بچه شما هم پزشکی قبول شده؟
مفصل درباره افزایش ظرفیت رشته‌های علوم‌پزشکی

بچه شما هم پزشکی قبول شده؟

نویسنده : سیده ساجده علوی

کمی پس از کنکور سراسری خبر رسید که بر اساس صحبت‌های ایرج حریرچی، معاون وزیر بهداشت، ما باید به ازای هر 400 شهروند، یک پزشک، یک داروساز و یک دندان‌پزشک داشته باشیم که در ایران، این نسبت یک به 625 نفر است؛ یعنی 225 نفر بالاتر از استاندارد جهانی. با استفاده از همین آمار ساده میشود حجم بالای مریض‌هایی که در صف نوبت پزشکان متخصص‌اند، بیمارستان‌هایی که به اندازه کافی جا ندارند و روستاهایی که هیچ متخصصی در سه حوزه‌ی مذکور ندارند را توجیه کرد. چندی پیش در راستای بهبود این شرایط، مجلس تصمیم گرفت چند درصد از ظرفیت متخصصان آموزش دیده را به مناطق محروم اختصاص دهد تا به طور میانگین، این افراد حدود 21 سال موظف به خدمت در آن مناطق باشند. اما حالا پس از گذشت چند سال، این نوع برنامه‌ریزی هم پاسخگوی نیاز کشور نبوده و برای حل این مشکل، گویی دولت و نمایندگان راهی جز افزایش ظرفیت این رشته‌ها در دانشگاه ندیده‌اند. همه این‌ها در حالی است که جمعیت زیادی از داوطلبان کنکور سراسری را متقاضیان رشته تجربی و سه رشته‌ی پزشکی، دندان‌پزشکی و داروسازی تشکیل داده‌اند. حال سوال اینجاست که آیا با وجود این اقبال عمومی، افزایش ظرفیت این سه رشته برای پاسخ به نیاز کشور راهبردی است یا نه؟!

 

منابعی که عادلانه تقسیم نشده‌اند

سفرهای درمانی شهروندان استان‌های محرومی همچون سیستان و بلوچستان، کرمان، کهگیلویه‌وبویراحمد و... به کلان‌شرها به ما یادآور می‌شود که سال‌هاست به‌طور دچار کمبود پزشک، داروساز و دندان‌پزشک بوده و هستیم. اگر در این شهر‌های پذیرای بیمار، خیابان به خیابان بگردیم، با حجم عظیمی از مراکز درمانی مختلف (از ساختمان‌های پزشکان گرفته تا کلینیک‌های تخصصی و بیمارستان‌های فوق تخصصی) مواجه می‌شویم. داروسازان و دندان‌پزشکان هم از این قضیه مستثنا نیستند و تا جایی که مرجع قانونی و فضای ساختمانی اجازه داده، به فعالیت پرداخته‌اند. در مواردی، تجمع و تمرکز انبوه متخصصان این حوزه‌ها در بعضی از مناطق شهری، رفت و آمد و زندگی در بافت مسکونی آن محلات را دچار مشکل کرده‌اند. آن‌طرفتر، در جایی که تنها اگر اهل رفتن به اردو‌های جهادی یا سفرهای ماجراجویانه باشید با آن روبه‌رو می‌شوید، مناطق گسترده‌ای را می‌بینیم که از نظر امکانات اولیه‌ای مثل آب لوله کشی و شبکه‌ گازرسانی محروم‌اند. مناطقی که گاه حتی دسترسی به آن‌ها هم راحت نیست و مردمش برای رفتن به نزدیکترین مرکز بهداشتی با شرایطی خوب، باید ساعاتی را در جاده‌های خاکی بگذرانند. چنین مناطقی نه تنها از متخصصان مورد بحث بی‌بهره‌اند، بلکه از نظر امکانات درمانی و بهداشتی نیز محروم‌اند. تصور کنید هنوز افرادی برای یک معاینه ساده در مرکز بهداشت مجبورند کیلومترها آن طرف‌تر بروند و در این میان، ممکن است فرزندانشان در راه رسیدن به نزدیکترین مرکزدرمانی متولد شوند. این مقایسه علاوه‌بر این که به سادگی بیان می‌کند ما در بسیاری نواحی دچار کمبود امکانات درمانی، پزشک، دندان‌پزشک و داروساز هستیم، نشان از چندین دهه برنامه‌ریزی ناصحیح و پراکندگی نامناسب فارغ‌التحصیلان این رشته‌ها دارد که تفاوت فاحش میان خدمات درمانی در شهر و روستا را پررنگ تر می‌کند.

 


پذیرش، بدون فیلتر

حدودا تا نیمه‌ی دهه هفتاد که هنوز رشته‌های مهندسی و علوم پایه و... اشباع نشده بود، تقریبا کسی به این که چه کسی در چه رشته‌ای درس می‌خواند کاری نداشت. افراد، تنها با قبول شدن در کنکور، غول بی‌شاخ و دمی را رد کرده بودند که دقیقا بعد از آن دروازه‌ خوشبختی‌ها قرار داشت. اما حالا که سال‌ها از آن زمان گذشته نه تنها وضعیت کنکوری‌ها، که وضعیت رشته‌ها نیز تغییر کرده. با روی کار آمدن دانشگاه‌های غیرانتفاعی و آموزش عالی خصوصی، موج پذیرش بدون فیلتر دانشجو در رشته‌های علوم پایه، مهندسی و علوم انسانی شروع و مدتی بعد، تعداد بسیاری فارغ‌التحصیل تحویل بازار کار داده شد. در حالی که هیچ برنامه‌ریزی‌ای در جهت اشتغال و بهره‌برداری از علم آن‌ها انجام نشده بود.

در چنین اوضاعی به‌طور همزمان، رشته‌های علوم‌پزشکی در انحصار چند دانشگاه بزرگ بود و ظرفیت رشته‌ها افزایش چندانی نمی‌یافت. این نخستین دلیل بزرگ وضعیت مطلوب اشتغال و درآمد در رشته‌های شاخه علوم‌پزشکی و اختصاصا پزشکی، دندان‌پزشکی و داروسازی در است که تا به امروز حالت مطلوبی قرار داده است. از طرفی اگر از دانش‌آموزان رشته تجربی که خواهان این سه رشته اند، دلیل انتخاب و علاقه‌شان را بپرسید پاسخ می‌گیرید که هدفشان خدمت به خلق و تجربه بهبود بخشیدن به بیماران است. اما واقعیت این جاست که مسائلی مانند شأن اجتماعی، ثروت و بازار کار خوب، در کنار موارد قبلی باعث می‌شود افراد زیادی به این مسیر روی بیاورند. حتی احترام و ترغیب بیش از حد آن‌ها از طرف بستگان، همکاران و مردم کوچه و بازار جذابیت این رشته‌ها را برایشان دو چندان می‌کند. به طوری که هجوم غیر‌قابل درکی از طرف دانش‌آموزان به سمت این سه رشته دیده می‌شود. و این یعنی ما دچار کمبود انگیزه و علاقه به جز در مواردی که به اجبار خانواده و یا با تصور میلیاردر شدن ناگهانی به سمت این رشته‌ها می‌روند، نیستیم!

 

همه‌ ظرفیت را پر می‌کنیم

حالا که این سه رشته تمام ویژگی‌های خوب قابل تصور برای ادامه تحصیل و تامین آینده را (از نظر کاری، مالی و اجتماعی) دارند، منطقی‌ست که خواهان زیادی هم داشته باشند. در نتیجه به طور طبیعی با افزایش ظرفیت دانشگاه‌ها، بدون در نظر گرفتن کمبود امکانات، به هیچ وجه دچار کمبود متقاضی نمی‌شویم و همه ظرفیت، به سرعت پر می‌شود. اما نکته‌ای که مطرح می‌شود این است که مگر کمبودِ احساس شده در نظام خدمات درمانی، صرفا به خاطر تعداد پایین فارغ‌التحصیلان است؟ اگر نگاهی به مسیر دانشجویان این سه رشته بیندازیم با اتفاقاتی مواجه می‌شویم که هرکدام می‌توانند در این کمبود‌ها دستی داشته باشند. تصور کنید دانشجویانی را که سال‌ها در این رشته‌ها درس می‌خوانند، در این بین بعضی ازدواج می‌کنند و تشکیل خانواده می‌دهند. اما کجا؟ در مراکز استان‌ها و یا شهرهای بزرگی که دانشگاه‌های علوم‌پزشکی هستند. شهر‌هایی که امکانات و احتمال پیشرفت در آن‌ها برای همه اقشار و افراد در دسترس‌ است، چه رسد به این که بتوان با مشاغل پزشکی و دندانپزشکی و داروسازی، از لحاظ درآمد و امنیت شغلی در سطح خوبی قرار گرفت. دعده‌ای مهاجرت را ترجیح می‌دهند و به کشور دیگری می‌روند و تنها بعضی‌ها هستند که به فعالیت و خدمت‌رسانی در مناطق محروم مشغول می‌شوند.

 


در جهت جلوگیری از پدیده‌ای مثلا نوظهور!

 فرض کنیم با توجه به اقبالی که وجود دارد به طور کلی ظرفیت هر‌رشته 100 نفر اضافه شود. به طور میانگین 300 رتبه به این جمع اضافه می‌شود که نه تنها باعث کاهش رقابت در میان افراد خواهان در این رشته‌ها می‌شود بلکه این ظرفیت به  طور طبیعی باید میان بهترین دانشگاه‌ها تقسیم شود. چرا که همه‌ دانشگاه‌ها توانایی تامین امکانات مربوطه را ندارند. این افزایش ظرفیت حتی روی افزایش نرخ بیکاری هم تاثیر دارد. حال اگر در نظر بگیریم همین تعداد که براساس مصوبات گذشته موظف به گذراندن دو سال طرح هستند را طوری به مناطق محروم بفرستیم که هر دو سال یک بار جایگزین شوند، می‌توان بخشی از این نیاز را برطرف کرد. حتی دادن ماموریت به پزشکان حاذقی که در شهر‌ها و مراکز بزرگ فعالیت می‌کنند در جهت آموزش، همکاری و خدمت‌رسانی به مناطق محروم می‌تواند مفید باشد و یا میشود بخشی از بودجه‌ای که به گردشگری سلامت تعلق می‌گیرد را به تامین نیاز‌ها و امکانات مراکز کوچک و محروم اختصاص دهیم. در آخر باید گفت که با داشتن منابع انسانی متوسط (و حتی کم) اما با برنامه‌ریزی مناسب در جهت تقسیم و توزیع عادلانه‌ی افراد متخصص در اکثر مناطق، نه تنها می‌توان این کمبود را جبران کرد، بلکه می‌توان از بیکاری فارغ‌التحصیلان این رشته‌ها نیز جلوگیری نمود. پدیده‌ای که مثلا نو ظهور است اما کم کم ممکن است برای کشور بطور جدی مشکل‌ساز شود.

 

برچسب ها
پزشکی
افزایش ظرفیت
دندانپزشکی
ناعدالتی
خدمات درمانی
آموزش عالی ناکارآمد
درباره نویسنده
نظرات کاربران
کد امنیتی
sara_j
sara_j
٩٨/٠٥/١٥
٠
٠
خیلی بده که ظرفیت دانشگاه های روزانه توی ایران انقدر کمه صرفا پزشکی و پیراپزشکی رو نمیگم طرف از یه رتبه ای اون ورتر رو که دیگه نیاره مجبوره غیر انتفاعی و ... بزنه و با کسی که رتبش دو برابر اونه بشنیه سر یه کلاس
سیده ساجده علوی
سیده ساجده علوی
٩٨/٠٥/١٩
٠
٠
خوب راستش این رو اینطور میشه توجیه کرد که در عوض شما تو رشته دلخواهتون و توی شهرخودتون(به احتمال زیاد) تحصیل میکنین... اما افزایش ظرفیت با کمبود امکانات و بودجه نتیجه ای جز فارغ التحصیل هایی که دانش به روز رو ندارن نداره! و ممنون از این که نظرتون رو گفتین...
notareal
notareal
٩٨/٠٥/١٥
٠
٠
درود بر شما گرامی.// بسیار خوب و هدف مند نوشته اید، در پاراگراف آخر نیز راه چاره ای اندیشه اید. به گفته ج. عادل فردوسی پور، «روی کاغذ» راه چاره راه گشاست؛ گرچه، به این گمانم شما بهتر از این مهرورز می دانید که دشواری ها(«مناطق محروم» گسترده تر می شود) و گونه نگاه ها، دکترهای ما خوش نشین اند، راه چاره را به بن بست می کشاند.// آن چه در پروفایل شما دیدم بسیار دلگرم کرد مرا - فروتنی و بیان آنچه هستید، در پروفایل تان، بدون «مخلفات»، خود نشان دارد که خواهید برای مردم باشید. همین نیز به نوشته ای پیوسته با درون مایه ای راستین انجامیده، که شما را بسا از این مهرورز برتر می کند.// گرامی، یک روزی همه «سینه چاک» دانشکده فنی دانشگاه تهران بودند، روز دگر پلی تکنیک و شریف، تا به امروز. هیچ کشوری، با شناختی نیمه گسترده، نمی دانم که برنام های «مهندس» و «دکتر» بر درون مایه ی دانشی و کاربردی پیشی گیرد - آنهم آن گاه که رشته را، اگر که نیز شده با کژی، به زبان انگلیسی در بیو خود بگذاریم.// خوش نشینی از یک سو، درآمد بالا خواستن و «درهم برهم» و بی سامانه بودن، هر روز بر این دشواری خواهد افزود، که نخواهد کاست.// گرامی، در میان رده دانش آموخته مان، کارکترهای «شاخ» اینستا را، با سپری کردن بخش بزرگی از بودن خود، بیشتر و بهتر از بسیاری از دانش آموخته های «غرب» شناخته، با آن همه اینستا را شَری خوانیم. گونه پدیدار شدن «فلان» دانشمند را در اینترنت یا ژورنال برتر از درون مایه کاری اش پسندیم، و مانند انگاری های دیگر که نوشته به درازا برد.// می دانم به اساس های دیگر نوشته خوب تان نپرداختم، گرچه بر این باورم بخش بزرگی از دشواری ها در خود ما باشد. تا آن گاهی که با چشمان باز خوابیده، برگزیدیگی ها(ارجحیت) را نادیده گیریم، آینده که هیچ، زیلوی زیر پا را نیز روز روشن از زیرمان خواهند ربود.// روز خوبی در پیش رو داشته باشید.
سیده ساجده علوی
سیده ساجده علوی
٩٨/٠٥/٢٠
٠
٠
سلام ممنون از توجهتون
نگارعبادپور
نگارعبادپور
٩٨/٠٥/١٦
١
٠
با افزایش ظرفیت این مشکل حل نمی‌شه یک جورایی پاک کردن صورت مسئله است...همونقدر هزینه ای که دولت میخاد برای تحصیل دانشجوی بیشتری پرداخت کنه اگه روی این مناطق سرمایه گذاری کنه و برای کارکنان بهداشتی محل و شرایط زندگی مناسب تهیه کنه قطعا جذب پزشکان و دیگر کارکنان به این مناطق بیشتر میشه... خسته نباشی عزیزم *_*
سیده ساجده علوی
سیده ساجده علوی
٩٨/٠٥/١٨
٠
٠
موافقم...حتی افزایش ظرفیت مشکلات زیادی رو هم با خودش میاره :/
مائده رئیس الساداتی
مائده رئیس الساداتی
٩٨/٠٥/١٧
٢
٠
جالب اینجاست این طرح طبق برآورد ها حدود ۸۰ هزار میلیارد بودجه لازم داره ،بودجه ای که میشه صرف خیلی کارا بشه!!
سیده ساجده علوی
سیده ساجده علوی
٩٨/٠٥/٢٠
٠
٠
خیلی هزینه داره واقعا... علاوه براون لی انرژی هم باید صرف بشه:(
YaseenNateghi
YaseenNateghi
٩٨/٠٥/١٩
٢
٠
سلام. مطلب نسبتا جامعی بود. اول باید به نماینده های بعضاً احمقِ مجلس فهموند که برادر/خواهرِ من! ما واقعا پزشک، دندونپزشک و داروساز «کم» داریم! هی نیا بگو که ما تو منطقه فلانیم و بیساریم ... امروز مجبوریم قبول کنیم که نگاه عمده جامعه به این سه رشته و خیلی دیگه از زیرمجموعه های علوم پزشکی، صرفا اون نگاه قدیمی «کمک به خلق الله» نیست. پزشکی دیگه اون چیزی نیست که امثال دکتر قریب میرفتن دنبالش. کمتر کسی دنبال ریشه کن کردن فلاکت ناشی از بیماری توی روستاهاست. جامعه به پزشکی همونطور نگاه میکنه که به بقالی و بنگاه داری و فوتبال. وقتی فوتبالیست و خونه و ماشین، برای رئیس باشگاه و بنگاه دار، همگی در حکم کالا هستن، چرا بیمار برای پزشک و بیمارستان، در حکم کالا نباشه؟ / نتیجتاً، ملت نمیرن دنبال پزشکی تا به جامعه خدمت کنن، میرن تا پول در بیارن. همونطور که بچه های امروزی میرن سمت برنامه نویسی و تحلیل دیتا. اینا هم دلایل مفصل خودش رو داره. از وضع نابسامان داخلی گرفته تا اقتصاد ضعیف و توزیع نابرابر ثروت و نارضایتی ها مختلف. / حالا شما بیا ظرفیت پزشکی رو ده هزارتا افزایش بده. تا وقتی پزشک میخواد تو شهر بهتر و با درامد بالاتر باشه و توی 40 سالگی با خانواده ش بره اروپا و آمریکا، فقط پول جامعه داره هدر میره. / شاید بهترین راهکار تا امروز، راهکار دکتر قاضی زاده هاشمی بوده باشه. به پزشک هایی که دغدغه شون پوله، پیشنهاد پول بده تا برن مناطق محروم. گویا این پول هم چیزی بین 15 تا 17 میلیون بوده. سه الی پنج برابر حقوق یک کارگر متخصص! باز هم این به صرفه تر از افزایش ظرفیتِ بی حساب و کتابه. دانشجوی پزشکی، چندبرابر بقیه دانشجوها خرج داره توی دوره تحصیل. / خسته نباشید بابت موضوع و پرداخت خوبتون.
notareal
notareal
٩٨/٠٥/١٩
١
٠
با شما هم رآی هستم. گرچه، گرامی، گرانی گونه ای است که بسیاری از پزشک ها نیز هشت شان «نسخه پیچ» نُه شان باشد.// فراموش نشود، گرچه، همه ی ما باید سپاسگزار آن گروه از پزشک های خوب و با وژدان مان نیز باشیم.
سیده ساجده علوی
سیده ساجده علوی
٩٨/٠٥/٢٠
١
٠
سلام ممنون از توجهتون... واقعیت اینه ک من کنار خودم آدمایی ک واقعا دغدغه ی ریشه کنی فقر و بیماری دارند رو دیدم... و به احترام همون اقلیت ننوشتم همچین مسائلی رو... اما تایید میکنم چنین دیدی واقعا هست...
YaseenNateghi
YaseenNateghi
٩٨/٠٥/٢٠
١
٠
notareal@ قطعا جامعه باید قدردان پزشک های باوجدان باشه.
جواد حمیدی
جواد حمیدی
٩٨/٠٥/١٩
١
٠
به قول کریس راک: The Money is in the Medicine, Not the Cure ... ینی «پول توی درمان نیست؛ پول توی داروئه!» جالبه که این جمله در وصف ایران هم نبوده. در وصف سیستم درمان امریکاس!!
notareal
notareal
٩٨/٠٥/١٩
٠
٠
گرامی درست می گویید.// بسیاری از داروهایی که داده می شود یا دارونماست(Placebo) و یا داروهای زیان آور و یا دارای «عوارض جانبی»(side effects) که یک یا هردوی بازده ها بیمار را راهیِ داروهای بیشتر و بیشتر میکند؛ تا آنجا که از بیمار یک خوگرفته/مرده کار(junkie) دارو می سازد. همه و همه برای اینکه بیماری که به راستی درمان شد سبب بیماری سود زدایی داروساز خواهد شد؛ یکی از نمونه های بارز آن کمپانیِ Johnson & Johnson می باشد.// Bernie Sanders یکی از کاندیدهای ۲۰۲۰ دموکرات ها در پی دگرگونی سامان و سامانه بهداشت آمریکاست، به گونه ای که هم پوشش بهداشت برای همه گان شدنی باشد، و هم داروسازانی که پیشه شان پول درآوردن تنهاست از کار برکنار شوند - برنی بسیار گراینده به این است که سامان و سامانه بهداشتی ی به مانند بریتانیا به روی کار آوردد، گرچه با سرمایه گذاری چند تریلیون دلاری.
سیده ساجده علوی
سیده ساجده علوی
٩٨/٠٥/٢٠
٠
٠
://