ما تاریخ نداریم، روایت تاریخی داریم
دکتر مهدی نجف‌زاده؛ عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی در گفت‌وگو با جیم:

ما تاریخ نداریم، روایت تاریخی داریم

نویسنده : مصطفی شوشتری

«کلاه پهلوی» قصد دارد با به تصویر کشیدن سال‌های نخستین قرنی که در آن هستیم، وقایع دوران حکومت رضاشاه پهلوی و ماجرای کشف حجاب در سال 1314 و در نهایت اشغال ایران به دست متفقین در سال 1320 را بازگو کند. به واسطه انتقاداتی که در خصوص سیاه‌نمایی یا بزرگ‌نمایی برخی از وقایع و شخصیت‌های تاریخی سریال شده بود، سراغ دکتر مهدی نجف‌زاده عضو هیئت علمی علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد رفتیم تا از زاویه بهتری درباره این وقایع آگاهی پیدا کنیم:

 چرا در سریال با شهری خیالی مواجهیم؟

 درخصوص فیلم‌هایی که درباره تاریخ ساخته می‌شود یکی از مهم‌ترین مسائل آن بافتار اجتماعیش است. بافتار در واقع بستری است که متن را پرورش می‌دهد. بافتار شکل دهنده متن است و هر متنی بدون بافتار دروغ می‌گوید. علت انتخاب یک شهر خیالی این است که به هیچ عنوان نمی‌شود اصل این‌ها را بازسازی کرد. یکی خود کارگردان فیلم است که قبلا در کیف انگلیسی هم، همان کار را کرده و وقایع را در شهرستان کوچکی پی‌گیری کرده بود و استقبال خوبی هم از آن شد. برای همین کارگردان تلاش کرده بود دوباره همان تجربه را تکرار کند. دوم این‌که برای مسئله‌ای که بخواهد نشان بدهد و اغراق گویی کند یا آن را برجسته سازی نماید در تهران نمی‌توانست این کار را انجام دهد و یک شهرستان کوچکی را انتخاب کرده است و تقابل دو طیف را نشان می‌دهد.

 به نظر شما آیا شخصیت‌های تاریخی به تصویر کشیده شده در سریال با آنچه که در واقعیت بوده است نزدیکی دارد؟

 یکی از مهم‌ترین مسائلی که در فیلم‌های تاریخی به عنوان معضل مطرح است، مسئله بین تاریخ و درام است. ببینید تاریخ خیلی دراماتیک نیست ولی ما برای این‌که فیلم را دراماتیک کنیم مجبور هستیم شخصیت‌ها را دوباره خلق کنیم. در تاریخ واقعی هیچ شخصیت سیاه و سفیدی نداریم. یعنی شخصیت‌ها خاکستری هستند. ولی وقتی وارد جنبه‌های دراماتیک فیلم می‌شویم، این اتفاق نمی‌افتد بنابراین کارگردان می‌آید و جنبه‌هایی از شخصیت این افراد را برجسته می‌کند. همین آقای حکمت، شما بروید دانشگاه تهران یک معرفی‌نامه از آقای حکمت هست و نشان می‌دهد کارهای مثبتی داشته، یا تقی‌زاده از مخالفان سرسخت انگلستان بود، اما در سریال ما این موضوع را نمی‌بینیم. وقتی که ما این‌ها را از بافت اجتماعی‌شان می‌گیریم و وارد فیلم می‌کنیم به هر حال برخی از وجوه دیگرشان را در نظر نمی‌گیریم. به نظر من، باید خود تاریخ را بشکافیم، ما روایت‌های تاریخی داریم نه تاریخ! فرقش در این است که چیزی به عنوان تاریخ که یک نفر بتواند آن را باز بکند و ببیند، وجود ندارد. روایت‌هایی از تاریخ وجود دارد و آن‌ها را ما استفاده می‌کنیم. مثلا شما با یک ذهنیت وارد فضای تاریخی می‌شوید و من هم با یک ذهنیت دیگر وارد همان موضوع می‌شوم و روایت دیگری را برمی‌گزینم. 

 چه نواقص دیگری به لحاظ محتوایی در سریال می‌بینید؟

 نکته اول این که ما لباس‌هایی برای این شخصیت‌ها دوختیم که بزرگتر یا کوچکتر از واقع بوده باشد. نکته دوم مسئله بدنامی و خوش‌نامی رجال ایرانی در تاریخ بوده است. باز هم قضاوت مثل یک خط ظریفی است که باید رعایت بشود. به عنوان مثال یکی از مسائلی که باعث بدنامی تقی‌زاده شد؛ همان امضای قرارداد نفت 1933 بود و خودش هم این بدنامی‌ها را می‌پذیرد، یا برخی دیگر ماسون بوده‌اند، اما ما نباید در تاریخ اغراق کنیم و بگوییم که همه مقام‌های ایرانی عضو فراماسونری بودند. پس بهتر است همه چیز را به طور مطلق نبینیم و در گفته‌های خود از «احتمالا» زیاد استفاده کنیم. نکته سوم این است که تاریخ بی‌رحم است و عناوینی که برای خیلی از افراد گذاشته شده احتمالا کاملا واقعیت نداشته باشد. نکته در نظر گرفته نشده در سریال این است که تحجر و سرسختی متحجرین در برابر نوسازی‌های معقول، به خوبیِ اصرار مدرن‌گراها برای نوسازی به نمایش در نیامده است. نکته واضح این است که در آن دوره آدم‌هایی بوده‌اند که می‌خواستند به نظم دوره قجری برگردند. ما شاهدیم امام خمینی (ره) هم یکی از دشمنان اصلی خود را متحجرینی که با هر نوع دگرگونی مخالف و سرمنشا عقب ماندگی بودند معرفی می‌کرد.

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
راه نیافتن لاجوردی‌پوشان به جام جهانی باعث شد این مسابقات دروازه‌بان افسانه‌ای ایتالیا را از دست بدهد

جانِ جانانی به نام بوفون!

٩٦/٠٩/٠٢
تلگجیم

تلگجیم 513

٩٦/٠٩/٠٢
یادداشت

جلوتر از همه، حتی خودش!

٩٦/٠٩/٠٢
درباره کارنامه هنری چند بازیگر دهه شصتی دیگر در سینما و تلویزیون

هم سن های نوید کجان؟

٩٦/٠٩/٠٢
حکایت هفته

اندر حکایت مریدان و آیفون 10

٩٦/٠٩/٠٢
بـررسـی اینـترنـت نامحـدود در ایـــران و دیگر کـشـورهـای جـهان

#اینترنت_نامحدود

٩٦/٠٩/٠٢
جام جهانی 2018 روسیه با فقدان کلی ستاره رنگارنگ همراه خواهد بود

ستاره‌های خاموش!

٩٦/٠٩/٠٢
درباره «نهنگ عنبر 2» که به تازگی در شبکه نمایش خانگی عرضه شده است

سلکشن موقعیت‌های بامزه و بی ربط

٩٦/٠٩/٠٢
شگرد

چگونه از کروم به فایرفاکس کوانتوم مهاجرت کنیم؟

٩٦/٠٩/٠٢
چهره هفته

حواسمان به دل جوانان مملکت باشد

٩٦/٠٩/٠٢
کافه جهان نما

بلژیک، سرزمین سرخوشی‌های بی‌پایان

٩٦/٠٩/٠٢
مینی

مینی 513

٩٦/٠٩/٠٢
نگاهی مختصر به کارنامه فعالیت حرفه‌ای نوید محمدزاده در سینما، تلویزیون و تئاتر

پُر کار و پُر جایزه

٩٦/٠٩/٠٢
یادداشت

سه اپیزود از یک احساس

٩٦/٠٩/٠٢
جارچی

جارچی 513

٩٦/٠٩/٠٢
روایت‏هایی در مورد باید و نبایدهای داشتن حیوان خانگی که گاهی فراموش‌شان می‏کنیم

پت ما یا مای پت؟!

٩٦/٠٩/٠٢
یادداشت

پاییز تابستانی

٩٦/٠٩/٠٢
پایان نامه

صورتی‌ها وارد می‌شوند

٩٦/٠٩/٠٢
فتوچاپ

فتوچاپ 513

٩٦/٠٩/٠٢
آنتن

چشمک‌هایت از یاد ما نخواهد رفت!

٩٦/٠٩/٠٢
تبلیغات