هنوز مظلوم
به بهانه سالروز درگذشت دکتر علی شریعتی

هنوز مظلوم

نویسنده : یاسین ناطقی

«روشنفکری» از آن قبیل واژه‌هاست که طی سال‌های اخیر، معنایش قدری تار شده است. در تاریخ معاصر ایران که جست‌و‌جو می‌کنیم، با انواع مختلفی از روشنفکران روبه‌رو می‌شویم. از دانشجویانِ فرنگ رفته دوره مشروطه و پایان قاجار گرفته تا نویسندگان نوظهور دهه‌های نخست قرن جاری و تعدادی سیاستمدار و جامعه شناس. میان آن‌ها اما چند نفر هستند که همه جا، نام‌شان با روشنفکری گره خورده است. شریعتی یکی از آن‌هاست.

 

کوتاه از شریعتی

وقتی بعد از 12 سال از سیستم آموزش ‌و پرورش خارج می‌شویم، تنها چیزی که از شریعتی می‌دانیم، نام تعدادی از آثار و طبع شاعرانه‌اش در نگارش «کویر» است که آن را هم به لطف کتاب ادبیات بلدیم. درحالی که این‌ها، در برابر شخصیت، افکار و نقش او در تاریخ معاصر ایران، تقریبا هیچ است. شریعتی کسی است که همه، از مخالفان گرفته تا هواداران و همفکرانش، به ناشناخته بودن او اقرار کرده‌اند. شریعتی جزو تاثیرگذارترین اندیشمندان دوره خودش بود. کسی که مانند دیگر مبارزان درجه اول انقلاب، طعم زندان‌های نظام پهلوی را چشیده بود و نقشی جدی در پر و بال گیری انقلاب و ریشه‌های عقلانی آن داشت. مخاطبش، برخلاف مخاطب دیگر خطیب‌های آن دوره، جوانان درس‌خوانده جامعه بود. کسانی که بیش از بقیه، اهل اندیشه‌های نوین غربی بودند.

شریعتی زود از دنیا رفت؛ بدون آن‌که تفکرات و شخصیتش به طور کامل شناخته و بررسی شود. حتی بعد از مرگش هم تلاشی جدی برای معرفی دقیق و جزئی‌اش انجام نگرفت. اما چرا بر خلاف دیگر پیشروان انقلاب، کمتر نام شریعتی را می‌شنویم و از اعمال و عقایدش آگاهی داریم؟

 

اندیشه شریعتی 

با بررسی تاریخ معاصر ایران و اسناد مربوط به شریعتی، به یک پاسخ کلی برای پرسش بالا می‌رسیم. آن هم این‌که شریعتی کامل نبود و نمی‌شد تمام افکارش را در کنار یکدیگر، مطرح کرد و مهر تایید بر آن زد. حوالی سال پنجاه شمسی، تعداد زیادی از جوان‌های ایرانی، به واسطه آموزه‌های شریعتی، دین را به عنوان یک ایدئولوژی پذیرفته و از عقاید مارکسیستییِ رو به رشد در آن دوره فاصله گرفتند. مارکسیسمی که محمدرضا پهلوی هم از آن واهمه داشت و تا مدت‌ها، در برخورد با اعتراضات قشر جوان، آن‌ها را زاییده مارکسیسم می‌دانست و سعی داشت به این وسیله، معترضان را از نظر عقیده، در دسته مارکسیست‌ها بگنجاند و میان آن‌ها و توده مردم، فاصله‌ای ایجاد کند. در همان برهه، اندیشه‌های انتقادیِ شریعتی نسبت به مارکسیسم، در اختیار قشر دانشجو قرار گرفت و موجب تغییراتی در جهت فکری آن‌ها شد. اما از طرفی، برخی افکار شریعتی هم چندان مورد قبول مذهبیون و علمای دین نبود. شاید بتوان مهم‌ترین مورد را، بخشی از اظهارات شریعتی در مورد روحانیت و مطرح کردن بحثِ «اسلام منهای روحانیت» دانست. موضوعی که اعتراض امام خمینی را هم در پی داشت. هرچند در آن دوره، تلاش امام بر این بود که این اظهار نظر، موجب ایجاد تفرقه میان مردم و هواداران شریعتی نگردد؛ اما این خواسته تقریبا به وقوع نپیوست و اختلافاتی میان طرفداران امام خمینی و دکتر شریعتی شکل گرفت. 

 

پس از شریعتی

شریعتی حدود یک سال پیش از پیروزی انقلاب به لندن رفت و چند ماه بعد، همان‌جا درگذشت. اما تفکرات او، میان مردم ایران باقی ماند و دست به دست میان مردم گشت. بعد از مرگ شریعتی، همان رفتاری تکرار شد که پیش از مرگ او نیز انجام می‌شد. هرکس با هر تفکر، بخشی از اندیشه‌های شریعتی را استخراج و طبق آن‌ها، رفتار می‌کرد. از جمله آن‌ها، مجاهدین خلق (منافقین) بودند. آن‌ها قسمتی از اندیشه‌های شریعتی را پذیرفتند و بر اساس همان‌ها، به فعالیت‌های خود ادامه دادند. «فاطمه فاطمه است»ِ شریعتی، همان‌قدر محبوبِ مذهبیون بود که «خود سازیِ انقلابی» و تزِ اسلام منهای روحانیتِ او، محبوب مجاهدین خلق. گفته می‌شود که عده‌ای از اعضای سازمان مجاهدین خلق، افرادی بوده‌اند که به واسطه سخنرانی‌های شریعتی در حسینیه ارشاد تهران، مایل به عضویت در این سازمان شده‌اند.

این قبیل تضادها میان دنبال‌کنندگان اندیشه‌های شریعتی، باعث ایجاد موجی منفی علیه او شد. موجی که نمی‌توانست عقاید مختلف شریعتی را در کنار هم، تحمل کند و منتج به انزوای عقاید و افکار او شد. با گذشت زمان، نگرش مردم به شریعتی، به چند دسته تقسیم شد. عده‌ای به عنوان هواداران سینه چاکش، او را تا حد ممکن بالا بردند و از او الهه ساختند؛ در مقابل قشری هم او را به واسطه برخی عقایدش، منحرف دانستند و او را طرد کردند. 

 

مشکل کجاست؟

احتمالاً مشکل اصلی، ناتوانی ما در پذیرش و هضم شخصیت‌های خاکستری در تاریخ است. شخصیت‌هایی که به واقعیت موجود نزدیک‌اند و مجموعه‌ای از محاسن و کاستی‌ها هستند. شاید ما یاد نگرفته‌ایم که انسان‌ها، خوب یا بد مطلق نیستند و هر کس ممکن است بخش‌هایی تیره یا غیرهمسو با عقاید یا تفکرات ما داشته باشد. رهبر معظم انقلاب، آیت‌ا... خامنه‌ای در مورد دکتر شریعتی می‌گوید: «به نظر من شریعتی برخلاف آنچه که همگان تصور می‌کنند، یک چهره همچنان مظلوم است و این به دلیل طرفداران و مخالفان اوست...»

شریعتی نمونه‌ای بود از شخصیت‌هایی که خدمات زیادی به ما و کشورمان کرده‌اند، اما بابت برخی رفتارها یا عقاید اشتباه، به انزوا کشیده و یا خدمات‌شان نادیده گرفته شده‌است. هرچند که عده‌ای هم توانستند با رعایت انصاف، شریعتی را آن گونه که بود، بپذیرند و بدون توهین و یا تقدیس، از اندیشه‌های او بهره ببرند. البته رفتار ما مردم نیز تا حدودی متاثر از سیاستگذاری‌های بعضی مدیران‌مان است. سیاست‌هایی که گاه اجازه نمی‌دهند ابعاد شخصیتی و عقیدتی یک اندیشمند، به خوبی در جامعه مطرح شود و تصمیم‌گیری نهایی، به اعضای جامعه واگذار شود.

مطمئنا میل ما به یافتن افراد کامل و یا کامل فرض کردن افراد ناقص، به ضرر ما و آن‌ها خواهد بود.

برچسب ها
علی_شریعتی
درگذشت_شریعتی
29_خرداد
اندیشه_شریعتی
نظرات کاربران
کد امنیتی
faezeh76
faezeh76
٩٦/٠٣/٢٩
١
١
كاش بعضي از آدم ها رو ديرتر از دست مي داديم تا عقايد و تفكراتشون براي همه روشن مي شد ، ممنون از مطلب تون :)
یاسین ناطقی
یاسین ناطقی
٩٦/٠٣/٢٩
٠
٠
کاش... البته هنوزم خیلی از متفکران ایرانی در قید حیات هستند، اما همون داستان مرحوم شریعتی داره براشون تکرار میشه. مثال بارزش هم دکتر سروش هست که خیلی شدیدتر از شریعتی، مقابلش جبهه های منفی شکل گرفته. ممنون از شما که خوندید :)
h.naderi
h.naderi
٩٦/٠٣/٣٠
١
٠
آفرین یاسین. مطلب خوب و کاربردی و منصفانه ای نوشته بودی
یاسین ناطقی
یاسین ناطقی
٩٦/٠٣/٣١
٠
٠
لطف دارید. خوشحالم که خوب بوده.
فرانک باباپور
فرانک باباپور
٩٦/٠٣/٣١
٠
٠
من کتابی از شریعتی نخوندم و فقط یه جمله ازش بلدم که همون یه جمله نشون میده چقدر فکرش عمیق بوده و چیزهایی رو درک میکرده که همه نمیتونستن و اون جمله اینه: «فاطمه فاطمه است...» اسم کتابشه و من خیلی وقته دوست دارم بخونمش ولی نشده متاسفانه. / چند جمله ای بود تو مطلبتون همش مارکسیسم و مارکسیست و اینا داشت، کاش تو یکیش میگفتین مارکسیسم چیه اصلا! :)) / ممنون از مطلبتون :)
پربازدیدتریـــن ها
نگاهی به چهارمین فیلم سینمایی حمید نعمت الله

رگ خواب؛ داستان عشق و خیانت در دنیای مدرن

٩٦/٠٣/٢٩
راهکارهایی برای زمان فراموشی پترن گوشی هوشمند

اگر رمز عبور گوشی را فراموش کردیم چه کنیم؟!

٩٦/٠٣/٣٠
به مناسبت 18 ژوئن روز جهانی پدر

برسد به دست پدرهای مسافر

٩٦/٠٣/٢٨
فینگرفودهای سریع و آسان که باید امتحان کنید

6 فینگر فود خوشمزه برای جشن تولد

٩٦/٠٣/٣٠
نگاهی به سختی‌های خبرنگاری به بهانه رفتار زشت بهناز جعفری با چند خبرنگار

خبرنگارها مشغول فحش خوردنند!

٩٦/٠٣/٢٧
یادی از بازی‌های نوستالژیک دوران کودکی به بهانه ترند شدن فیجت اسپینر

فرفره می‌چرخوندیم وقتی اسپینر مد نبود!

٩٦/٠٣/٢٨
نگاهی به دکور و صحنه برنامه ‏های مناسبتی ماه رمضان

این دکورهای دوست نداشتنی

٩٦/٠٣/٣١
از بلیت رایگان سینما تا تدریس مجانی

#نذر_فرهنگی

٩٦/٠٣/٣١
فرار مالیاتی رونالدو، محکومیت در دادگاه اسپانیا و حالا تصمیم جدایی از رئال مادرید

خرداد پرحادثه رونالدو

٩٦/٠٣/٢٧
تمام آنچه برای خرید یک دوچرخه شهری خوب لازم دارید

راهنمای خرید دوچرخه شهری زیر یک میلیون

٩٦/٠٤/٠١
مرور طنز بر اتفاقات مهمی که یک روز قبل از تابستان یادشان افتاد بیفتند!

اتحاد آندر تیکر و ملک سلمان!

٩٦/٠٤/٠١
طنزیات

از گاو قهوه ای تا گربه کالباسی!

٩٦/٠٣/٣٠
معرفی بازی Angry Birds Evolution + لینک دانلود

پرندگان خشمگین تکامل یافته از راه رسیدند

٩٦/٠٣/٢٧
مواردی که در مورد راهنمای تور باید بدانیم

صفر تا صد یک تور لیدر

٩٦/٠٣/٢٨
به شب نشينى عشاق ماه کم آورد

ذهن زیبا؛ گلچینی از تک بیت ها و اشعار ناب (32)

٩٦/٠٣/٣١
در روزهای داغ نقل و انتقالات تابستانی، حرف و حدیث خروج ستاره‌های فوتبال بالا گرفته است

اگه رفتی، درم پشت سرت ببند!

٩٦/٠٤/٠١
طنزی پیرامون طرح یارا کارت

آی خونه‌دار و بچه‌دار کارت یارانه تو بردار بیار

٩٦/٠٣/٢٩
تبلیغات
تبلیغات