جشنواره‌اي نه چندان جهاني
نگاهي گذرا به کمبودهاي جشنواره فيلم فجر پس از چند دهه برگزاري

جشنواره‌اي نه چندان جهاني

نویسنده : سید مصطفی صابری

جشنواره بين‌المللي فيلم فجر که معرف حضورتان هست؟ جشنواره‌اي که چند سال بعد از پيروزي انقلاب در حوزه سينما آغاز به کار کرد و حالا نزديک به 3 دهه از عمرش مي‌گذرد. چند سالي است که اين جشنواره به شهرستان‌ها هم راه پيدا کرده تا شهرستاني‌ها هم از اين اتفاق مهم سينمايي بي بهره نباشند. اما جشنواره فجر در جايگاه مهم‌ترين اتفاق سينمايي کشورمان مثل هر چيز ديگري که حال و هواي داخلي پيدا مي‌کند عجايبي اطراف خود دارد. مثل فوتبال، مثل صنعت هوايي يا اينترنت و... جشنواره فيلم فجر و حواشي آن از چند جنبه قابل بررسي است، اول خود جشنواره، مشکلات و کمبودهايش و تفاوت‌هايي که با ساير جشنواره‌هاي بين‌المللي دارد. ديگر جنبه ماجرا مي‌تواند برگزاري جشنواره در شهرهايي مثل مشهد باشد و در نهايت خود فيلم‌ها هم جاي تامل دارد. براي همين کند وکاوي داريم درباره جشنواره بين‌المللي فيلم فجر و سياست گذاري‌هاي متمرکز آن در تهران و سري هم زديم به سالن‌هايي که فيلم‌هاي جشنواره فيلم فجر در آن‌ها اکران مي‌شد و با اتفاقات غيرمنتظره‌اي مواجه شديم.

بين کدام ملل؟

همه ما کمابيش مي‌دانيم که سينماي کشور ما به خصوص در حوزه محتوا از ظرفيت‌هاي جهاني برخوردار است و آمار توليد سينماي ما هر چند جنبه صنعت به خود نگرفته، اما باز هم قابل تامل است! اما سئوال اين جاست که جشنواره فيلم فجر به سينماي کشور اعتبار مي‌دهد؟ اصلا به سينماي ما مي‌آيد؟ براي رسيدن به پاسخ اين سئوال‌ها بايد جشنواره را مقداري مورد عنايت قرار داد. براي بررسي جشنواره فيلم فجر و عجايبش بد نيست از عنوان اين جشنواره شروع کنيم. عنوان دقيق جشنواره فيلم فجر، جشنواره بين‌المللي است. جشنواره بين‌المللي هم به جشنواره‌اي گفته مي‌شود که تهيه کننده يا صاحب اثر درخواست شرکت در جشنواره را بدهد، فرم‌هاي لازم را پر کند و اگر در جشنواره پذيرفته شد يک نسخه پلمپ شده از فيلم را براي جشنواره بفرستد. اما غير از آثاري که از کشورهاي دوست و همسايه به دبيرخانه جشنواره فيلم فجر مي‌رسند و آن قدر وزن هنري ندارند تا جور عنوان جشنواره را بکشند بيشتر آثار بين‌المللي جشنواره، فيلم‌هايي هستند که بدون اطلاع صاحب اثر در جشنواره اکران مي‌شوند و در نهايت اگر برنده جايزه‌اي هم بشوند جايزه مزبور به دفتر سفارت آن کشور تحويل داده مي‌شود تا به وسيله پست به دست صاحب اثر برسد و شگفتا که به طور معمول در دي وي دي يا بروشورهاي آثار بين‌المللي به جوايزي که از جشنواره فيلم فجر گرفته است اشاره‌اي نمي‌شود. راستي خبرداشتيد که جک نيکلسون در جشنواره بيستم سيمرغ گرفته؟ مايکل مور در جشنواره بيست و يکم! حتي وودي آلن هم يک سيمرغ از ما دشت کرده که هنوز معلوم نيست خودش خبر دارد يا نه! براي درک بهتر موضوع يک مثال مي‌زنيم. امسال همه جا صحبت از فيلم «جدايي نادر از سيمين» بود، براي خيلي از اهالي سينما محرز بود که اين فيلم مي‌تواند در جشنواره‌هاي معتبري خوش بدرخشد! پس چه بهتر که با جايزه دادن به اين فيلم اعتبار جشنواره خود را بالا ببرند. غير از کارگردان، با احتساب همه جور جايزه‌اي که اين فيلم برد اگر عوامل فيلم مي‌خواستند براي دريافت جايزه به هر جشنواره‌اي مراجعه کنند بايد مثل مارکوپولو دور دنيا مي‌چرخيدند! اين‌که از بين‌المللي بودن بخش مسابقه جشنواره! البته اين بين‌المللي بودن ابعاد ديگري هم دارد، گاهي بخش‌هايي در جشنواره فيلم فجر وجود دارد که فقط به عنوان بين‌المللي کمک مي‌کند و کاربرد ديگري ندارد چون توجه مخاطب جهاني را جلب نمي‌کند، بخش‌هايي مثل چشم انداز سينماي کوبا! سرخ پوستان در سينماي جهان، جايگاه سياه پوستان در‌هاليوود و... راستي يک جشنواره بين‌المللي داور بين‌المللي هم مي‌خواهد، براي همين در خيلي از موارد، آدم‌هايي از کشورهاي ديگر به جشنواره مي‌آيند که نه کشورشان جايگاه دارند نه سينماي کشورشان در سينماي جهان قابل تامل است. به عنوان مثال، در جشنواره بيست و سوم، دو داور از کشور تاجيکستان به کشورمان آمدند!

چي همه جايزه!

بر فرض بگوييم مي‌پذيريم که جشنواره فيلم فجر استانداردهاي لازم براي بين‌المللي بودن را ندارد و فقط مي‌خواستيم ژستي بگيريم که درنيامد! اما با ديگر مشکلات اين جشنواره چه بايد کرد؟ در طول اين سال‌ها ميانگين حضور هر دبير جشنواره 3 سال بوده، که با احتساب يک دوران 10 ساله مي‌توان حدس زد چه رفتي و آمدي در جشنواره اتفاق افتاده و هر مدير با آمدنش چه سليقه‌هايي که اعمال نکرده و چه تغييراتي که در جشنواره نداده است؟ از ابتداي جشنواره تا امروز بيش از 100 بخش جنبي داشته ايم که بر اساس اوضاع و احوال اقتصادي، سياسي، ديپلماتيک و... اضافه و کم مي‌شوند. اما جشنواره‌اي مثل کن فرانسه فقط 6 بخش دارد که هر سال همان‌ها تکرار مي‌شوند و نه چيزي کم مي‌شود نه زياد! حتي اگر رئيس جشنواره تغيير کند. سواي بخش‌هاي جنبي، جشنواره فيلم فجر از حيث مسابقه و داوري در تمام دنيا بي نظير است و کمتر کسي است که از جشنواره دست خالي برگردد، بخش سينماي ايران، فيلم اولي‌ها، دومي‌ها، ويدئويي، مستند، کوتاه، بين‌الملل، آسيا (قاره اسيا جزو کره زمين نيست!) و... حتي بعد از سيمرغ‌ها، کلي جوايز جنبي، تقدير، ديپلم افتخار و... وجود دارد و شگفتا که در يک دوره جشنواره بخش تقدير داريم و در يک دوره بخش بزرگداشت و هنوز فرق اين دو بر کسي معلوم نشده است. تعداد زياد جوايز، تقديرها و بخش‌هاي جنبي به نوعي تشخص و جايگاه سيمرغ را خدشه دار مي‌کند. اين روزها در منزل هر کدام از هنرمندان داخلي يک سيمرغ يا ديپلم افتخار هست. صد البته گاهي اتفاق مي‌افتد که در بين اين همه جايزه، فيلم مطرحي جايزه نگيرد و حتي شده فيلمي مثل «بوتيک» اثر حميد نعمت‌ا... که به بخش مسابقه هم راه نيافت اما سيمرغ بهترين فيلم اول را دريافت کرد. (اول بخش مسابقه است، بعد نامزدها و در نهايت برندگان!) جشنواره که حالا عمرش به 3 دهه هم رسيده حتي کاخ جشنواره ندارد، و در مقابل جشنواره سينماي کشور هم نيست و مي‌توان مدعي شد جشنواره فيلم شمال تهران است، چون هم مضامين و محتواي فيلم‌ها در همان آدم‌هاي شمال شهر تهران محدود شده، هم عوامل و از همه مهم‌تر اصل جشنواره و سهم شهرستان‌ها از جشنواره چند اکران و يکي دوتا بنر رنگ پريده است. در اين بين وقتي بازار فيلم نداريم، بخش بين‌الملل درست حسابي نداريم تبادل فرهنگي هم نداريم و همه چيز محدود مي‌شود به خودمان! حال و روز خودمان شنيدني است، تعداد آثار نمايش داده شده در جشنواره از تمام فيلم‌هاي اکران شده در تمام سال بيشتر است. فيلم‌هايي به جشنواره مي‌آيند که در طول سال هيچ فرصتي براي اکران پيدا نمي‌کنند و اين جاست که جشنواره نقش ناجي را براي آثار مظلوم و مستقل بازي مي‌کند.

کدام استانداردها در فجر رعايت مي‌شود؟

فدراسيون بين‌المللي انجمن‌هاي تهيه فيلم FIAPE ويژگي‌هاي خاصي را براي بين‌المللي بودن يک جشنواره تعريف کرده، به عنوان مثال منابع مالي، هر چند دولتي بودن کمک مي‌کند جشنواره فيلم فجر منابع مالي خوبي داشته باشد اما همين دولتي بودن چند مشکل براي جشنواره ايجاد کرده، اول نبود چشم انداز بلند مدت و سياست گذاري دقيق و عميق، چون دولت‌ها مي‌روند و مي‌آيند و اولويت‌هاي جشنواره مدام تغيير مي‌کند. بعد از بازار فيلم که در جشنواره ما کمرنگ شده و در مرحله بعد دولتي بودن اصل رقابت و استقلال داوري‌هاي جشنواره را مخدوش کرده است. گزينه ديگر براي جشنواره بين‌المللي انتخاب فيلم‌ها توسط هيئت داوران است که متاسفانه درطول ساليان مختلف برگزاري جشنواره شاهد آن بوديم که حتي بعضي از اعضاي هيئت داوران هم از يک فيلم صاحب سيمرغ، اعلام برائت کرده اند. مثال نزديک اين اتفاق سال گذشته و حرف‌هاي دکتر حسن عباسي درباره فيلم «جرم»! از ديگر معيارهاي مربوط به يک جشنواره بين‌المللي مسائل مثل امکانات لازم براي خبرنگاران، اقدامات امنيتي براي فيلم‌ها و... است که در ادامه به آن‌ها مي‌پردازيم.

يک سال در چند روز!

در خيلي از مواقع آسيب‌هايي که جشنواره فيلم فجر به سينماي کشور وارد مي‌کند حالت ناخواسته‌اي دارد اما با کمي تدبير مي‌توان مانع از آن شد. ماجراي تغيير مديريت‌ها تغيير داوران را به دنبال دارد و تغيير داوران هم تغيير نگاه‌ها و ذائقه‌ها را و به همين دليل اثري که يک سال جايزه مي‌گيرد شايد در موقعيت مشابه در سال قبل و بعد حتي جزو نامزدها هم نمي‌بود! جشنواره‌هاي ديگر در تمام دنيا هم با اين موضوع مواجه هستند اما هيچ گاه رويکرد کلي جشنواره‌ها تغييري نمي‌کند. از طرفي جشنواره فيلم فجر به فيلم‌هايي اختصاص دارد که هنوز اکران نشده اند و اين گونه است که جشنواره جذابيت سينماي کشور را از بين مي‌برد و ظرفيت يک سال سينماي کشور در يک بازه زماني چند روزه براي مخاطب رو مي‌شود. تعداد آثار شاخص سينماي کشور در يک سال به زحمت به 15 فيلم مي‌رسد اما يک مخاطب حرفه‌اي و پيگير مي‌تواند تا 25 فيلم را در جشنواره ببيند و چند تايي را هم نبيند. غير از آن که تازگي فيلم‌ها خراب مي‌شود ريتم فيلم ديدن مردم هم دچار خلل مي‌شود و از همه بدتر چون جشنواره در اکران موثر است کيفيت آثار هم پائين مي‌آيد. همه عوامل سينما بايد از شهريور و مهر ماه هر سال با سرعت فيلم را جمع و جور کنند تا بعد از يک تدوين سرسري به جشنواره برسد. گاهي شده حتي تماشاگر در سالن حضور داشته و فيلم تازه از لابراتوآر فيلم‌سازي رسيده است!

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
چهره هفته

جینگولک بازی غربی‌ها

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨

دشواری نداریم

٩٥/٠٩/١٨

چرخه‌ تبدیل پراید

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
اینترنت و سر و شکل جدیدی که به بازار کالا و خدمات ایران داده است

#تقابل_مدرنیته_سنتی

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌و‌گو با «ساراسادات خادم‌الشریعه»

در آن لحظه به نتایجم فکر نکردم

٩٥/٠٩/١٨
نکاتی خواندنی درباره برترین بازیکن فوتسال آسیا در سال‌های 2014 و 2016

موفرفری خوش‌تکنیک!

٩٥/٠٩/١٨
درباره تعطیلات و فرهنگ تعطیلی به بهانه احتمال اضافه شدن یک روز تعطیل دیگر به تقویم کشور از سال آینده

فیتیله چندتا تعطیله؟!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨