مادر

مادر

نویسنده :

کلمه‌اي فارسي در تمام دنيا
الهام ابراهيم‌زاده

موقعي که مي‌ترسيد،‌ موقعي که تنهايي بيچاره‌تان کرده، موقعي که خيلي ناراحت يا خيلي خوشحاليد، موقعي که گرسنه يا تشنه يا خسته‌ايد، موقعي که هيچ پناهي جز خدا نداريد، موقعي که آرامش مي‌خواهيد، موقعي که دلتنگ مي‌شويد، موفق مي‌شويد، کمک مي‌خواهيد، محبت مي‌خواهيد و خلاصه توي تمام اين احوالات چه مي‌گوييد؟ آخ؟! فقط همين؟ ... مطمئنيد؟ اما گويا بيشتر آدم‌هاي دنيا بدون توجه به زبان و مليت و جنسيت و سن و سال و شغل و مقام، در تمام اين مواقع از يک کلمه مشترک ( تنها با گويش‌هاي مختلف) استفاده مي‌کنند: «مامان»! مادر، ننه، ديه، آنا ... چه فرقي مي‌کند همه‌شان يکي است؛ مادر و جالب اين جاست که پشت اين کلمه، يک کوه عظيم احساسات در وجود زني قرار گرفته است که خواه نا خواه بعد از تولد ما اين نام به او تعلق مي‌گيرد؛ مادر. اين که واژه «مادر» از کجاي تاريخ زندگي بشر سرو کله‌اش پيدا شده و افتخار نام گذاري دوست داشتني‌ترين و مهربان‌ترين و صبورترين انسان‌هاي کره زمين را پيدا کرده، موضوع جادوي کاغذي اين هفته است و البته همه مادرهاي ايران زمين، روزتان مبارک.

همه مادرهاي زمين
معمول ترين واژه براي مادرهاي ايراني «مامان» يا«ننه» است. البته گاهي کلمه «مادر» يا «ننه» يا «ننجان» که مخفف همان ننه جان است براي خواندن مادربزرگ‌ها هم استفاده مي‌شود. مادرهاي ترکمن «آنا» هستند و مادرهاي کرد و لر« ديه» يا «ديه جان»، مادر بختياري «دا» ، مادر کهنوجي «موو» و مادر سيوندي «ديوا». انگليسي زبان‌ها مادرهايشان را «مادر» mother يا mum صدا مي‌زنند و به همين صورت مادر در زبان‌هاي ديگر اين‌طور خوانده مي‌شود: لاتين mater ، يوناني meter ،‌ فرانسوي mre ، آلماني mutter ، روسي mate ، ايسلندي modher ، سانسکريت mata ، ايرلندي mathair ، ولز mam ، عربي oum ، عبري em ، چيني ma ، هاوايي makuahine .

همه جا ميم و الف
مسلما شما هم متوجه شديد که کلمه «مادر» به همين شکل در اکثر زبان‌ها و سراسر دنيا گسترده است و ترکيب دو حرف ميم و آ (ما) در واژه‌هاي مادر بيشتر زبان‌هاي دنيا حضور دارد. جالب است بدانيد که صداي (ميم) و (آ) از جمله آسان‌ترين صداهايي هستند که انسان مي‌تواند بعد از تولد با دهانش بسازد. به خاطر همين اولين حروفي که يک کودک مي‌تواند بگويد همين (ميم) و (آ) است و جالب‌تر اين است که طرز اداي اين حروف شبيه به صداي شير مکيدن کودک است و کودک به خاطر مکيدن شير و به قول معروف ملچ و ملوچ است که ياد مي‌گيرد حرف ميم را ادا کند. بعد از اين حروف حرف ن توسط کودک به راحتي ادا مي‌شود. البته کودک از مفهوم اين حروف چيزي سر در نمي‌آورد و بيشتر مي‌خواهد با صدايي که توانسته با دهانش بسازد جلب توجه کند. اما کم کم از عکس العمل‌هاي مادر و ديگران مي‌فهمد که با تکرار ميم و ا، يعني ماما يا ننه مي‌تواند مادرش را صدا بزند.

ماتر و اينانا
تا امروز دانشمندان تلاش‌هاي زيادي انجام داد‌ه‌اند تا بتوانند بفهمند زبان و صحبت کردن ممکن است از کي و کدام نقطه زمين شروع شده باشد. به خاطر همين مسئله ما هم هرگز نمي‌توانيم بفهميم اولين بار در کدام دوره و در زندگي انسان‌هاي کدام نقطه زمين زني که آن‌ها را به دنيا آورده مادر ناميده شد. انسان‌ها در آغاز به صورت فردي زندگي مي‌کردند و تک گذران بودند. بنابراين نيازي به زبان نداشتند. جمع شدن آن‌ها در کنار رودخانه‌ها و شروع زندگي اجتماعي،‌ نياز به ارتباط را براي انسان ايجاد کرد و بعد از تلاش او براي صحبت کردن با حرکات دست، راه ساده‌تر صدا کشف شد و استفاده از آوا براي صحبت کردن. اولين کلمات و جملات دنيا مجموعه‌اي از آواهاي تک هجايي هستند (چيزي تقريبا مشابه زبان چيني امروزي). پيشرفت انسان و کشف‌هاي مختلف او مثل آتش و چرخ و... و توليد ابزار و تجارت و سياست و ارتباط بيشتر و بيشتر باعث شد تا او نياز به ساخت کلمه داشته باشد. زبان شروع به رشد کرد و خط از کشيدن شکل‌هايي بر روي ديوار غارها و کنده‌کاري روي سنگ‌ها و لوحه‌هاي گلي آغاز شد تا بالاخره آن هم به مرور زمان و نياز بشر به توليد ميراث مکتوب تغيير شکل پيدا کرد تا چيزي مشابه ده‌ها خطي شد که امروز در سراسر دنيا وجود دارد.

زبان‌هاي هندو اروپايي يا آريايي از بزرگ‌ترين خانواده‌هاي زبان‌هاي دنيا هستند. (در کنار زبان‌هاي سامي عربي و عبري و اورال-آلتايي ترکي و مغولي) و زبان‌هاي لاتين، آلماني، انگليسي، هلندي،‌ دانمارکي، نروژي،‌ سوئدي، اسلاو، هندي، سندي، کشميري، فارسي‌دري، پشتو، بلوچي، ارمني، کردي، گيلکي، تالشي، و... همگي در خانواده بزرگ پنج قاره‌اي زبان هند و اروپايي قرار دارند.

درباره ساخته شدن کلمه «مادر» بسياري از زبان شناسان از ريشه «سخن نوزادي» صحبت مي‌کنند؛ يعني اين واژگان از صداهاي طبيعي نوزاد گرفته شده است. همان ميم و آيي که کودک مي‌تواند راحت ادا کند و مادر که در انگليسي و فارسي به همين صورت ادا مي‌شود در اصل «ماتر» بوده است که در اوستا و ايران باستان آمده و از ريشه ما ma + تر ter ساخته شده است. در زبان هندو اروپايي «ما» به معني آغوش و سينه و «تر» عاملي پسوندساز به معني تغذيه کننده است. بر اين اساس، ريشه کلمه مادر، غذا دهنده از سينه است. ريشه هندو اروپايي «ما» در واژه مادر بيشتر زبان‌هاي دنيا ديده مي‌شود. ننه هم ريشه در نام يکي از ايزد بانوان ايران باستان دارد به نام «اينانا» که ايزدبانوي باروري و عشق در بين النهرين بود که با گذشت زمان تغيير کرده و براي ناميدن مادر و يا مادربزرگ مورد استفاده قرار گرفته است. درشکل ديگري گفته مي‌شود ننه، از «نانايه» يا «نه نه يا» ريشه گرفته که رب النوع مادر بعضي از ملل قديم آسياي غربي است.

نظرات کاربران
کد امنیتی
پربازدیدتریـــن ها
محرمانه مستقیم

9 سال و ۳۶۴ روز!

٩٥/٠٩/١٨
ذهن زیبا

ذهن زیبا

٩٥/٠٩/١٨
روایت‌هایی از هفت‌خان خواستگاری‌های امروزی به بهانه شروع فصل خواستگاری‌ها

از خواستگاری تا ازدواج راه درازی ا‌ست!

٩٥/٠٩/١٨
تولدنـوشت‌های اینستاگرامی سه نسل از جیمی‌ها به مناسـبت 19 آذر 10 سالگی جیم

دهه دومی شدیم:)

٩٥/٠٩/١٨
فتوچاپ

فتوچاپ

٩٥/٠٩/١٨
مینی‌ها

مینی پیشنهاد

٩٥/٠٩/١٨
فيلمى كه تكليفش نه با خودش مشخص است نه با ما

فيلم‌ هِنسى!

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

زنده و مستقیم این‌جا اینستاگرام است!

٩٥/٠٩/١٨
وقتی که یک پای فرهنگ تعطیلی می‌لنگد

تعطیلیِ تعطیلات

٩٥/٠٩/١٨
برای اولین بار رونمایی از راهنمای اصطلاحات جلسه موضوع ویژه

از همش نزن تا خیارشورکنار جوجه!

٩٥/٠٩/١٨
تلگجیم

تلگجیم

٩٥/٠٩/١٨
حکایت هفته

اندر حکایت خراب کردن دیوار و مریدان

٩٥/٠٩/١٨
مینیمال

زن زندگی/مرد زندگی باس چی داشته باشه؟

٩٥/٠٩/١٨
درباره مردانگی دختر شطرنج باز کشورمان که حسابی در رسانه‌های جهان ترکاند!

دختری از جنس آقا تختی!

٩٥/٠٩/١٨
نگاهی به تعطیلات رسمی ایران و دیگر کشورهای توسعه یافته دنیا

این همه تعطیلی چندتا لایک داره؟!

٩٥/٠٩/١٨
پیشنهاد جیم برای تاسیس یک وزارت خانه جدید:

وزارت تعطیلات حواسش به همه شنبه‌ها هست

٩٥/٠٩/١٨
گفت‌وگو با دکتر علی چِشُمی عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی

تعطیلات آفت هست ولی نه برای اقتصاد فعلی ما!

٩٥/٠٩/١٨
پایان‌نامه

خاموش کردن آتش در مشهد با تی!

٩٥/٠٩/١٨

یهویی شد دیگه

٩٥/٠٩/١٨
#شگرد_خفن

خلاق‌های اینستاگرامی

٩٥/٠٩/١٨