.

فرهنگ يا لغت‌نامه چيست؟

اگر بخواهيم ساده‌ترين و روشن‌ترين تعريف را بگوييم، فرهنگ يا لغت‌نامه کتابي‌است که همه اطلاعات مورد نياز ما درباره واژه‌ها را در بر مي‌گيرد. اين اطلاعات ممکن است درباره تلفظ واژه يا معناي آن باشد يا ريشه يک واژه يا مترادف‌ها، متشابهات، مشترکات و... آن را در اختيار ما بگذارد. اين که يک فرهنگ يا لغت‌نامه به چه تعداد از مواردي که ذکر شده بپردازد بستگي به شيوه‌ گردآوري و تاليف آن دارد. ممکن است همه موارد را توضيح بدهد و ممکن است تنها به ذکر معني و تلفظ واژه بسنده کند. البته فرهنگ‌هايي نيز وجود دارند که دانشگاهي يا علمي هستند و براي گروه خاصي از مخاطبان تدوين شده‌اند يا فرهنگ اصطلاحات که در اين دسته از فرهنگ‌ها به عنوان مثال اصطلاحات پزشکي، روان‌شناسي، فيزيک و... جمع آوري شده‌اند.

فرهنگِ لغتِ خوب چه ويژگى‌هايى دارد؟

فرهنگ خوب بايد براي آنچه درباره واژه‌ها مي‌گويد مدارک و مستنداتي را ارائه کرده باشد. استفاده واژگان مورد نظر را در نمونه‌هاي مختلف آثار نظم و نثر ارائه کند. همينطور جايگاه متفاوت واژه را در علوم متفاوت توضيح بدهد و مثالي را در اين زمينه آورده باشد. به روش صحيح علمي تنظيم شده باشد و نشانه‌هايي را که کنار واژگان مي‌آورد، براي مخاطب تعريف کرده باشد. اين نشانه‌هاي قراردادي بايد در ابتداي فرهنگ يا لغت‌نامه تنظيم و به خواننده معرفي شده باشند.

فرهنگ‌ها چطور تنظيم مى‌شوند؟

بعضي فرهنگ‌ها فقط معاني واژه‌ها را مي‌آورند و يک زبان دارند. فرهنگ‌هاي فارسي به فارسي از اين دسته هستند و برخي ديگر معادل هر واژه را در زبان ديگري مي‌گويند. مانند فرهنگ‌هاي انگليسي به فارسي يا عربي به فارسي و بالعکس.

در فرهنگ‌ها يا معيارِ تنظيم، لفظي‌است يعني شما با واژه‌اي رو‌به‌رو شده‌ايد و معناي آن را نمي‌دانيد و در فرهنگ مي‌خوانيد و يا معنوي‌است يعني که شما معناي يک عبارت ترکيبي را مي‌دانيد اما به دنبال واژه‌اي براي بيان آن هستيد که البته چنين فرهنگي هنوز در زبان فارسي تهيه نشده است. 

فرهنگ‌هاى معروف را بشناسم

اگر به شما بگويند نام چند فرهنگ يا لغت‌نامه معروف را بگوييد حتما از لغت نامه دهخدا، فرهنگ فارسي معين و برهان نام خواهيد برد اما خوب است بدانيد که لغت نامه‌هاي معروف ديگري نيز وجود دارند مانند: فرهنگ ناظم الاطبا (نفيسي)، فرهنگ آنندراج، غياث اللغات، فرهنگ جهانگيري که البته هر کدام به دليلي معروف شده‌اند و مورد توجه قرار گرفته‌اند. که از اين ميان، لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ فارسي معين مورد استقبال عموم قرار گرفته است.

مولف لغت‌نامه دهخدا همان طور که از نامش پيداست علي اکبر دهخداست. اين لغت نامه حاصل 45 سال زحمت استاد دهخدا و گروهي از همراهان اوست و از حيث واژگان و  مطالب گردآوري شده مي‌توان گفت از عظيم‌ترين فرهنگ‌هاست. در سال 1324 سازماني به نامِ «سازمانِ لغت‌نامه» تاسيس شد و فيش‌برداري از روي متون و آثار نظم و نثر بزرگان آغاز شد و در نهايت اين کار در سال 1359 به پايان رسيد.

فرهنگ فارسي نيز که به نام فرهنگ معين معروف شده است حاصل زحمات استاد محمد معين و همراهي 400 نفر از دانشجويان او است. در سال 1342به چاپ رسيد و پس از آن نيز تجديد چاپ شد. آنچه اين فرهنگ را ممتاز ساخته است آوردن تلفظ واژه‌ها به لاتين و گردآوري بسياري از واژه‌هاي عاميانه، اصطلاحات استخراج شده از زبان‌هاي ديگر و همچنين آوردن ريشه و مليت واژه‌هاست و مهم‌تر از همه اينکه استاد در تدوين اين فرهنگ از اصولي‌ترين روش‌هاي علمي بهره برده است. 

نظرات کاربران
کد امنیتی