سرگذشت عجیب قبرستان ها در ایران
قبرستان یا آرامستان؛ مسئله این است!

سرگذشت عجیب قبرستان ها در ایران

نویسنده : محدثه عارفی

«معماری، از آراستن گورها آغاز شد.» این جمله ویل دورانت نشان از اهمیت قبرستان‌های تاریخی دارد. قبرستان‌هایی که هرچند قدیم اطراف شهر بوده اما بعد چند سال به شهر می‌چسبند و انگار در کشورمان هیچ‌کس نمی‌خواهد آن‌ها را ببیند. این در حالی است که همین قبرستان‌ها برای خیلی کشور‌ها سالانه میلیون‌ها گردشگر جذب می‌کند! مثالش می‌شود آرامستان پرلاشز در فرانسه، آرلینگتون در ایالات متحده آمریکا، هایگیت در انگلیس،  قبرستان‌های بسکید در لهستان و آیرس در آرژانتین.

در حالیکه ما از این فضا فقط برای دفن مرده استفاده می‌کنیم و بعضی روزهای خاص مثل جمعه‌ها به آن‌ها سر می‌زنیم و فضایی بدون درخت، سرسبزی، آب و آبادی می‌بینیم. انگار کن تجلی بیابان و اغلب خیلی غمگین به سراغ‌شان می‌رویم و غمگین‌تر برمی‌گردیم. شاید لازم باشد ما هم نگاهی دوباره به گورستان بیندازیم. شاید لازم باشد چشم‌هایمان را بشوییم و شکلی دیگر به این مکان نگاه کنیم. شاید حتی لازم باشد آن‌ها را فرصت ببینیم و از آن‌ها برای جذب گردشگر استفاده کنیم. 

 

گورستان هایی چون بهشت

اکثر ما داستان مردی را شنیده‌یم که خدمت پیامبر اکرم می‌رسد و می‌گوید: یا نبی! در یک روز هم به عروسی دعوتم و هم به عزا، به کدام یک بروم؟ و نبی اکرم پاسخ می‌دهند: به عزا برو. زیرا یاد مرگ را در تو زنده می‌سازد. 

این داستان مثلی است از حقیقت دین. از اینکه اسلام چطور نگاهی به قبرستان و مرگ دارد. از نظر دین ما زندگی و مرگ کنار هم هستند و مرگ پلی است که از این جهان به جهانی دیگر و چه بسا بهتر برویم. این روزها مردم موقع دفن میت، مردم خیلی بی‌تاب می‌شوند و انگار این باور بین ما کمرنگ شده و البته محیط قبرستان هم بی‌تاثیر نیست. در حالیکه در قدیم قبرستان‌ها، نمونه واقعی آرامستان بوده‌اند. در جایی قرار می‌گرفتند که آب روان بوده و در نتیجه سرسبزی و درخت وجود داشته است و آن‌وقت این مکان تجلی بهشت می‌شده برای رهگذران. 

ویل دورانت، تاریخ‌نویس با شکوه قرن می‌نویسد: «معماری از آراستن گورها آغاز شد.» و گورستان هر کشوری تجلی نگاه مردم آنجا به مرگ است و اسلام اینطور مکانی را می‌پسندد پر درخت، سرسبز و کنار آب روان.  

 گورستان

 

آرامستان های موفق دنیا

در اروپا حدود 61 درصد از فضاهای شهری را آرامستان‌ها تشکیل می‌دهند اما در ایران این فضاها در شب‌های جمعه و ایام خاص استفاده می‌شوند.

گورستان «پرلاشز» در کشور فرانسه بزرگ‌ترین گورستان پاریس و از مشهور‌ترین گورستان‌های جهان است. بزرگی آن حدود 43 هکتار است و وسیع‌ترین فضای سبز داخل پاریس را دارد و از آن بعنوان باغ‌موزه‌ای در فضای باز یاد می‌شود.

این گورستان به یک فضای عمومی و گردشگری در شهر تبدیل شده است. در این گورستان به خانواده‌ها آزادی کامل می‌دهند تا برای قبرشان بنای یادبود بسازند که یکی از دلایل موفقیت پرلاشز همین است. همین موضوع باعث شده با گذشت تنها چند دهه، بناهای یادبود، مکان‌های نیایش، اتاقک و ستون‌های روی قبر‌ها چند برابر شود. تعیین محل قبر و بنای یادبود در این گورستان آزاد است و هیچ گروه‌بندی مذهبی، اجتماعی یا سیاسی ندارد. در این گورستان افراد مشهوری دفن شده‌اند که می‌توان به «صادق هدایت»، «غلامحسین ساعدی»، «امیل زولا» و «بالزاک» اشاره کرد. 

علاوه بر اینکه در این گورستان امکانات برای گردش گروه‌های خاص مثل نابینایان، ناشنوایان، افراد معلول یا دوچرخه‌سواران وجود دارد. این مکان تنها خوابگاه مردگان نیست، بلکه مثل یک پارک زنده و پویا است. 

گورستان  

 

خواب ابدی قبرستان‌ها در ایران و مشهد 

این نمونه‌های موفق دنیا را بگذارید کنار قبرستان‌های ایران. کنار آرامستان فولاد‌شهر که پس از بقیع، وادی‌السلام و ابوطالب از شریف‌ترین و با شکوه‌ترین مزار‌های جهان تشیع است و حتی آن را لسان‌الارض می‌خوانند یا حتی قبرستان خالد نبی که نه تنها اقدامی برای سرزندگی آن‌ها انجام نمی‌شود که گاها دست به تخریب آن‌ها می‌زنیم. 

در مشهد هم آرامستان‌ها سرگذشتی مشابه دارند مانند قبرستان وکیل آباد که به یک میدان شهری تبدیل شده، قبرستان گلشهر به پارک، قبرستانی در خیابان خواجه‌ربیع به مدرسه و قبرستان سه‌راه کاشانی به بلوک‌های شهری تبدیل شده‌اند.

آرامگاه خواجه ربیع یکی از قدیمی‌ترین آرامستان‌های مشهد است که به دستور شیخ بهایی در زمان شاه عباس اول ساخته شد. این آرامگاه ابتدا باغ‌مزار بوده است و سپس رفته رفته نقش فرهنگی مذهبی‌اش کمرنگ و ارزش اقتصادیش بیشتر شده است و الان می‌توان گفت دیگر جنبه زیبایی، فرهنگی و... ندارد. این تغییر را می‌توان مثل خیابان‌کشی پهلوی اول دانست که اگرچه باعث عبور و مرور سریع شد ولی زیبایی را از خیابان‌ها گرفت و شهری برای ماشین‌ها ساخت. خواجه‌ربیع هم اکنون تبدیل شده به مکانی برای سنگ قبر‌ها!

وجود آرامگاه خواجه‌ربیع در سال 1139هجری قمری، روحانی مورد علاقه مردم حاج آقا کافی و سرانجام مزار شهیدان انقلاب اسلامی در سال‌های اخیر این گورستان را به مکانی معنوی و تاریخی تبدیل کرده است. این آرامستان قدیمی در حال حاضر مثل یک عنصر خاموش کنار شهر افتاده است و منتظر است که چه به سرش بیاید! 

قبرستان

درحالیکه توجه به قبرستان‌هایی نظیر خواجه ربیع که در نزدیکی شهر هستند می‌تواند حتی باعث شود تصویر منفی قبرستان در ذهن ما کمرنگ شود و به مرگ اسلامی‌تر نگاه کنیم. 

برچسب ها
سرگذشت قبرستان ها
قبرستان های دنیا
قبرستان های ایران
قبرستان در اسلام
قبرستان یا آرامستان
نظرات کاربران
کد امنیتی
مرتضی تقی زاده
مرتضی تقی زاده
٩٦/٠٨/٢٥
٠
٠
الان که متاسفاتنه شهرداری ها فقط به فکر پول در آوردن اند،‌قبرها رو جوری چفت در چفت می سازن که حتی اندازه ی یه درخت خالی نمیزارن که فضای سبز ایجاد بشه.
محدثه عارفی
محدثه عارفی
٩٦/٠٨/٢٧
٠
٠
متاسفانه بیابونن :/
عاطفه کوهستانیان
عاطفه کوهستانیان
٩٦/٠٨/٢٧
٠
١
متاسفانه الان نگاه ب آرامستان ها فقط مادی شدی و جایی ک زمانی مردم حتی برای تفریح با خانوادهایشان ب آنجا میرفتن الان قطعات یک متر در یک متر با بیشترین ارزش مادی شده، حتی در برخی از احادیث اومده ک راه رفتن بر روی سنگ مزار خوب نیس ولی در آرامگاه ها مثلا خواجه ربیع برای فاتحه خواندن برای یک مزار مجبور ب نشستن بر مزار دیگری هستی
محدثه عارفی
محدثه عارفی
٩٦/٠٩/٠٨
٠
٠
دقیقا! البته شما که در این مسئله صاحب نظرید. :)
محدثه هادی نژاد
محدثه هادی نژاد
٩٦/٠٨/٢٨
١
٠
آرامستان ها یکی از مکان های عبرت در احادیث معرفی شدند. اما متاسفانه الان اینقدر فضا برهوت و وحشتناک شده که هم ناامنه هم بیشتر از یک فاتحه خوندن هیچ دلیلی برا موندن نداری. جالب بود برام تاریخچه اش که در گذشته اصلا اینطور نبوده. ممنون از اطلاعات خوبتون.
محدثه عارفی
محدثه عارفی
٩٦/٠٩/٠٨
٠
٠
ممنون از خودت دوستم :)
هدی
هدی
٩٦/٠٨/٢٨
٠
٠
دقیقا .. در حق گورستان خالد نبی خیلی تو ایران ظلم شده. قدمت این گورستانمشخص نیست و به دوران باستان و پیش از تاریخ برمیگرده و می تونست یکی از بهترین مکان ها و جاذبه های تویستی باشه .. فقط حیف .
محدثه عارفی
محدثه عارفی
٩٦/٠٩/٠٨
٠
٠
تازه دارن به شدت نابودش می کنن!
فرزانه
فرزانه
٩٦/٠٨/٢٨
٠
٠
عالی دقیقا این هفته با قرار گرفتن تو فضا به این فکر می کردم . چرا انقد متفاوته نسبت به دیدگاهی که به نسبت به زندگی جاودانه بعد از مرگ داریم
محدثه عارفی
محدثه عارفی
٩٦/٠٩/٠٨
٠
٠
اوهوم :)
دلارام خدادادیان
دلارام خدادادیان
٩٦/٠٨/٢٨
٠
٠
واقعا خوش به حالشون با اون قبرستونای خوش آب و هواشون اینجا وقتی میری سر مزار عزیزت بدتر دلت میگیره و میگی:هعی فلانی...وقتی بودی چقد دنیام رنگش قشنگ تر بود اما الان که رفتی تنها جایی که میتونم بیام کنارش بشینم باهت درد و دل کنم همین سنگ سفید کوچولوئه
محدثه عارفی
محدثه عارفی
٩٦/٠٩/٠٨
٠
٠
سنگ سفیدی که بعضی وقتا حتی خاکیه و هیییچ گل و درختی هم نداره. خیلی خیلی دلگیره. :(
m.shiezadeh
m.shiezadeh
٩٦/٠٩/٠٢
٠
٠
خوندن این مطلب واقعا برام لذت بخش بود... محتوایی داشت که این روزها کمتر کسی بهش توجه می کنه اما همیشه یکی از دغدغه های ذهنی من بوده.
محدثه عارفی
محدثه عارفی
٩٦/٠٩/٠٨
٠
٠
واقعا مسئله ایه که در حقش اجحاف میشه:(
پربازدیدتریـــن ها