باد، ‌شن، ‌ستاره‌ها
شناسايي مکان مناسب براي رصد

باد، ‌شن، ‌ستاره‌ها

نویسنده : مریم ملی

راستش اولش خواستم خودم براي فوت‌و‌فن نجومي اين هفته مقدمه‌اي بنويسم اما يادم افتاد توي يک کتاب خيلي با ارزش مطلبي خوانده‌ام که بي‌ربط به موضوع اين هفته نيست. پس ترجيح مي‌دهم اين را براي‌تان بنويسم تا شما هم در لذت خواندنش با من سهيم شويد. «يک بار بر شن‌زاري که به غايت پاک بود، در انتظار سپيده دم بودم. تپه‌هاي زرفام، دامنه‌هاي روشن خود را به ماه عرضه مي‌داشتند و دامنه‌هاي تاريک‌شان تا مرز روشني بالا مي‌رفتند. روي اين کارگاه خلوت سايه و مهتاب آرامش و سکوت حاکم بود و من در دل اين سکوت به خواب رفتم. وقتي بيدار شدم جز آسمان شب چيزي نديدم... هنوز در نيافته بودم که اين ژرفاي بي پايان چيست، وچون ميان خودم و سپهر نه ريشه‌اي مي‌ديدم که به آن چنگ‌اندازم و نه بامي و نه شاخ درختي روي سر داشتم که به آن آويزيم هم چون شناگري به هنگام پرش خود را در فضا واژگون و در حال سقوط احساس کردم و دچار سرگيجه شدم. زمين بار تنم را به دوش مي‌کشيد و در بي کران شب مرا سير مي‌داد ومن در آن کوير سرگشته و با خطر درگير و ستارگان بالاي سر، بر سرنوشت خودم تامل مي‌کردم.» از کتاب «زمين انسان‌ها» اثر آنتوان دوسنت اگزوپري

رصدگاه کجاست؟

براي اين که بتوانيم از شر نورهاي مزاحم سطح شهر‌ها و چراغ‌هايي که نورشان به جاي زمين آسمان را روشن مي‌کند خلاص بشويم و يک آسمان تاريک پر از ستاره را تجربه کنيم بعضي وقت‌ها ناچاريم به خارج از شهر‌ها برويم. يعني جايي که علاوه بر تاريک بودن، آسمان صاف و عاري از گرد و غبار داشته باشد. توي شهر‌ها پديده اعوجاجات جوي و مشکلات آلودگي اجازه نمي‌دهد آن طور که مي‌خواهيم بين تفرج‌گاه‌هاي آسمان گردش کنيم. براي تعيين مکان مناسب رصد فاکتورهاي مختلفي وجود دارد که به چند تا از مهم‌ترين‌شان اشاره مي‌کنيم:

1 اولين و مهم‌ترين نکته‌اي که براي تعيين رصدگاه بايد به آن توجه شود شرايط رصدي وحد قدر آسمان است. در اين مقياس هرچه‌قدر عدد بزرگ‌تر باشد شرايط آسمان مطلوب‌تر است. مثلا تاريک‌ترين آسمان مربوط به جنگل‌هاي آمازون است. آسمان توي اين جنگل‌ها آن‌قدر تاريک است که اگر شبي که ماه در آسمان نيست آن‌جا باشيد، مي‌توانيد با نور نوار مه‌آلود راه شيري کتاب بخوانيد. اگر قدر کلي آسمان 6 يا 7 باشد شرايط خيلي ايده‌آل است.

2 مورد ديگر که بايد به آن توجه شود همان گرد و غبار و آلودگي هواست. بايد مکاني که به عنوان رصد گاه انتخاب مي‌شود خاک مناسبي داشته باشد که با هر نسيم بلند نشود و هوا را غبار آلود کند.

3 امکانات رفاهي و امنيتي يک رصدگاه هم خيلي موضوع مهمي است چون به هر حال در هر رصد تعدادي از افراد گروه براي بار اول با يک گروه رصدي همراه مي‌شوند و نبايد از اولين رصد خاطره ناخوشايندي در ذهن‌شان حک شود. بنابراين رصدگاه بايد از نظر امکانات رفاهي و بهداشتي مجهز و از لحاظ امنيتي هم قابل اطمينان باشد (به همين خاطر خيلي از رصد‌هاي گروهي در اطراف مکان‌هايي که نزديک آثار باستاني قرار دارند برگزار مي‌شود.)

4 در صورت امکان رصدگاه بايد به شهر نزديک باشد که براي شرايط اضطراري بشود فوري خودتان را به شهر برسانيد.

5 حضور يک امدادگر يا کسي که تا حدي از کمک‌هاي اوليه سر در بياورد هم همراه تيم رصدي لازم است. چون در بعضي از مکان‌هايي که براي رصد انتخاب مي‌شوند ممکن است که حيوانات شکاري يا خزندگان سمي وجود داشته باشند که خطر آفرين هستند و بايد قبل از سفر رصدي آن‌ها را شناسايي کنيم و زمان فعاليت‌شان و راه‌هاي مقابله با آن‌ها را ياد بگيريم.

7 امکان برقراري تماس تلفني و آنتن دهي تلفن همراه براي ارتباط با مراکز امدادي و نيروي انتظامي هم از آن نکاتي است که از ملزومات رصد است.

آسمان براي‌مان چه دارد؟

از دور که نگاه کنيد به نظر سخت مي‌آيد که براي يک سفر رصدي برنامه‌ريزي کنيد و به همين خاطر خيلي‌ها علي‌رغم علاقه‌اي که به سفر رصدي دارند بي خيالش مي‌شوند و نداشتن وقت و شرايط سخت و نبود امکانات را بهانه مي‌کنند تا نرفتن‌شان را توجيه کنند. اما واقعا اين طور نيست، با وجود گروه‌هاي رصدي که در شهر فعال هستند و برنامه‌هاي رصد عمومي را برگزار مي‌کنند خيلي از نگراني‌ها و درد سر‌هايي که از دور به نظرتان مي‌آيد حل مي‌شود و شما مي‌توانيد با اين که پاهاي‌تان روي زمين است در اعماق سقف تاريک بالاي سر‌تان غرق شويد. در گروه‌هاي رصدي که برگزار کننده رصد عمومي هستند براي همه افراد برنامه‌اي در نظر گرفته مي‌شود مثلا براي کساني که تازه مي‌خواهند با آسمان آشنا شوند توضيحاتي درباره شناخت ستاره‌ها و صورت‌هاي فلکي وجهت يابي ونکاتي هم درباره ابزارهاي رصدي ارائه مي‌شود. در کنار توضيحات مشاهده اجرام ستاره‌اي و غير ستاره‌اي (مثل سيارات و سحابي‌ها و کهکشان‌ها) مي‌تواند جرقه‌اي باشد براي شيفتگي هرچه بيشتر خيلي‌ها به نجوم. آموزش‌هاي تکميلي هم در تورهاي رصدي انجام مي‌شود که شامل آموزش‌هاي مختصري در باره عکاسي از مناظر آسمان شب يا ثبت رصد است. ثبت رصد براي منجم‌هايي که با تجربه ترند مي‌تواند شامل ثبت بارش شهابي يا ثبت دنباله دار باشد.

يک منجم حواسش هست...

يک منجم، يک طبيعت گرد است، هم در طبيعت زمين به گشت‌و‌گذار مي‌پردازد و هم در طبيعت آسمان. يک منجم هرگز شقايق‌هاي توي دشت‌هاي مسير سفر رصدش را از شاخه جدا نمي کند و روي آثار باستاني يادگاري نمي نويسد. يک منجم حواسش هست حضورش درمنطقه‌اي که براي رصد انتخاب کرده مساوي نباشد با انبوهي از زباله و نابودي تدريجي طبيعت بکر و تخريب بناهاي با ارزشي که سند تمدن ما هستند.

نظرات کاربران
کد امنیتی