پیروزی در وقت اضافه
مروري بر مهم‌ترين بازگشت‌هاي تاريخ فوتبال به بهانه داربي اخير

پیروزی در وقت اضافه

نویسنده : سید مصطفی صابری

فوتبال يک جورهايي به ورزش شگفتي‌ها مشهور است، چون ويژگي‌هاي خاصي دارد که در ديگر ورزش‌ها کمتر به چشم مي‌آيد. اگر سراغ کشتي برويم مي‌بينيم که براي سال‌هاي سال چند کشور خاص در اين ورزش آقايي مي‌کنند. ورزشي مثل واليبال مستعد نتايج غافلگير کننده و بردهاي با فاصله نيست. در بسياري از ورزش‌هاي گروهي، ستاره‌ها چندان به چشم نمي‌آيند. زمان بازي و ابعاد ميدان هم براي شگفتي سازي فوتبال، ميدان را هموارتر مي‌کند. در ورزشي مثل بسکتبال، يک ستاره بايد بارها و بارها امتياز بگيرد، ريباند کند و... تا نتيجه يک بازي را تغيير دهد، اما در فوتبال يک ستاره مي‌تواند با يک حرکت انفرادي و خلاقانه سرنوشت تيمي را عوض کند يا تيم خودي را به قهقرا ببرد. از نتايج بگيريد تا عناوين و حرکات بازيکنان، هر کدام به نوعي گوياي اين نوع شگفتي سازي فوتبال هستند. حضور کره جنوبي در جمع 4 تيم برتر جام جهاني 2002، گل مارادونا به انگلستان، دريبل زدن 9 بازيکن توسط رونالدوي 19 ساله و حرکات عجيب رنه هيگوئيتا دروازه بان کلمبيايي هر کدام يک جورهايي جنبه‌هايي از عجايب فوتبال هستند. يکي از شگفتي‌هاي فوتبال اين است که بر خلاف بسياري از ورزش‌ها، يک اشتباه در يک لحظه مي‌تواند سرنوشت تمام بازي را عوض کند. داربي هفته پيش يکي از بازي‌هاي شگفت انگيز تاريخ فوتبال کشور بود. ديداري که کمتر مشابه آن را به ياد داريم. به بهانه اين ديدار، مروري خواهيم داشت بر شگفت انگيزترين ديدارهايي که نتايج آن بر خلاف انتظار دو تيم در لحظات حساس بازي به خصوص دقايق پاياني تغيير کرد و جلوه‌اي از شگفتي‌هاي فوتبال را رقم زد.

يک داربي که به تاريخ پيوست

چه هوادار پرسپوليس باشيد چه استقلال، يک نکته را به راحتي خواهيد پذيرفت، اين بازي يکي از «ترين»‌هاي تاريخ فوتبال کشور خواهد بود و به راحتي فراموش نخواهد شد، به چند دليل: 1- نمونه اين ديدار خيلي نادر است، همان طور که در ادامه نتايج خود داربي و ديگر بازي‌هاي فوتبال کشور را بررسي خواهيم کرد. 2- ديدارهايي که در آن، نتايج به ناگاه تغيير کنند کم نيست، اما ديداري که در آن تيمي از رده‌هاي پائين تر جدول، تيم صدرنشين را پس از دريافت دو گل و ده نفره شدن شکست بدهد خيلي نادر است. 3- فارغ از مسائل فني که بر اين ديدار حکم فرما شده بود، پيروزي‌هاي متوالي استقلال با پرويز مظلومي و القاب و عناويني که هواداران براي اين مربي ابداع کرده بودند و نتايج عجيب پرسپوليس در اين فصل و حوادث چند هفته اخير فوتبال کشور به خصوص ديدار استقلال- تراکتور و پرسپوليس- ذوب و از همه مهم تر اخراج عجيب اولادي توسط داور، دست به دست هم داد تا نتيجه از هر لحاظ حساس باشد.

10 دقيقه پاياني داربي‌هاي قبلي

در طول چند دهه رقابت قرمز و آبي، کمتر ديداري در لحظات پاياني آن دچار چنين تحولي شده است. هر چند چند فصل قبل و در زمان هدايت امير قلعه‌نوعي، استقلال دو بار، برد را در لحظات آخر و با دقت بازيکناني مثل علي عليزاده با تساوي عوض کرد، اما تغيير اين چنيني بازي به قدري کم است که مي‌توان از آن‌ها ياد کرد:

1 حتي در آن بازي معروف 6 تايي‌ها، باز هم پرسپوليس در 10 دقيقه آخر فقط دو گل در دقايق 86 و 90 به ثمر رساند.

2 در داربي سال 56 استقلال در دقايق 83 و 88 به گل‌هاي حسن روشن و سعيد مراغه چيان پرسپوليس را برد.

3 سال 73 يک داربي جنجالي برگزار شد که محروميت طولاني بازيکنان بسياري از دوتيم را در پي داشت. اما آن بخش داربي آن سال که به بحث امروز ما مربوط است تغيير ناگهاني نتيجه اين بازي در لحظات آخر بود. طوري که قرمزها برد 2 بر صفر با گل‌هاي پيوس و داداش زاده را با تساوي 2 بر 2 به دنبال گل‌هاي 80 و 87 ورمزيار و علي اکبريان عوض کردند. بعد از گل دوم استقلال درگيري محرمي و قلعه‌نوعي بازي را به جنجال کشاند و در نهايت اين ديدار نيمه کاره تمام شد.

4 سال 83 در 25 دقيقه توفاني دو تيم 5 گل به ثمر رساندند. شيث رضايي و سهراب انتظاري براي قرمزها و عنايتي، فکري و پيروز قرباني براي آبي‌ها گلزني کردند. نکته جالب اين بود که استقلال در دقايق 85 و 90 به گل رسيد و شکست را با پيروزي عوض کرد. هر چند اين موارد در داربي‌هاي گذشته رخ داده بود اما هيچ کدام در حد اين ديدار نبودند، و همان طور که ملاحظه مي‌کنيد به نسبت 74 داربي بسيار ناچيز هستند. يک جورهايي اصلا در داربي سابقه نداشته است يک تيم در 10 دقيقه پاياني بيشتر از 2 گل بزند.

وقتي زندگي در بازي‌هاي مهم زيبا مي‌شود

عرصه فوتبال بين‌المللي جدي‌ترين زمينه براي اين نوع نتايج شگفت انگيز است. در جام جهاني 1954 تيم ملي مجارستان که مدتي بود از هيچ تيمي شکست نخورده بود در مرحله گروهي با نتيجه بي سابقه 8 بر 3 آلمان غربي را شکست داد. اين دو تيم يک بار ديگر در فينال همان بازي‌ها مقابل هم قرار گرفتند و دو گل زود هنگام مجارستان نويد کيسه گل شدن آلمان‌ها را مي‌داد. اما اين آلمان بود که در 19 دقيقه با زدن 3 گل جام را بالاي سر برد. سال‌ها بعد در فينال جام جهاني 1978، تيم ملي هلند با درخشش يوهان کرويف بعد از قلع و قمع تيم‌هاي ديگر به فينال رسيد و در حالتي که بازي يک بر يک مساوي بود در دقيقه 80 صاحب ضربه پنالتي شد اما پنالتي نارنجي پوشان از دست رفت و اين آرژانتين بود که رقيب قدرتمند خود را 3 بر يک شکست داد. فينال جام جهاني 1986 مکزيک هم عرصه تغيير مکرر نتيجه و روند بازي بود. اول راه راه پوشان آرژانتين بودند که با درخشش مارادونا دو بر صفر جلو افتادند. در مقابل رودي فولر و کارل‌هاينس رومينيگه بازي را به تساوي 2-2 کشاندند. اما دقايق پاياني بازي ماجراي ديگري رقم خورد. يکي از حرکات خلاقانه مارادونا براي قهرماني آرژانتين در لحظات آخر کافي بود. جام جهاني 90 آلمان بعد از دو دوره نايب قهرماني، اول شد و در جام 94 با غروري کاذب به مسابقات گام نهاد. گل لوتار ماتئوس در يک چهارم براي صعود آلمان به جمع 4 تيم کافي نبود چون در چند لحظه شگفت انگيز، يوردان لچکوف و هريستو استويچکوف نسخه آلمان مدعي را پيچيدند، آن هم در حالي که تا آن زمان هيچ کس بلغارستان را جدي نمي‌گرفت. قبل از اين جام آلمان برابر برزيل که بعدها قهرمان هم شد قرار گرفت و در 10 دقيقه بازي 3 بر صفر باخته را 3 بر 3 مساوي کرد. چند سال بعد قهرمان آلمان يعني بايرن برابر منچستر قرار گرفت، تا تکليف قهرمان ليگ اروپا در فصل 1999 معلوم شود. در حالي که بايرن تا دقيقه 90 با گل ماريو باسلر ملقب به سوپر ماريو پيش بود خروج خطرناک و عجيب پيتر اشمايکل دروازه بان منچستر و تاثير او روي کرنر ارسالي باعث شد منچستر در وقت اضافه با گل‌هاي سولسشير و تدي شيرينگهام به دو گل مشابه برسد و جام را بالاي سر ببرد. واکنش ساموئل اوسي کوفور مدافع غنايي بايرن به اين تغيير ناگهاني نتيجه جالب بود. کوفور هنوز سوت پايان زده نشده بود گريه مي‌کرد و بازي را رها کرده بود. سال 2002 هم يک جام جهاني به ميزباني کره و ژاپن برگزار شد. کره که به لطف درخشش داوران تا جمع 8 تيم بالا آمده بود به يک معجزه نياز داشت تا از سد تيم ملي ايتاليا و ستارگانش مثل توتي، دل پي‌رو، ويري، نستا، بوفون و... بگذرد. گل زودهنگام ويري ملقب به بوبوگل نويد يک شکست تحقيرآميز را به کره مي‌داد اما ايتاليا تا دقيقه 90 به همان يک گل بسنده کرد تا اين که مهاجم کره که در تيم پروجا ايتاليا بازي مي‌کرد بازي را به تساوي کشاند و در عين ناباوري چند دقيقه بعد با گل طلايي ايتاليا مدعي بزرگ جام را حذف کرد. چند سال بعد ميلان و ليورپول در يک فينال عجيب براي کسب قهرماني باشگاه‌هاي اروپا مقابل هم قرار گرفتند. گل اول مالديني نويد يک بازي زيبا را مي‌داد. درخشش کرسپو و شوچنکو باعث شد ميلان نيمه اول 3 بر صفر پيش بيفتد. اما ليورپول در نيمه دوم 3 گل زد تا يکي از عجيب‌ترين بازگشت‌هاي فوتبال رقم بخورد. بازي به پنالتي کشيد و ليورپول که يک نيمه تحقيرآميز را با يک نيمه رويايي عوض کرده بود در پنالتي ميلان را شکست داد.

اما حماسه فراموش نشدني ملبورن

ماجراي تغيير ناگهاني نتايج فوتبال فقط به بازي‌هاي باشگاهي کشورمان ختم نمي‌شود. در سطح ملي آن هم در بازي‌هاي تيم ملي کشورمان از اين نوع نتايج خيلي به چشم مي‌خورد. آذر ماه سال 1376 مصادف با يک موفقيت رويايي براي فوتبال کشورمان بود. ايران-استراليا در ورزشگاه ملبورن، استراليا در تهران موفق شده بود تيم ملي کشورمان را با نتيجه يک بر يک متوقف کند. کانگوروسواران مغرور در ملبورن توفاني ظاهر شدند و در نيمه اول 2 بر صفر جلو افتادند. حرکت عجيب يک تماشاگر استراليايي که از تور دروازه تيم ملي کشورمان آويزان شده بود و توهين ديگر تماشاگران به پرچم مقدس ايران سر آغاز يک نتيجه عجيب و معجزه وار بود. تيم ملي کشورمان با درخشش عزيزي، عابدزاده، باقري و... در دقايق پاياني دو گل زد و در حالي که ساندروپوهل داور بازي 8 دقيقه وقت اضافي تعيين کرده بود با مقاومتي جانانه برابر حملات بي امان تيم حريف به جام جهاني 1998 فرانسه صعود کرد. چند ماه قبل از اين ديدار و در حالي که محمد مايلي کهن هنوز جاي خود را به والدير ويرا برزيلي نداده بود، تيم ملي کشورمان در شهر داليان چين مقابل تيم ملي چين قرار گرفت و دو گل عقب افتاد. اما شوت عجيب مهدي مهدوي‌کيا سر آغاز پيروزي 4 بر 2 تيم ملي کشورمان در 20 دقيقه پاياني شد. زماني که چيرو سرمربي تيم ملي بود هم يک بازگشت در دقايق پاياني داشتيم. ديدار دوستانه تيم ملي کشورمان مقابل اسلواکي قبل از رويايي با عربستان در حالي که با 3 گل تيم اروپايي پيگيري مي‌شد در دقايق پاياني با 3 گل گل کريمي و يک گل عجيب از نيکبخت، 4 بر 3 به نفع تيم کشورمان تمام شد. هر چند همه گل‌هاي در 10 دقيقه پاياني به ثمر نرسيد. البته دوستانه بودن بازي و تعويض‌هاي مربي تيم ملي اسلواکي در کنار دريبل‌هاي کشنده کريمي در اين نتيجه بي تاثير نبود. چند سال بعد در مقدماتي جام جهاني 2006 آلمان، تيم ملي کشورمان برابر قطر با گل به خودي، يحيي گل‌محمدي عقب افتاد اما در کمتر از 10 دقيقه نتيجه بازي با درخشش بازيکناني مثل برهاني و عزيزي عوض شد.

بازگشت‌هاي رويايي در مقياسي کوچک

اگر بخواهيم اشاره‌اي به اين قبيل نتايج در فوتبال کشور داشته باشيم، چند بازي وجود دارد که در مقياسي غير قابل قياس با داربي و صد البته فقط در سال‌هاي اخير مي‌توان به آن‌ها اشاره کرد. به‌طور مثال سال 79 و بازي حساس پرسپوليس در نيمه نهايي جام قهرمانان باشگاه‌هاي آسيا، ديداري که قرمزها بعد از مدت‌ها ناکامي در رسيدن به فينال برنامه ويژه‌اي براي آن داشتند. بازيکناني مثل اسماعيل حلالي، داوود فنايي، بهروز رهبري فرد و دوقولوهاي قرمزها يعني خان‌محمدي و رضا جباري، در آن ديدار حضور داشتند. حامد کاويان‌پور روي پاس زيباي کريمي يک گل زيبا زد و قرمزها تا دقيقه 90 دوام آوردند تا اين که در دقايق 90 و 91 از رسيدن به فينال بازماندند. سال 83 هم که ورزشگاه ثامن مشهد تازه افتتاح شده بود، ابومسلم ميزبان استقلال بود و با دو گل زيباي مجتبي جباري تا دقايق پاياني بازي از استقلال پيش بود. هنوز خاطره بازي‌هاي زيباي جباري، آندو تيموريان و بادامکي در ترکيب آن موقع ابومسلم محو نشده، اما آن ديدار چندان براي مشهدي‌ها خاطره خوشي به جا نگذاشت. ظرف چند دقيقه بازيکناني مثل عليرضا اکبرپور نتيجه بازي را به نفع آبي‌ها تمام کردند. چندي بعد، وقتي که هدايت پرسپوليس به عهده قطبي بود و پرويز سوبله چوبله مربي بي‌ادعايي در خدمت ابومسلم بود، نيمه اول مشهدي‌ها در آزادي تيم قطبي را که در آن فصل قهرمان شد با 3 گل در هم کوبيدند اما دقايق پاياني بازي درخشش بازيکنان مثل باقري و مهاجم خارجي آن روزهاي پرسپوليس به نام ماته دراکوويج مانع از شکست قرمزها شد. همان سال (تابستان 86) و در روز پاياني ليگ، در حالي که پرسپوليس و سپاهان مدعيان اصلي قهرماني بودند در آخرين ديدار به مصاف هم رفتند. پرسپوليس به خاطر شکايت رافائل با کسر 6 امتياز مواجه شده بود و همه چيز در اوج حساسيت به روز پاياني و ورزشگاه آزادي ختم شده بود که گل دقيقه 96 سپهر حيدري يک قهرماني دلچسب و عجيب را براي تيم قرمز پوش پايتخت رقم زد، آن هم در حالي که اصفهاني‌ها در حال تدارک مقدماتي جشن قهرماني بودند. همين امسال هم تيم مس کرمان مقابل نفت آن هم در دقايق 91 و 93 بازي دو بر صفر برده را با تساوي عوض کرد.

از چي مي‌شه که همچي مي‌شه؟

وقتي يک تيم آن‌قدر خوب است که با چند گل پيش مي‌افتد عجيب نيست که در همان بازي به‌طور ناگهاني عقب بيفتد؟ اين نوع نتايج يک سري دلايل ثابت و مشخص دارد:

1 نظم، نظم، نظم... تيم ملي آلمان متخصص اين نوع عوض کردن نتايج به خصوص در دقايق پاياني است و دليل آن هم مشخص است: نظم بنيادي در فوتبال اين کشور، بازيکنان آلمان تا دقايق پاياني بر احساس خود غلبه و با حفظ نظم دستورات تاکتيکي مربي را اجرا مي‌کنند. يک اصطلاح معروف در مورد فوتبال اين کشور به خصوص در دهه 90 وجود داشت که مي‌گفتند: فوتبال آلمان 90 دقيقه است. در مقابل گاهي اوقات تيمي که جلو افتاده هم از بي نظمي ضربه مي‌خورد. تصور کنيد يک تيم آن‌قدر خيالش از برد راحت شده است که بازيکنان و کادر فني‌اش به جاي تمرکز روي بازي و حفظ نظم تيمي به احساسات هواداران‌شان پاسخ بدهند! آن موقع است که هر اتفاقي محتمل خواهد بود.

2 آدم‌هاي خاص- در شرايط سخت بازيکنان خاص و مربيان خاص هستند که گره گشا مي‌شوند مثل مهدوي‌کيا در داربي اخير.

3 تحقير رقيب- گاهي تيمي که خود را برنده مي‌داند قدر موقعيت‌ها را نمي‌داند و با تيم حريف به شکلي تحقيرآميز رفتار مي‌کند. حتي گاهي اين اشتباه بزرگ در کري‌هاي قبل از بازي رخ مي‌دهد، درست مثل اشتباهي که مسئولان استقلال در گوينده خواندن دنيزلي مرتکب شدند.

4 قدرت خطر پذيري و بازي انتحاري- وقتي يک تيم چيزي براي از دست دادن ندارد انتحاري بازي مي‌کند، مثل منچستر در فينال سال 1999، وقتي که اشمايکل دروازه را رها کرد و در 18 قدم بايرن گام گذاشت. در همان فينال فرگوسن دوايت يورک و اندي کول مهاجمان زبده تيمش را تعويض کرد، قطعا اگر منچستر مي‌باخت اين تعويض کابوس فرگي بود اما در مقابل دو بازيکن جانشين در آن ديدار عجيب منچستر را ظرف دو دقيقه قهرمان اروپا کرد.

5 مهيا شدن براي جشن- يک مثال مي‌زنيم تيم ملي فرانسه در سال 1994 با هدايت ميشل پلاتيني و حضور ستاره‌هايي مثل کانتونا، ديويد ژينولا، برنارد لاما و ژان پير پاپن تيمي ويژه بود. همين تيم در راه راهيابي به جام جهاني در آخرين لحظات ناکام ماند. زينولا در کنار زمين و براي خوشايند تماشاگران مشغول روپايي زدن بود که اميل کاستاديونوف بازيکن بلغارستان توپ ربايي کرد و از زاويه‌اي بسته دروازه فرانسه را در لحظه آخر و زماني که امکان جبران وجود نداشت باز کرد. بازيکنان فرانسه در آن لحظات پاياني آماده برگزاري جشن در زمين خودي بودند اما مقابل چشم تماشاگران شان به بدترين شکل ممکن حذف شدند.

نظرات کاربران
کد امنیتی