محکمه شعر طنز و حاشيه‌هايش
گپي با خليل جوادي درباره شعر طنز به بهانه چاپ کتاب محکمه الهي بعد از 5 سال

محکمه شعر طنز و حاشيه‌هايش

نویسنده : زهير قدسي

نمي‌دانم تا چه اندازه اين ادعا صحت دارد، اما بي‌راه نيست اگر ما ايرانيان خود را طنزپردازترين مردم جهان بدانيم، هم از لحاظ تعداد و هم کيفيت! سابقه‌اي ديرينه نيز در تاريخ‌مان ديده مي‌شود، از سعدي و حافظ و مولانا بگيريد تا مرحوم کيومرث صابري خودمان معروف به گل‌آقا! جلال هم که نيازي به معرفي ندارد ظريف‌بيني‌هايي که او نسبت به جامعه‌اش دارد در سطر سطر آثارش به صورت طنز مشاهده مي‌شود. از آن هنگام که تلفن همراه و پيامک اختراع شد، خدا مي‌داند که چقدر لطيفه و طنز ميان صاحبان اين فن‌آوري رد و بدل شده است. اما به پيوست، ابزارهايي از قبيل بلوتوث و اينترنت نيز باعث شد که محدوديت‌ها کاملا برداشته شود و ما به صورت شنيداري و تصويري از انبوه لطيفه‌هاي توليد شده نيز بهره‌مند شويم. در همين راستا به گمانم کمتر کسي است که «محکمه الهي» را نشنيده باشد – حتي بنده‌اي که نه وب‌گردم و نه بلوتوث‌باز و نه حتي پيامک‌زن! - مثنوي طنزي که «خليل جوادي» سراينده آن، مدعي مي‌شود که شبي خوابي ديده و اين شعر الهام گرفته از آن خواب است! به هر تقدير بلوتوثي که حدود 6 سال قبل، دست به دست – يا به عبارتي گوشي به گوشي- منتقل شد و همه شنيدند و با آن خنديدند، به تازگي از حالت شنيداري به صورت کتاب درآمده و درکنار ديگر سروده‌هاي طنز شاعر، با همان نام، توسط خودش (ناشر مولف) منتشر شده و از قضا مورد توجه هم واقع شده تا جايي که شمارگان پنج‌هزار نسخه‌اي آن در کمتر از يک ماه به اتمام رسيده و حالا او مي‌خواهد در چاپ بعدي‌اش شمارگان کتابش را سي‌هزار جلد قرار دهد و اين درحالي است که اين‌گونه کاري در اين بلبشو اقتصادي و گراني کاغذ و... حرکتي عجيب محسوب مي‌شود.

سروده‌هاي جوادي از ادب خاصي پيروي مي‌کند و اين اولين چيزي است که در مواجهه با کتابش متوجه مي‌شويم. از سوي ديگر طنز او طنز تفريحي نيست و با ظرافت خاصي به گوشه و کنار مي‌زند و کسي را بي‌نصيب نمي‌گذارد. لحن شعرهايش صميمي و حالتي محاوره‌اي دارد و شيرين‌ کاري‌هاي تکنيکي نيز در ميان کارهايش به چشم مي‌خورد. پيش از اين کتاب، از او مجموعه «خيابان‌خواب‌ها» در سال 83 منتشر شد و اکنون در آستانه چهارمين نوبت از چاپ خود است. عنوان کتاب نيز برگرفته از يکي از شعرهاي اين کتاب است که عليرضا عصار در همان ايام آن را در کاست «عشق الهي»اش مي‌خواند و درون‌مايه‌اي اجتماعي-سياسي دارد و نيز «سمفوني جيرجيرک‌ها» که مجموعه ترانه‌هاي اوست که اکثر قريب به اتفاق آن‌ها در کاست‌ها و آلبوم‌هاي مختلف و يا در صدا و سيما منتشر شده‌اند.

به بهانه انتشار اين کتاب که چند سالي منتظر مجوز بود، با او گفت وگوي کوتاهي درباره شعر طنز ترتيب داده‌ايم؛ باشد که به زودي و در مناسبتي ديگر پرونده‌اي مبسوط راجع به شعر طنز و طنازان اين عرصه تقديم شما کنيم.

 

اين سوال اگرچه تازه نيست اما همچنان جاي پرسش دارد؛ آقاي جوادي به نظر شما ويژگي‌هاي شعر طنز چيست؟

من فکر مي‌کنم شعر طنز يک نياز اجتماعي است به عبارتي سفارش جامعه است. بايد نياز جامعه باشد، بايد دغدغه مردم باشد، چنان‌که گفته‌اند: «دکان بي‌متاع چرا وا کند کسي؟» و بايد نشانه‌هايي از روز مردم داشته باشد.

به نظر شما شاعران طنزپرداز تا چه اندازه مي‌توانند وارد عرصه هزل و لودگي بروند؟

شعر طنز چيزي است که بتوان پيش هرکسي خواند، از بابابزرگ گرفته تا پدر و مادر و خواهر و فرزند و همسايه و... چيزي که نشانه‌اي از هزل و هجو نداشته باشد.

يعني شما هزل و هجو و فکاهه را بي‌کاربرد مي‌دانيد؟ بايد آن را کنار گذاشت؟ از طرفي ما داريم که اشخاص بزرگي چون مولانا در سروده‌هايشان چيزهايي دارند که ما نمي‌توانيم جز براي خودمان بخوانيم!

اين‌ها هر کدام مي‌تواند در جاي خود حکمت‌آموز و حکمت‌آميز باشد و نمي‌توان درِ آن را تخته کرد. اين‌ها هم کاربرد و زيبايي خود را دارند اما به شرطي که هنرمندانه کار شود، به شرطي که مثل سعدي باشد يا حتي ايرج‌ميرزا ! اين‌ها ارزش هنري خود را دارند؛ اما به هرحال نسبت به طنز قابليت گسترش و اشاعه محدودي دارند و من به هرحال نمي‌توانم برخي از اين اشعار را نزد پدربزرگم بخوانم؛ براي خودم مي‌خوانم يا نهايتا با دوستان نزديکم. به هر حال اين اشعار بايد آن «چگونه گفتن» را در خود داشته باشند.

لطفا اين «چگونه گفتن» را توضيح دهيد.

اين چگونه گفتن فقط خاص شعر طنز نيست، در شعر عاشقانه و حکيمانه و اجتماعي و... نيز بايد باشد. ما مي‌بينيم شاعري چون سعدي پس از گذشت قرن‌ها هنوز در اوج است. چون سعدي هنر چگونه گفتن دارد. هنر زيبا سرودن، هنر زيبا قرار دادن واژه‌ها در کنار يکديگر؛ البته واقعا اين عبارت‌ها نمي‌توانند آن‌چه را که مي‌خواهم انتقال دهند. اين چگونه گفتن آن جوهري است که در جان کلام نهفته است و خواننده را دچار سرور و يک احساس زيبا مي‌کند.

از شاعران طنزپرداز معاصر به کداميک توجه بيش‌تري داريد و به آثارشان علاقه‌منديد؟

من همه ايشان را دوست دارم و براي‌شان آرزوي موفقيت دارم اما نمي‌توانم از نام استاد ابولفضل زرويي نصرآباد بگذرم. ايشان در ميان تمام طنزپردازان معاصر تنها کسي است که بنده استاد خطاب‌شان مي‌کنم و برايم شان و جايگاه خاصي دارند. آثار زنده‌ياد عمران صلاحي را هم مي‌پسنديدم. آثار ديگران را دوست دارم و به ايشان احترام مي‌گذارم. هرکدام‌شان سروده‌هايي دارند که تحسين مخاطب را برمي‌انگيزند.

رسالت شعر طنز را چگونه مي‌بينيد؟

به نظرم نيت شاعر بايد به صورت صادقانه‌اي اصلاح‌گري باشد. شاعر نبايد وارد عرصه توهين شود. طنزپرداز بايد مانند کاريکاتوريست‌ها آن بخش از ناهماهنگي‌ها و کج‌رفتاري‌ها را به گونه‌اي بزرگ کند که جامعه و سياست‌مداران آن به سمت اصلاح و بهبود آن حرکت کنند. از سوي ديگر به گمان من وظيفه شاعر در اصل فرهنگ‌سازي است و به همين علت است که من در اين مجموعه سعي کرده‌ام که عاميانه سخن بگويم تا مناسب همه اقشار باشد و رسالت خود را براي فرهنگ مردم انجام دهد.

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨

چرخه‌ تبدیل پراید

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌و‌گو با «ساراسادات خادم‌الشریعه»

در آن لحظه به نتایجم فکر نکردم

٩٥/٠٩/١٨
نکاتی خواندنی درباره برترین بازیکن فوتسال آسیا در سال‌های 2014 و 2016

موفرفری خوش‌تکنیک!

٩٥/٠٩/١٨