بازیگرهای کارگردان
نگاهي به حضور بازيگراني که عرصه کارگرداني را هم تجربه مي‌کنند

بازیگرهای کارگردان

نویسنده : مرتضی اخوان

اين‌که چرا پشت دوربين رفتن بازيگران سرشناس سينما هيجان‌زده‌مان مي‌کند و اين‌که چرا وقتي يک بازيگر در سينماي وطني يا غيروطني کارگردان مي‌شود ذوق مرگ مي‌شويم، سر نهاني دارد که در اين نوشته مي‌خواهيم آن را براي شما بازگو کنيم. سينما عالمي دارد که تجربه جزء جزء آن مي‌تواند لذت‌بخش باشد. اين‌که نام بسياري از بازيگران نامي سينماي ايران و جهان را در فصول مختلف رو به روي عناوين مختلف عنوان‌بندي‌هاي سينمايي مي‌بينيم بدون شک متاثر از همين مسئله است. اگر بسياري از بازيگران گام به دنياي تدوينگري، فيلم‌برداري، نويسندگي و حتي کارگرداني (!) مي‌گذارند، شايد ناشي از حس سرشار از لذتي است که از تجربه‌هاي نوين کار در عرصه سينما به آدم دست مي‌دهد. درست مثل بازيکن فوتبالي که پس از چشيدن طعم لذت‌بخش بازي در مستطيل سبز راهي قالب بالاتر مربي‌گري مي‌شود. اين‌جا عرصه‌اي است که مديريت عنصر اثربخش موفقيت در آن است. اگر وودي آلن مي‌تواند تجربه موفق‌اش در دنياي بازي را به عرصه کارگرداني منتقل کند، بدون ترديد يکي از عوامل‌اش قدرت مديريت گروهي است. اما در نمونه‌هاي ناموفق‌تر نام‌هايي چون کلينت ايستوود را در سينماي جهان مي‌بينيم که اگرچه در آثار شاخصي چون خوب، بد، زشت توانست نامي جاودان از خود در عرصه بازيگري به جاي بگذارد، اما در عرصه کارگرداني نتوانست آن‌چنان که بايد و شايد کسب شهرت کند. شايد به همين خاطر است که وفتي نام ايستوود را مي‌آورند، خيلي سريع بازي‌هايش به ذهن‌مان متبادر مي‌شود اما وقتي از «مل گيبسون» سخن به ميان‌ مي‌آيد همه‌مان يادمان مي‌رود که او همان بازيگر توانمندي است که بعدها رو به کارگرداني آورد و در عالم کارگرداني خوش درخشيد. اما در کشور خودمان ايران هم نمونه‌هاي بي‌شماري از رغبت بازيگران به کارگرداني به چشم مي‌آيد که در ميان چهره‌هاي وطني نيز تجربه‌‌هاي موفق و ناموفق‌ زيادي به چشم مي‌آيد. اما آن‌چه در اين ميان حائز اهميت است آن‌که سينماي کشورمان درست شبيه بازي فوتبال در عرصه ساخت و ساز فيلم، همواره بيش از آن‌که موفقيت‌هايش را مرهون هماهنگي ساختاري در سينما باشد، مديون جرقه‌ها و درخشش ستاره‌هاست. بايد منتظر ماند و ديد ستاره‌هاي امروزي سينماي ايران آيا براي ورود به عرصه کارگرداني فکري اساسي دارند يا آن‌ها نيز مي‌خواهند راه اشتباه گذشتگان را در اين عرصه بروند؟ امسال و در آستانه جشنواره سي‌ام بين المللي فيلم فجر در ميان فهرست آثاري که صحبت از حضور آن‌ها در بخش سينماي ملي جشنواره هست، 2 بازيگر سرشناس سينماي ايران اولين تجربه‌هاي سينمايي‌شان را در عرصه کارگرداني به سينما مي‌آورند. در ادامه قصد داريم تا ضمن بررسي آثار اين بازيگران، نگاهي داشته باشيم به تجربه‌هاي گذشته ستاره‌هاي سينما در عرصه کارگرداني و ميزان موفقيت يا موفق نبودن آن‌ها. با ما همراه باشيد...

«عطاران» با عزيزي مي‌آيد!

رضا عطاران چهره محبوب بازيگري سينماي ايران است که سال‌ها حضورش در آثار طنز سينما و تلويزيون کشورمان او را به چهره‌اي محبوب مبدل کرده است. عطاران گرچه تجربه کارگرداني در چند سريال پرمخاطب تلويزيوني را داشته است اما تاکنون به‌عنوان کارگردان پشت دوربين سينما نرفته است و فعاليت در عرصه کارگرداني را تجربه نکرده است. عطاران اولين اثر سينمايي‌اش با نام «هيچ‌کس فرشته نيست» يا همان «رضا هرگز نمي‌‌خوابد» را آماده مي‌کند تا به بخش مسابقه جشنواره سي‌ام فجر برساند. او در اين اثر از بازيگراني چون اکبر عبدي، مريلا زارعي، ويشکا آسايش و البته خداداد عزيزي فوتباليست اسطوره‌اي فوتبال کشور بهره برده است. محمدرضا تخت کشيان تهيه‌کنندگي اولين ساخته سينمايي عطاران را به عهده دارد.

هيچ‌کس فرشته نيست

رضا عطاران

محمدرضا تخت‌کشيان

اکبر عبدي، مريلا زارعي،

ويشکا آسايش، خداداد عزيزي و...

هومن بهمنش

احمد رفيع‌زاده

رضا، معلمي ساده و درستکار که به سن

ميانسالي رسيده و در برقراري ارتباط با زن‌ها دچار

مشکل است، با دختري پاستيل فروش آشنا مي‌شود.

دختر، براي پيوند کليه خواهرش با مشکل روبروست

و رضا را ترغيب به کارهايي مي‌کند که باب ميلش

نيست و...

«معادي» و اثري ساختارشکن

پيمان معادي همان بازيگر دوست‌داشتني «درباره الي» است که حالا مي‌خواهد اولين تجربه کارگرداني‌اش «برف روي کاج‌ها» را در جشنواره سي‌ام فجر به ميدان نمايش بفرستد. برف روي کاج‌ها اگرچه اولين تجربه کارگرداني پيمان معادي است اما بدون ترديد مي‌تواند جذابيت‌هاي زيادي را براي مخاطبان خاص و عام خود داشته باشد. از حضور بازيگران سوپراستاري چون مهناز افشار بگيريد تا تجربه جاه‌طلبانه خود معادي در ساخت يک اثر ساختارشکنانه! معادي در اين اثر شجاعانه به سراغ داستان زني رفته است که در مواجهه با اتفاق بزرگي مجبور است ميان عرف و خواسته‌اش يکي را انتخاب کند. شايد همين جا‌ه‌طلبي و جسارت رنگ ويژه‌اي به اولين ساخته پيمان معادي مي‌دهد. رنگي که بدون ترديد مي‌تواند در آوردگاه فجر سي‌ام نظر بسياري را به خود جلب کند. «برف روي کاج‌ها» مي‌تواند نفس بسياري از کارگردان‌هاي کهنه‌کار فجر سي‌ام را براي کسب جوايز بگيرد.

برف روي کاج‌ها

پيمان معادي

سيدجمال ساداتيان

مهناز افشار، ويشکا آسايش،

صابر ابر، حسن معجوني و...

پيمان معادي

علي مصفا

زني در مواجهه با يک اتفاق بزرگ

در زندگي‌اش، در دو راهه تصميم قرار مي‌گيرد،

او يا بايد مطابق عرف دست به انتخاب بزند

و يا...

«مصفا» و «پله آخر»!

باز هم علي مصفا. علي مصفا همين چند سال پيش نخستين تجربه کارگرداني‌اش را با فيلم «سيماي زني در دور دست» به دست آورد و حالا مي‌خواهد در مقام کارگردان براي بار دوم خود را محک بزند. مصفا امسال در جشنواره سي‌ام «پله آخر» را دارد که هم‌چون فيلم نخست‌اش بازيگر اصلي داستان همسرش ليلا حاتمي است. مصفا در «سيماي زني در دور دست» نشان داد کارگرداني آرمان‌خواه است با نظريه‌هاي فکري خود، سينمايش، سينماي بذله نيست. او در ساخت اثرش اگرچه چندان عام‌پسند نيست اما بسيار وسواس دارد. شايد به همين خاطر است که به بازيگر ديگري جز «ليلا حاتمي» همسرش اعتماد نمي‌کند و همواره نقش اول آثارش را به او مي‌سپارد. مصفا بيش از آن‌که نگاهي جشنواره‌اي به آثارش داشته باشد دنبال کشف استعدادهاي خود و تجربه در مقام کارگردان است.

پله آخر

علي مصفا

علي مصفا

ليلا حاتمي، علي رضا آقاخاني،

علي مصفا و...

عليرضا برازنده

علي مصفا

«پله آخر» داستان امين، دکتري ميانسال

است که پس از سال‌ها به ايران برگشته و به همراه

مادرش تنها زندگي مي‌کند. او با شنيدن خبر مرگ

يکي از دوستان کودکي به خانه‌اش رفته و درگير ماجراي

مرگ او مي‌شود...

«قريبيان» و هيولاها!

فرامرز قريبيان پس از دوازده سال از ساخت «چشم‌هايش» اين روزها در سکوت خبري در حال ساخت چهارمين فيلم‌اش به‌نام «گناهکاران» است. قريبيان در 3 فيلم گذشته‌اش «چشم‌هايش»، «قصاص» و «قانون» مضمون خاصي را در سينماي ايران به‌عنوان کارگردان دنبال کرده است. موضوعي که انتخاب کرده در آثاري که بازي کرده است نيز گاها به چشم مي‌آيد. شايد جمله عجيب «وقتي با هيولاها مبارزه مي‌کني مراقب باش تا خود به يکي از آن‌ها تبديل نشوي!» که در توضيح جديدترين ساخته قريبيان «گناهکاران» مطرح شده است، نشان از موضوع فيلم‌هاي او داشته باشد. شايد بتوان قريبيان را در سبک ساخت اثر نزديک به کيميايي دانست! البته تفاوت ميان اين دو از زمين تا آسمان است. فرامرز قريبيان در فيلم جديدش از 2 چهره به‌عنوان بازيگر استفاده کرده است؛ قطب‌الدين صادقي و اميد روحاني! اتفاقي که مي‌تواند لااقل توجه خاص منتقدان سينمايي را به سوي اين فيلم جلب کند. قريبيان در آثار قبلي‌اش چندان موفق نبوده است.

گناهکاران

فرامرز قريبيان

فرامرز قريبيان

رامبد جوان، شقايق فراهاني،

کوروش تهامي، قطب‌الدين صادقي،

اميد روحاني و...

هومن بهمنش

محمدسام قريبيان

وقتي با هيولاها مبارزه مي‌کني

مراقب باش تا خود به يکي از آن‌ها تبديل نشوي!

----------------------------------------------------------------------------------------------------

رامبد جوان از آن دست کارگردان‌هاي جواني است که شيوه خاص خود را در ساخت آثارش دارد. او اگرچه طنز مي‌سازد اما بنا بر اعتقاد بسياري از منتقدان سينمايي، طنزش فاخر است. شايد به همين خاطر است که سال گذشته با «ورود آقايان ممنوع»، توانست سيمرغ بلورين بهترين بازيگر نقش اول زن را براي بازيگر اول‌اش ويشکا آسايش به ارمغان آورد. رامبد جوان حالا در مرز پختگي در دنياي کارگرداني قرار گرفته است. * نخستين ايفاي نقش جوان: پشت ديوار شب / 1376 * نخستين تجربه کارگرداني جوان: اسپاگتي در 8 دقيقه / 1383 * مشهورترين فيلم جوان در مقام بازيگر: نسل جادويي / 1385 * مشهورترين فيلم جوان در مقام کارگردان: ورود آقايان ممنوع / 1389

----------------------------------------------------------------------------------------------------

نيکي کريمي خيلي دير وارد عرصه کارگرداني شد. نيکي کريمي که در دنياي بازيگري موفقيت‌هاي چشمگير و زيادي را به دست آورده است، حالا در مقام کارگردان به دنبال تکرار افتخارات پيشين است. او بعد از برهه‌اي که با بازي در فيلم‌هاي گيشه رو به افول مي‌رفت، حالا کارگرداني را تجربه مي‌کند. يک کارگرداني متفاوت با تايم تاخير زياد! * نخستين ايفاي نقش کريمي: وسوسه /1368 * نخستين تجربه کارگرداني کريمي: يک شب / 1383 * مشهورترين فيلم کريمي در مقام بازيگر: پري / 1373 * مشهورترين فيلم کريمي در مقام کارگردان: سوت پايان / 1389

----------------------------------------------------------------------------------------------------

هومن سيدي از جوان‌هاي خوش آتيه سينما و تلويزيون کشورمان است که تنها يک بار کارگرداني را تجربه کرده است. او خيلي جسورانه تک فيلم‌اش را در سال 89 ساخته است و بايد منتظر آثار بعدي او در مقام کارگردان باشيم. اگرچه سيدي هنوز روزهاي زيادي را در دنياي کارگرداني تجربه نکرده است اما مي‌تواند به سبب جوان بودن و طرز تفکر جالبي که در «آفريقا» تنها ساخته سينمايي‌اش نشان مي‌دهد، روزهاي پرفروغي را پيش رو داشته باشد. * نخستين ايفاي نقش سيدي: يک تکه نان / 1383 * نخستين تجربه کارگرداني سيدي: آفريقا / 1389 * مشهورترين فيلم سيدي در مقام بازيگر: پا برهنه در بهشت / 1384 * مشهورترين تجربه کارگرداني سيدي: آفريقا / 1389

----------------------------------------------------------------------------------------------------

او يک آباداني است که در تنها ساخته سينمايي‌اش هم به سراغ سينماي جنگ رفته است. حميد فرخ‌نژاد اگرچه بازيگري توانمند است که هميشه از بازي‌اش لذت مي‌بريم، اما دستپخت نخست‌اش در مقام کارگردان چنگي به دل نزد. او در «سفر سرخ» هر چند تلاش‌اش را براي روايتي جديد از سينماي جنگ به خرج داد، اما موفق نبود. فرخ‌نژاد در دنياي بازيگري بسيار پرفروغ بوده است ولي در کارگرداني نه! * نخستين ايفاي نقش فرخ‌نژاد: در کوچه‌هاي عشق / 1369 * نخستين تجربه کارگرداني فرخ‌نژاد: سفر سرخ / 1388 * مشهورترين فيلم فرخ‌نژاد در مقام بازيگر: چهارشنبه سوري / 1384 * مشهورترين فيلم فرخ‌نژاد در مقام کارگردان: سفر سرخ / 1388

----------------------------------------------------------------------------------------------------

شاهد احمدلو با فيلم «سرب» ساخته مسعود کيميايي خيلي سريع وارد سينماي حرفه‌اي شد. او زودتر از آنچه فکرش را بکند در يک کار قوي بازي کرد. سرب کيميايي يکي از بهترين آثار سينماي ايران است. بازي در اين فيلم شايد تجربه گرانبهايي را به احمدلوي جوان در آن روزها هديه کرد. شاهد احمدلو در مقام کارگردان طنازي ظريفي از خود نشان داده است که آينده او را درخشان کرده است. * نخستين ايفاي نقش احمدلو: سرب / 1367 * نخستين تجربه کارگرداني احمدلو: چند مي‌گيري گريه کني؟ / 1384 * مشهورترين فيلم احمدلو در مقام بازيگر: سرب / 1367 * مشهورترين فيلم احمدلو در مقام کارگردان: چند مي‌گيري گريه کني؟ / 1384

----------------------------------------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------

اگر نگوييم ايستوود در مقام کارگردان موفقيت‌هاي دوران بازيگري‌اش را تکرار کرد، لااقل مي‌توانيم بگوييم نشان داد کارگرداني کاردان است. او براي کارگرداني «نابخشوده» در سال 92 اسکار بهترين کارگرداني را به دست آورد. اتفاقي که براي اين هنرپيشه صاحب سبک سينما قابل تصور بود. او بعد از نابخشوده آثار درخشان ديگري چون «آخرت» را هم در کارنامه به نام خود ثبت کرد. * نخستين بازيگري ايستوود: انتقام مخلوق / 1955 * نخستين تجربه کارگرداني ايستوود: هري کثيف / 1971 * مشهورترين فيلم ايستوود در مقام بازيگر: خوب، بد، زشت / 1966 * مشهورترين فيلم ايستوود در مقام کارگردان: نابخشوده / 1992

----------------------------------------------------------------------------------------------------

وودي آلن همان کمدين دوست داشتني آمريکايي است که بارها اسکار را چه در مقام بازيگر و چه در مقام کارگردان تجربه کرده است. او خيلي زودتر از حد تصور از دنياي بازيگري وارد دنياي کارگرداني شد و البته تجربه‌هاي موفقي هم داشت. آلن آثار بسياري ساخت و در فيلم‌هاي بسياري بازي کرد. او 77 سال سن دارد و هم‌چنان در سينماي هاليوود به عنوان چهره يک بازيگر کارگردان دوست داشتني مي‌درخشد. * نخستين بازيگري آلن: تازه چه خبر پيشي؟ / 1965 * نخستين تجربه کارگرداني آلن: پولو بردار و در رو / 1969 * مشهورترين فيلم آلن در مقام بازيگر: آني هال / 1977 * مشهورترين فيلم آلن در مقام کارگردان: ويکي کريستين بارسلونا / 2008

----------------------------------------------------------------------------------------------------

«به گمان من حتي خود دنيرو هم نمي‌داند که تا چه حد مهارت دارد»! اين جمله شگفت انگيزي است که غول بازيگري سينماي جهان، براندوي فقيد درباره رابرت دنيرو اسطوره سينمايي جهان مي‌گويد: دنيرو فيلم‌هاي بي‌شماري داشته که در مقام بازيگر هنر او را بر همگان نشان داده و بارها اسکار گرفته است. اسکار بازيگري در «گاو خشمگين» و «پدرخوانده 2» از مهم‌ترين اين جوايز است. * نخستين بازيگري دنيرو: سه اتاق در منهتن / 1965 * نخستين تجربه کارگرداني دنيرو: يک داستان برانکسي / 1993 * مشهورترين فيلم دنيرو در مقام بازيگر: گاو خشمگين / 1980 * مشهورترين فيلم دنيرو در مقام کارگردان: چوپان خوب / 2006

----------------------------------------------------------------------------------------------------

شايد بزرگ‌ترين افتخار آل پاچينو به حضور در 3 گانه «پدرخوانده» ساخته فرانسيس فورد کاپولا ختم نشود، اما بدون ترديد برگ درخشان حضور آل پاچينو در سينما به عنوان بازيگري همين 3 فيلم است. آل پاچينو تنها اسکار دوران بازيگري‌اش را به خاطر ايفاي نقش در فيلم «بوي خوش زن» در سال 1992 به دست آورده است. هر چند جايزه بفتا بهترين بازيگر نقش اول مرد را به خاطر «پدرخوانده 2 «و «بعد از ظهر نحس» از آن خود کرده است. * نخستين بازيگري آل پاچينو: ناتالي و من / 1969 * نخستين تجربه کارگرداني آل پاچينو: به دنبال ريچارد / 1996 * مشهورترين فيلم آل پاچينو در مقام بازيگر: پدرخوانده 2 / 1974 * مشهورترين فيلم آل پاچينو در مقام کارگردان: کافه چيني / 2000

----------------------------------------------------------------------------------------------------

جک نيکلسون بدون ترديد از توانمندترين هنرپيشه‌هاي سينماي جهان است که تنها 2 بار کارگرداني را تجربه کرده است. او اگرچه در مقام بازيگر 2 بار براي بازي در فيلم‌هاي «بهترين شکل ممکن» و «پرواز بر فراز آشيانه فاخته» اسکار گرفته است اما در 2 تجربه کارگرداني‌اش چندان موفق نبوده است. نيکلسون البته بيش از آنکه او را با فيلم‌هاي اسکار گرفته‌اش بشناسيم به خاطر ايفاي نقش‌هاي ديوانه‌ از قفس پريد و تلالو مي‌شناسيمش! * نخستين تجربه بازيگري نيکلسون: قاتل نق نقو / 1958 * نخستين تجربه کارگرداني نيکلسون: رهسپار جنوب / 1978 * مشهورترين فيلم نيکلسون در مقام بازيگر: ديوانه‌ از قفس پريد / 1975 * مشهورترين فيلم نيکلسون در مقام کارگردان: رهسپار جنوب / 1978

----------------------------------------------------------------------------------------------------

نظرات کاربران
کد امنیتی