ما تاریخ نداریم، روایت تاریخی داریم
دکتر مهدی نجف‌زاده؛ عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی در گفت‌وگو با جیم:

ما تاریخ نداریم، روایت تاریخی داریم

نویسنده : مصطفی شوشتری

«کلاه پهلوی» قصد دارد با به تصویر کشیدن سال‌های نخستین قرنی که در آن هستیم، وقایع دوران حکومت رضاشاه پهلوی و ماجرای کشف حجاب در سال 1314 و در نهایت اشغال ایران به دست متفقین در سال 1320 را بازگو کند. به واسطه انتقاداتی که در خصوص سیاه‌نمایی یا بزرگ‌نمایی برخی از وقایع و شخصیت‌های تاریخی سریال شده بود، سراغ دکتر مهدی نجف‌زاده عضو هیئت علمی علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد رفتیم تا از زاویه بهتری درباره این وقایع آگاهی پیدا کنیم:

 چرا در سریال با شهری خیالی مواجهیم؟

 درخصوص فیلم‌هایی که درباره تاریخ ساخته می‌شود یکی از مهم‌ترین مسائل آن بافتار اجتماعیش است. بافتار در واقع بستری است که متن را پرورش می‌دهد. بافتار شکل دهنده متن است و هر متنی بدون بافتار دروغ می‌گوید. علت انتخاب یک شهر خیالی این است که به هیچ عنوان نمی‌شود اصل این‌ها را بازسازی کرد. یکی خود کارگردان فیلم است که قبلا در کیف انگلیسی هم، همان کار را کرده و وقایع را در شهرستان کوچکی پی‌گیری کرده بود و استقبال خوبی هم از آن شد. برای همین کارگردان تلاش کرده بود دوباره همان تجربه را تکرار کند. دوم این‌که برای مسئله‌ای که بخواهد نشان بدهد و اغراق گویی کند یا آن را برجسته سازی نماید در تهران نمی‌توانست این کار را انجام دهد و یک شهرستان کوچکی را انتخاب کرده است و تقابل دو طیف را نشان می‌دهد.

 به نظر شما آیا شخصیت‌های تاریخی به تصویر کشیده شده در سریال با آنچه که در واقعیت بوده است نزدیکی دارد؟

 یکی از مهم‌ترین مسائلی که در فیلم‌های تاریخی به عنوان معضل مطرح است، مسئله بین تاریخ و درام است. ببینید تاریخ خیلی دراماتیک نیست ولی ما برای این‌که فیلم را دراماتیک کنیم مجبور هستیم شخصیت‌ها را دوباره خلق کنیم. در تاریخ واقعی هیچ شخصیت سیاه و سفیدی نداریم. یعنی شخصیت‌ها خاکستری هستند. ولی وقتی وارد جنبه‌های دراماتیک فیلم می‌شویم، این اتفاق نمی‌افتد بنابراین کارگردان می‌آید و جنبه‌هایی از شخصیت این افراد را برجسته می‌کند. همین آقای حکمت، شما بروید دانشگاه تهران یک معرفی‌نامه از آقای حکمت هست و نشان می‌دهد کارهای مثبتی داشته، یا تقی‌زاده از مخالفان سرسخت انگلستان بود، اما در سریال ما این موضوع را نمی‌بینیم. وقتی که ما این‌ها را از بافت اجتماعی‌شان می‌گیریم و وارد فیلم می‌کنیم به هر حال برخی از وجوه دیگرشان را در نظر نمی‌گیریم. به نظر من، باید خود تاریخ را بشکافیم، ما روایت‌های تاریخی داریم نه تاریخ! فرقش در این است که چیزی به عنوان تاریخ که یک نفر بتواند آن را باز بکند و ببیند، وجود ندارد. روایت‌هایی از تاریخ وجود دارد و آن‌ها را ما استفاده می‌کنیم. مثلا شما با یک ذهنیت وارد فضای تاریخی می‌شوید و من هم با یک ذهنیت دیگر وارد همان موضوع می‌شوم و روایت دیگری را برمی‌گزینم. 

 چه نواقص دیگری به لحاظ محتوایی در سریال می‌بینید؟

 نکته اول این که ما لباس‌هایی برای این شخصیت‌ها دوختیم که بزرگتر یا کوچکتر از واقع بوده باشد. نکته دوم مسئله بدنامی و خوش‌نامی رجال ایرانی در تاریخ بوده است. باز هم قضاوت مثل یک خط ظریفی است که باید رعایت بشود. به عنوان مثال یکی از مسائلی که باعث بدنامی تقی‌زاده شد؛ همان امضای قرارداد نفت 1933 بود و خودش هم این بدنامی‌ها را می‌پذیرد، یا برخی دیگر ماسون بوده‌اند، اما ما نباید در تاریخ اغراق کنیم و بگوییم که همه مقام‌های ایرانی عضو فراماسونری بودند. پس بهتر است همه چیز را به طور مطلق نبینیم و در گفته‌های خود از «احتمالا» زیاد استفاده کنیم. نکته سوم این است که تاریخ بی‌رحم است و عناوینی که برای خیلی از افراد گذاشته شده احتمالا کاملا واقعیت نداشته باشد. نکته در نظر گرفته نشده در سریال این است که تحجر و سرسختی متحجرین در برابر نوسازی‌های معقول، به خوبیِ اصرار مدرن‌گراها برای نوسازی به نمایش در نیامده است. نکته واضح این است که در آن دوره آدم‌هایی بوده‌اند که می‌خواستند به نظم دوره قجری برگردند. ما شاهدیم امام خمینی (ره) هم یکی از دشمنان اصلی خود را متحجرینی که با هر نوع دگرگونی مخالف و سرمنشا عقب ماندگی بودند معرفی می‌کرد.

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌و‌گو با «ساراسادات خادم‌الشریعه»

در آن لحظه به نتایجم فکر نکردم

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
چهره هفته

جینگولک بازی غربی‌ها

٩٥/٠٩/١٨