بانکداری بدون ربا، از حرف تا عمل
آیا واقعا در بانکداری اسلامی ما ربا اتفاق می‌افتد؟

بانکداری بدون ربا، از حرف تا عمل

نویسنده : سیده محبوبه عظیم زاده

این روزها مراجع تقلید واکنش‌های جدی‌ای نسبت به مساله ربا در فرایند بانکی از خود نشان داده‌اند، آیت الله نوری همدانی برای هشدار به مسئولان، مردم را به استفاده نکردن از خدمات بانکی دعوت کرده است و آیت الله مکارم شیرازی بانک‌ها را متمرد (نافرمان) خوانده است و از عدم توجه آن‌ها به بخشودگی سودهای بانکی گله کرده. آیت الله علوی گرگانی و آیت‌الله جعفر سبحانی هم بارها نسبت به مساله ربا در بانک‌ها تذکر داده‌اند.  در جامعه و فرهنگ ما هر وقت از بانک و بانکداری صحبت شده بلافاصله واژه «اسلامی» یا «بدون ربا» هم پس از آن قرار گرفته است. دلیل این امر هم، با علم به این قضیه که حرفه بانکداری برگرفته از فرهنگ غرب و اروپا است و در آن ربا اتفاق می‌افتد، تأکید بر عدم وجود ربا در بانکداری اسلامی است. اتفاقی که با وجود تمام تأکیدها و مراقبت‌ها مبنی بر عدم وقوع آن همیشه حرف و حدیث‌هایی پشت سرش بوده؛ گاهی در هاله‌ای از ابهام قرار می‌گیرد و گاهی هم مثل همین چند روز اخیر آن‌قدر چهره واضح و آشکاری به خود می‌گیرد که خیلی از مراجع تقلید را هم به واکنش وا می‌دارد. اما اصل قضیه از کجا آب می‌خورد و ماجرا از چه قرار است؟

 

هرگاه پای معامله‌ای در میان باشد و در این معامله (که طبعا دو طرف وجود دارد) پولی به عنوان قرض از یک طرف معامله به طرف دیگر داده شود با این شرط که در هنگام پس گرفتن اصل پول، سود پول هم دریافت شود مسلما ربا اتفاق افتاده است و این دقیقا همان چیزی است که در بانکداری اسلامی در مورد آن نگرانی وجود دارد. شرع و دین ما حکم می‌کند که در معامله اگر سود یا ضرری در میان است باید برای طرفین باشد. در صورتی که وقتی ربا اتفاق می‌افتد یک طرف معامله با پرداخت بیش از اصل پول مورد ضرر واقع می‌شود و فقط طرف دیگر است که این سود عایدش می‌شود. 

حالا برای جلوگیری از این اتفاق بانک‌ها به ازای وجوه نقد و وام‌هایی که در اختیار مردم قرار می‌دهند به بحث «وکالت» روی آورده‌اند و از آن‌ها حق وکالت می‌گیرند. یعنی منبع درآمد بانک می‌شود حق وکالتی که مردم بابت دریافت پول و به اصطلاح کار راه اندازی‌شان به آن‌ها می‌دهند. اما (اگر بحث بهره بالای بانکی تا مرز 45% در ایران را که این رقم در کشورهای توسعه یافته 1.5% است، بیخیال شویم) مسئله اصلی و دقیقا موردی که طی این چند روز سر و صدا به پا کرده و مراجع تقلید را به واکنش وا داشته است، بحث دریافت دیرکرد وام‌ها یا همان جریمه‌هایی است که بانک‌ها به ازای تاخیر مردم در پرداخت بدهی‌شان از آن‌ها می‌گیرند.

نکته‌ای که وجود دارد این است که اگر در ضمن یک معامله جزء شروط ضمن عقد قید شود که فرد وام گیرنده موظف است در صورت تاخیر در پرداخت بدهی جریمه‌ای بپردازد اینجا مانعی وجود ندارد و در واقع ربا اتفاق نمی‌افتد چون از قبل قید شده است و موظف است آن را پرداخت کند. اما بانک‌ها آمده‌اند و از این قضیه سوء استفاده کرده‌اند و به ازای هر تعداد روزی که پرداخت بدهی با تأخیر مواجه می‌شود، جریمه‌ای را در نظر گرفته‌اند. مثلا به ازای پنج روز فلان مبلغ، به ازای ده روز فلان مبلغ و ... که می‌شود جریمه روی جریمه و در واقع ربا روی ربا!

نکته جالب اینجاست که با وجود این قضیه و این‌که دیگر شک و شبهه‌ای مبنی بر شکل‌گیری ربا در این صورت معاملات وجود ندارد، از ماه‌های گذشته تا همین الآن که داریم روزهای پایانی سال 95 را پشت سر می‌گذاریم برخورد با این قضیه و در واقع جلوگیری از بحث دیرکردها و جریمه‌ها هنوز با قاطعیت صورت نگرفته است و با اما و اگرهایی همراه است.

حالا تصور کنید بانک‌ها، این ارگان‌های مهم در جامعه که قرار است با نقل و انتقال پول و واگذاری تسهیلات و وام‌ها باری را از روی دوش مردم بردارند و به آن‌ها کمک کنند تا چرخ زندگی خود و اقتصاد جامعه را بچرخانند، با عمل نکردن به قوانین بانکداری اسلامی و بانکداری بدون ربا چه ضرری را به مردم، به زندگی آن‌ها و به مملکت‌شان وارد می‌کنند؟

بگذارید این مطلب را با پادکستی از صحبت‌ها و بغض آیت الله جوادی آملی درباره ربا خواری بانک‌های کشورمان به پایان ببرم.

برچسب ها
بانکداری بدون ربا
بانکداری اسلامی
ربا
رباخواری در بانک ها
درباره نویسنده
نظرات کاربران
کد امنیتی
مرتضی تقی زاده
مرتضی تقی زاده
٩٥/١٢/١٢
٠
٠
همه مراجع هم بیان بگن جریمه دیرکرد حرامه، سود بیش از حد گرفتن از ملت حرامه، چه دردی از ماها دوا میشه، مگه میشه من برم بانک بگم مرجع من گفته جریمه دیرکرد حرامه پس من نمیدم، بانک بگه چشم قربان اطاعت میشه؟
ملیحه
ملیحه
٩٥/١٢/١٢
٠
٠
کلی چیزی یاد گرفتم. خیلی خوب بود 😊😎 احسنت به این قلم
Fatemeh Moradmand
Fatemeh Moradmand
٩٥/١٢/١٣
٠
٠
موضوع جالبي بود. خب اگه از اين زاويه به موضوع نگاه كنيم ميشه ربا ولي از زاويه ديگه كه پول به عنوان سپرده در بانك ميزاري و ماهانه سود از بانك ميگيري چي ميشه؟؟!!!
h.naderi
h.naderi
٩٥/١٢/١٤
٠
٠
به این مبلغ دیرکرد در ادبیات بانکی «وجه التزام» گفته میشه. البته نباید دیوار رو یک طرفه گچ کنیم! یعنی باید ببینم بانک ها نظرشون چی هست. توی بسیاری از وام ها مثل وام مسکن یا خودرو؛ چون بانک امکان نقد کردن اصل وام از طریق فروش رو داره بحث وجه التزام تقریبا گرفته نمیشه. ولی توی وام های عمومی مثل وام قرض الحسنه، بانک ابزاری برای فشار آوردن به فرد بد حساب نداره. طراحی که آقای دکتر بحرینی نماینده مشهد دنبال می کردند بسیار خوب بود. طبق قانون شرع، در این موارد حکومت اسلامی می تونه فرد بدحساب رو جریمه کنه و پول جریمه رو دولت از فرد بگیره. حتی می تونه از حساب های بانکی اش در سراسر شبکه بانکی برداشت کنه. بعدش مبلغ دیرکرد همراه با اصل قسط رو به بانک عامل پرداخت کنه
h.naderi
h.naderi
٩٥/١٢/١٤
٠
٠
در مورد دیرکرد گرفتن از پول دیرکرد تازه اینجا خوندم. مطمئن هستید؟ چون توی سیستم محاسباتشون اینطوری نیست.
مرتضی تقی زاده
مرتضی تقی زاده
٩٥/١٢/١٤
١
٠
متاسفانه برای ما که این کار رو کردن
h.naderi
h.naderi
٩٥/١٢/١٤
٠
٠
بخش عمده این مشکلات در عدم اجرای سیستم درست اسلامی، عدم شفافیت بنگاه ها و فعالیت های اقتصادی هست. واقعا در کشور ما هیچ بانکی نمی تونه به فردی اعتماد کنه و بگه فلان تومن پول به شمای تولید کننده میدم و شما آخر سال دقیق مقدار سود و زیانت رو بگو. همچنین در کشور ما چون نرخ تورم عموما بالاست، بانک ها در یک سیکل باطل رقابت افتادند و مجبورند نرخ سود بالایی بدن. برای بدست آوردن این نرخ سود بالا یا دارن خلق پول می کنند یا روی کالاهای سرمایه ای و بنگاه داری وارد میشن و یا پدر تولید کننده رو در میارن. به نظر من از یک جایی باید حکومت به این چرخه معیوب پایان بده و ضمن کنترل تورم، مردم رو از عادت به گرفتن سودهای بی دردسر بگیره.
پربازدیدتریـــن ها
نگار جواهریان به خندوانه می‌آید

نگار در خندوانه

٩٦/٠٦/٢٨
ربات هایی برای کتاب خوان ها و دانشجوها

5 ربات تلگرامی که یک دانشجو باید داشته باشد

٩٦/٠٦/٢٨
روزی که اعدام شدم...

چرا مردم به تماشای صحنه اعدام می روند؟

٩٦/٠٦/٢٩
ذهنتان را به چالش بکشید

معرفی 5 بازی فکری و جذاب برای اندروید

٩٦/٠٦/٣٠
توصیه های مهم به کسانی که تازه پا به عرصه دانشگاه گذاشته اند

ترمک ها بخوانند!

٩٦/٠٦/٣٠
در باب آماده شدن افراد مختلف برای شروع سال تحصیلی جدید

شروع 9 ماه فلاکت!

٩٦/٠٦/٢٧
چند خطی درباره آخرین کارگردانی تهمینه میلانی

بررسی خشونت های خانگی در «ملی و راه های نرفته اش»

٩٦/٠٧/٠٣
محرم امسال را زیباتر عزارداری کنیم

وقتی که «یا حسین» به پرچم نوشته اند...

٩٦/٠٧/٠١
به مناسبت روز شعر و ادب فارسی

شعر است هیچ و شاعری از هیچ هیچ‌تر

٩٦/٠٦/٢٧
کدام چهره‌های معروف هنری و ورزشی کتاب نوشته‌اند؟

بازیگرها و مجری های دست به قلم

٩٦/٠٦/٢٩
رامبد جوان هم به سندروم کمدین ها دچار شد

«نگار» رامبد جوان ؛ توهم سورئالیسم

٩٦/٠٧/٠٢
باید و نبایدهای سفر به دل کویر در بهترین فصل ممکن

پاییز را برای کویرنوردی از دست ندهید

٩٦/٠٧/٠١
منصوریان رفت تا حرف و حدیث‌های پیرامون نیمکت آبی‌ها بالا بگیرد

چه کسی سرمربی استقلال می‌ شود؟

٩٦/٠٧/٠١
معرفی سه اسپیکر خوب و قوی در بازار + قیمت

راهنمای خرید اسپیکر

٩٦/٠٧/٠٣
عوامل دین گریزی و دین زدگی جوانان در ایران

چرا برخی جوانان از دین زده شده اند؟

٩٦/٠٧/٠٤
تبلیغات