گاهي‌به‌آسمان‌نگاه‌کن
به بهانه هفته ملي نجوم

گاهي‌به‌آسمان‌نگاه‌کن

نویسنده :

وقتي به رويا‌هاي دوران کودکي‌ام فکر مي‌کنم خنده‌ام مي‌گيرد. مثل خيلي از بچه‌ها دوست داشتم به ماه بروم و آن را از نزديک ببينم و روي سطح آن راه بروم. فکر مي‌کردم اگر به ماه بروم مي‌توانم براي همه آدم‌هاي زمين دست تکان بدهم و جالب‌تر اين‌که خيال مي‌کردم آن‌ها هم دست تکان دادن مرا مي‌بينند و جواب مي‌دهند. از اين‌که بتوانم زمين را از دور ببينم و دريا‌ها و خشکي‌ها و آدم‌ها و خانه‌ها را با دقت پيدا کنم خيلي مطمئن بودم! کمي که گذشت از ديگران شنيدم که زمين خيلي از ماه دور است فهميدم نمي‌شود از آن فاصله خيلي دور آدم‌هاي کره زمين را ديد چه برسد که دست تکان دادنشان را! بخشي از تخيلات و روياهاي دوران کودکي همه ما به آسمان و چيزهاي شگفت‌انگيز ي که در آن است بر مي‌گردد. آن وقت‌ها چه‌قدر از ديدن ماه و ستاره‌ها و خورشيد و شايد يک شهاب کوچک که در ثانيه‌اي از جلوي چشم‌مان مي‌گذشت به وجد مي‌آمديم و ذوق زده مي‌شديم... در روز جهاني نجوم شايد بشود به ياد آن روزهاي کودکي و به دنبال علاقه‌اي که به جذابيت‌هاي آسمان داشتيم و براي يافتن خيلي از سؤال‌هايي که ذهنمان را مشغول مي‌کرد به پارک‌ها سري بزنيم و با منجماني که تلسکوپ‌ها را به سطح شهر مي‌آورند همراه شويم. اين‌طوري شايد بشود سطح ماه و خيلي از زيبايي‌هاي آسمان را از نزديک (البته با تلسکوپ!) ديد و مثل کودکي ذوق زده شد.

روزي براي ديدن زيبايي‌هاي شب
بنا بر تعريف اتحاديه جهاني نجوم، روز نجوم روزي است در فصلي مناسب مثل بهار که بتوان در اين روز زيبايي‌هاي آسمان را به مردم نشان داد. فرصتي که بشود در آن تا حد امکان مردم را بيش از هر زمان ديگري با آسمان آشنا کرد و تجربيات جذاب و شيريني را که منجمان از رصد آسمان به دست مي‌آورند با مردم به اشتراک گذاشت. هدف از تعيين اين روز در کشورهاي دنيا و تلاش براي برگزاري بهتر آن صرفا آشنا کردن همه با آسمان و سهيم کردن مردم در زيبايي‌هاي بي‌نظير آن است و نه چيز ديگر.

براي تعيين روز جهاني نجوم در هر سال از يک قاعده مشخص استفاده مي‌شود. از 15 آوريل تا 15 مي روزي را انتخاب مي‌کنند که ماه در حالت تربيع اول (شب هفتم ماه قمري) قرار دارد و آن روز را روز نجوم و هفته قبل از آن را هفته نجوم اعلام مي‌کنند .علت آن هم اين است که در اين روزها موقعيت آسمان بهتر است و همچنين وقتي که ماه در وضعيت تربيع اول قرار دارد، هنگام ظهر طلوع مي‌کند و حدود 6 بعد از ظهر به بيشترين ارتفاع خود مي‌رسد و نيمه شب غروب مي‌کند و از ظهر به بعد مي‌توان با دوربين‌ها و تلسکوپ‌هاي کوچک پستي و بلندي‌هاي ماه را به مردم نشان داد.

در ايران معمولا اين روز را، جمعه قبل يا بعد از روزي که اتحاديه نجوم انتخاب مي‌کند به عنوان روز جهاني نجوم اعلام مي‌کنند تا مردم بتوانند با فراغت بيشتري که در اين روز دارند به پارک‌ها و محل‌هاي برگزاري اين مراسم بروند و يک روز با طبيعت آسمان شب را در کنار خانواده خوش بگذرانند.

در واقع اين دستورالعمل اتحاديه نجوم است که هر کشوري با شرايط خاص خود روز نجوم در هفته نجوم را در همان کشور خود تعيين کند

تولد روز نجوم
اين تصور عموم مردم در سراسر جهان است که فکر مي‌کنند علم هميشه چيز عجيب و غريب و پيچيده‌اي است که غير از دانشمندان کسي از آن سر در نمي‌آورد و از ارتباط آن با زندگي روزمره و زيبايي‌هاي آن در محيط اطرافشان اطلاعي ندارند. روز نجوم مي‌خواهد اين فاصله را بردارد و دانشمندان و محققان و مردم را با هم دعوت به يک ضيافت بکند. اين طوري هرکسي هر سؤالي در اين زمينه دارد از محققان اين رشته مي‌پرسد و بدون هيچ هزينه‌اي پاسخ مي‌گيرد و گاهي هم مي‌تواند پاسخ سؤالش را از دريچه تلسکوپ‌هايي که بين مردم و در سطح شهر آورده مي‌شود بگيرد.

قصه اين موضوع به 30 سال قبل بر مي‌گردد، در بعضي از کشورها يک يا چند روز در آزمايشگاه‌ها و رصد خانه‌ها را به روي مردم باز مي‌گذاشتند تا همه بتوانند با فعاليت علمي از نزديک آشنا شوند. اما چون در اغلب کشورها معمولا رصدخانه‌ها در ارتفاعات اطراف شهرها قرار دارند، رفتن به اين مکان‌ها براي مردم سخت بوده و به همين خاطر اخترشناسي به نام «داگ برگر» پيشنهاد داده که به جاي اين‌که مردم را به خارج شهرها و مناطق دور دست بکشانيم بهتر است در روزي مشخص از سال تلسکوپ‌ها را به ميان مردم بياوريم او با خود فکر کرده بود که چطور مي‌شود لذتي را که در دنياي نجوم و آسمان شب نهفته است به مردم نشان بدهد و با ايده‌اي که داد باعث شد که اولين روز نجوم متولد شود. اين ايده ابتدا در انجمن نجوم کاليفرنياي شمالي اجرا شد و در سال 1973 اولين روز نجوم با آوردن تلسکوپ‌ها به ميان مردم برگزار شد و سپس انجمن‌هاي نجوم آمريکا به سرعت براي برگزاري اين روز برنامه‌ريزي کردند و اين رويداد از مرزهاي آمريکاي شمالي گذشت و امروز بسياري از کشورها علاقه‌مند به برگزاري روز نجوم در کشورشان هستند. معمولا هر سال شعارهايي هم براي اين روز انتخاب مي‌شود مثل «به بالا نگاه کنيد.»(!)

اولين روز نجوم در ايران
در کشور ما هم اولين بار در سال 1380روز نجوم در رصدخانه زعفرانيه تهران برگزار شد. اما در سال‌هاي بعد اين مراسم در کشورمان با گستردگي و شکوه بيشتر برپا شد و هر سال با خلاقيت‌ها و نوآوري‌هاي انجمن نجوم در شهرهاي مختلف بر زيبايي‌اش افزوده شد .در اين يک دهه ايران توانسته به تجربيات ارزشمندي در زمينه برگزاري مراسم دست پيدا کند و 2 بار هم برنده جايزه ويژه جهاني باشد. در سال 1385بيش از 100گروه در کشور روز نجوم را به خوبي برگزار کردند که از بين آن‌ها گروه نجومي آسمان توس مشهد برنده جايزه بهترين مراسم در کشور شد. با توجه به پيشينه ايران در زمينه نجوم و اخترشناسي و توجه به نقشي که ترويج درست و صحيح علم مي‌تواند در توسعه علمي کشور بازي کند. امروز جامعه نجوم آماتور و حرفه‌اي ايران از همه گروه‌ها و علاقه‌مندان و رسانه‌ها و انجمن‌هاي علمي خواسته که با تأکيد بر موقعيت حساس کشور در اين زمينه با برنامه‌ريزي فعاليت کنند.

روز نجوم سال 90
امسال با توجه به وضعيت ماه در آسمان و به پيشنهاد تعدادي از گروه‌هاي نجومي و فعال در کشور، انجمن نجوم کشور تصميم گرفته است که روز نجوم را 23 ارديبهشت ماه قرار بدهد و از 17 تا 23 ارديبهشت را هفته ملي نجوم اعلام کرده است. انجمن نجوم کشور براي اطلاع‌رساني برنامه‌هاي مربوط به مراسم اين روز در سراسر کشور اقدام و در سايت www.asiac.ir مکان‌هاي برگزاري مراسم در استان‌هاي کشور را اعلام کرده است. همچنين در سايت www.toossky.com مربوط به گروه «آسمان توس» که در مشهد فعال هستند مي‌توانيد مکان‌هاي برگزاري مراسم روز نجوم را با جزئيات بيشتر بخوانيد. اين روز در مشهد امسال در مجموعه خانه علوم بوستان کوهسنگي برگزار مي‌شود.

چگونه يک روز نجومي برگزار مي‌شود؟
بايد توجه داشت که همان‌طور که گفتيم هدف از اين روز فقط آشنايي مقدماتي و لذت بردن از پديده‌هاي آسمان شب است و کساني که برگزار کننده اين روز در شهر خود هستند نبايد با دادن اطلاعات سنگين و پيچيده به مردم، شيريني و جذابيت‌هاي اين علم را از بين ببرند.

مکان‌يابي براي برگزاري مراسم روز نجوم هم يک مورد مهم است، پر ترددترين مکان‌ها مثل پارک‌ها و فضاهاي سبز سطح شهر که بيشتر در معرض ديد مردم است و همچنين فرهنگسراها و ميدان‌هاي اصلي شهر که فضايي براي نصب پوستر دارند بهترين مکان‌ براي برپايي يک مراسم خوب و جذاب است.

متناسب با انتخاب مکان برگزاري مراسم در صورت امکان براي علاقه‌مندان فيلم‌هاي مرتبط و مستند در زمينه نجوم هم پخش مي‌شود. برپايي نمايشگاه‌هاي عکس و کتاب هم معمولا براي روز نجوم در نظر گرفته مي‌شود. پوستر و بروشورهايي که اطلاعات مرتبط را به علاقه‌مندان مي‌دهد هميشه جزئي از يادگاري‌هايي است که برگزارکنندگان به مردم مي‌دهند و در واقع مهم‌ترين و بهترين هديه، تصويري است از آسمان شب چه از دريچه تلسکوپ‌ها و دوربين‌ها و چه از چشم در ذهن ما براي هميشه نقش مي‌بندد. هديه‌اي باعث شادي و لذت ما مي‌شود، رايگان است و هرچه‌قدر کوتاه اما لحظه‌اي ما را از دنياي پر از استرس و اضطراب اطرافمان جدا مي‌کند و به جايي مي‌برد که کوچک بودن و بي‌ارزش بودن خيلي از مسائل روزمره را به ما نشان مي‌دهد.

نظرات کاربران
کد امنیتی