وقتي ماه رنگ مي‌بازد
مروري بر رصد ماه گرفتگي

وقتي ماه رنگ مي‌بازد

نویسنده : مریم ملی

ماه توي آسمان است و مهتاب همه جا را روشن کرده است. اما لحظه به لحظه ماه کاملي که الهام بخش خيلي از شاعران و نويسندگان بوده است، محو و رنگ پريده‌تر مي‌شود. در نبود نور ماه ستاره‌هاي بيشتري در آسمان ظاهر مي‌شوند. جايي دور از نورهاي مزاحم، شکوه راه شيري و ماه رنگ باخته و صداي پرندگان آوازخوان شب فضايي را به وجود مي‌آورد که ديدنش 10 به توان هزار بار از هر طبيعت ديگري قشنگ‌تر است و بعد از مدتي چند ساعته دوباره چهره ماه باز و نور مهتابي‌اش روي زمين پهن مي‌شود. در اين چند ساعت موجوداتي دو پا به نام منجم از اين منظره بديع، سوژه‌هاي علمي و عکاسي تهيه مي‌کنند. برخلاف عقيده خيلي‌ها که فکر مي‌کنند گرفت‌هاي خورشيد و ماه پديده‌هاي تکراري و غير قابل اهميت هستند و بايد فقط زمان وقوع‌شان به آن‌ها پرداخت، ما معتقديم بايد آسمان و پديده‌هاي بي همتايش را بهتر و دقيق‌تر بشناسيم تا از زيبايي‌هايي که توي طبيعت بالاي سرمان اتفاق مي‌افتد بيشتر آگاه شويم و بيشتر هم لذت ببريم. همراه‌مان باشيد تا ببينيم منجم‌ها وقتي ماه توي سايه زمين مخفي مي‌شوند چه‌کار مي‌کنند؟

ماجراي يک خسوف

هفته پيش از کسوف گفتيم و حالا رسيده‌ايم به وقتي که ماه و زمين و خورشيد به ترتيب در يک خط قرار بگيرند و ماه در زمين به شکل کامل يا بدر ديده شود. ويژگي منحصر به فردي که ماه بدر دارد و مي‌توانيد به هنگام رصد خسوف از آن لذت ببريد اين است که دقيقا وقتي که خورشيد غروب مي‌کند در شرق طلوع کرده و در تمام طول شب قابل رويت است و در پايان شب وقت طلوع آفتاب، غروب مي‌کند. در ماه گرفتگي، ماه در حال عبور از بخشي از سايه مخروطي شکل زمين است. با توجه به اين‌که گفته مي‌شود خسوف تنها در زماني که ماه در مرحله کامل يا بدر قرار دارد رخ مي‌دهد باز هم اين سوال پيش مي‌آيد که چرا هر ماه شاهد يک ماه گرفتگي نيستيم؟ اگر پاسخ هفته پيش را يادتان باشد ديگر اين سوال براي‌تان پيش نمي‌آيد چون مي‌دانيد که صفحه مداري ماه به دور زمين حدود 5درجه با صفحه مداري زمين به دور خورشيد انحراف دارد. معمولا ماه گرفتگي‌ها 2 هفته قبل يا بعد از خورشيد گرفتگي رخ مي‌دهد. مدت زمان يک خسوف براي زماني که ماه در فاصله متوسط از زمين قرار دارد حدود 4ساعت است. يک ساعت طول مي‌کشد تا ماه کاملا وارد سايه زمين شود حداکثر 2ساعت هم براي طي کردن سايه زمين نياز دارد و يک ساعت هم براي خروج از سايه.

انواع خسوف

خسوف هم دقيقا مثل خورشيد گرفتگي با توجه به موقعيت‌هاي مختلف زمين و ماه و خورشيد انواع مختلفي دارد. 1) خسوف نيم سايه‌اي: ماه از قسمت نيم سايه زمين عبور مي‌کند و تغيير نور آن کم است و رصدش مخصوص حرفه اي‌هاست. 2) بخشي از ماه از سايه زمين عبور مي‌کند و قسمت‌هايي از آن تاريک مي‌شود. 3) خسوف کلي: در اين حال تمام ماه از داخل سايه زمين عبور مي‌کند و به طور کامل در تاريکي فرو مي‌رود و جالب‌ترين نوع گرفت است. هميشه به نظر مي‌رسد که تعداد ماه گرفتگي‌ها بيشتر از خورشيد گرفتگي‌هاست و جالب است بدانيد اين تنها به خاطر مسير گرفت‌ها است. چون در خورشيد گرفتگي‌ها پهناي منطقه‌اي از زمين که کسوف در آن مشاهده مي‌شود در حد يک نوار باريک است ولي در ماه گرفتگي‌ها، اين پهنه قسمت‌هاي بزرگي (حتي نيمي از کره زمين) را در بر مي‌گيرد.

فعاليت‌هاي نجومي در زمان گرفتگي

در زمان ماه گرفتگي گروه‌هاي مختلفي برگزار کننده برنامه‌هاي رصدي هستند که مي‌توانيد با آن‌ها همراه شويد تا تمام اين مراحلي را که اين‌جا خوانديد عملي انجام دهيد. در اين برنامه‌ها معمولا اول يک کارگاه برگزار مي‌شود و در آن به تمام علاقه‌مندان توضيحات لازم درباره خسوف داده مي‌شود. با شروع خسوف برنامه‌هاي رصدي جذابي را مي‌شود انجام داد. وقتي ماه تاريک مي‌شود، مي‌توانيد به کمک دوربين دوچشمي يا تلسکوپ به رصد سياراتي که در آن زمان در آسمان هستند و از قبل شناسايي‌شان کرده‌ايد بپردازيد. يا حتي با کمک ابزار رصدي به چندين سال نوري دورتر در فضا چشم بدوزيد و خوشه‌هاي ستاره‌اي و سحابي‌ها را ببينيد. به همراه داشتن يک گردونه آسمان به شما کمک مي‌کند که اگر به شکل‌هاي صورت‌هاي فلکي آشنا نيستيد آن‌ها را در آسمان تاريک بدون ماه جست و جو کنيد. ثبت گزارش اختفاي ستاره‌ها با ماه هم يکي ديگر از کارهايي است که در زمان خسوف مي‌توان انجام داد و مراحل آن را قبلا در همين صفحه برايتان توضيح داديم. فعاليت ديگري که مي‌شود انجام داد اسکيس زدن يا کشيدن طرح از ماه است. براي اين کار بايد با نقشه عوارض (دهانه‌ها و مناطق پست ماه) آشنايي مختصري داشته باشيد. از لحظه شروع ماه گرفتگي تا لحظه گرفت کامل شما مي‌توانيد با تعيين زمان‌هاي معين مثلا هر 5 دقيقه بر روي تصاوير و نقشه‌هاي ماه که از قبل تهيه کرده ايد سايه و مراحل گرفت را طراحي کنيد اين کار به شناخت سطح ماه کمک مي‌کند. يکي ديگر از کارهاي منجم‌ها در زمان گرفت ماه، طبقه بندي رنگ و درخشندگي ماه است که با توجه به گرد و غباري که در جو هست مي‌تواند تغيير کند.به معياري که اين درخشندگي را مي‌سنجد ميزان درخشندگي دانژون گفته مي‌شود که از صفر يعني تاريک‌ترين حالت تا 4 که روشن ترين حالت است مي‌تواند تغيير کند. مقياس دانژون را در اوج گرفت ماه بايد تعيين کرد. سنجيدن قدر آسمان هم از ديگر کارهاي منجم‌ها در اين زمان است.فرم‌هايي به نام تعيين مرتبه آسمان وجود دارد که شما مي‌توانيد با مقايسه ستارگاني که آن‌ها را مي‌شناسيد قدر (ميزان روشنايي) آسمان را به دست آوريد. وقتي که ماه در سايه غليظ زمين فرو برود، مي‌شود کارهاي علمي و محاسباتي هم انجام داد که از آن‌ها مي‌شود به محاسبه سرعت زاويه‌اي ماه اشاره کرد.

نظرات کاربران
کد امنیتی