تلخی جنگ از نگاه هرس
نقد کتاب هرس

تلخی جنگ از نگاه هرس

نویسنده : نگارموقرمقدم
«هرس»، دومین رمان نسیم مرعشی، فضایی متفاوت از رمان اول او دارد. اگرچه مرعشی در کتاب «پاییز فصل آخر سال است» انعکاس درد زنان امروزی را در واماندگی و روزمرگی نشان می‌‌‌دهد، در هرس نیز سخن از رنج زنان پس از جنگ است. جنگی که تبعات آن نه فقط جراحات ناشی از توپ و خمپاره است، بلکه جراحات عمیق روحی و روانی دارد. بنابراین وجه‌‌‌اشتراک کارهای او پرداختن به دردها و زخم‌‌‌های درونی زنان است.
در هرس اگرچه جنگ تمام شده است، اما هنوز بازتاب اثرات آن در روحیات شخصیت‌‌‌های داستانی به شکل‌‌‌ دیگر بروز پیدا می‌‌‌کند. از سوی دیگر علاوه بر ویژگی توصیفات مکانی و تجربۀ زیستی (که بارزترین مشخصه‌‌‌ی کتاب‌‌‌های اوست) می‌‌‌شود ویژگی دیگری برای قلم مرعشی برشمرد. ویژگی زنانه‌نویسی با توجه به روحیات و درونیات انسان، دغدغه‌‌‌ی اصلی قلم مرعشی‌‌‌ست.
نگهبان نخل‌های خرمشهر، مادر تمام مردهای از جنگ برگشته
هرس داستانی‌ست سراسر رنج و دلهره‌‌‌‌‌‌. داستانی‌ست که سایه شوم خاطرات جنگی دست از سر خانواده‌‌‌ی رسول برنمی‌‌‌دارد. نخل‌‌‌های سربریدۀ خرمشهر، نشان از مردانی‌ست که در برابر جنگ ایستاده‌اند‌‌‌ و از زمین‌‌‌هایشان محافظت کرده‌اند. اما پس از جنگ، زنان هرس عقیم‌‌‌شده‌‌‌اند. دیگر کودکی نمی‌‌‌زایند و تنها زنی که فرزند در قید حیات دارد، نوال است. نوال از همه‌‌‌ی دنیا تنها یک پسر می‌خواهد. او از ابتدای داستان، باردارِ رنج پس از جنگ است. نوال نماد زنی‌ست که جز نثار کردن عشق و فداکاری به پسران سرزمینش کار دیگری ندارد. نوال همان زمین سوخته‌‌‌ایست که سیاهی جنگ را دیده و دیگر توانِ به زندگی برگشتن را ندارد: «نگهبانِ نخل‌‌‌های خرمشهر، مادرِ تمام مردهای از جنگ برگشته است.» 
او خود درد است و با این حال، التیام‌‌‌بخش شهری سوخته. بنابراین مساله اساسی در هرس، شاید به ظاهر مشکلی قابل حل باشد، اما وجود نمادها و نشانه‌‌‌ها کار را از سایر کتاب‌‌‌ها سوا می‌‌‌کند. از طرفی همان اندازه که ویژگی بومی بودن، زبان و اصطلاحات جنوبی می‌‌‌تواند نمره‌‌‌ مثبت تجربۀ زیستی هرس محسوب ‌‌‌شود، از طرف دیگر همین ویژگی می‌‌‌تواند باعث سقوط کتاب شود. به عبارتی اگر خواننده در قلاب داستانی هرس نیفتد، ممکن است به کار بردن اصطلاحاتِ بومی را زیاده‌‌‌روی در کار ببیند. اگرچه مرعشی تلاش کرده این تعادل را تا حدی کنترل کند، اما گاهی این شیوه، دامی برای عدم ارتباط برخی خوانندگان با جان کلام کتاب، یعنی علت اصلی از هم‌‌‌پاشیدگی زندگی رسول، می‌‌‌‌باشد.
بنابراین قلاب نجات چنین شیوۀ بومی‌نویسی را می‌‌‌توان در شیوه‌‌‌ قطره‌‌‌چکانی داستان دانست. از آن‌جایی که در هر فصل گرهی باز می‌‌‌شود، داستان هم دارای کشش شده‌‌‌است. به‌‌‌طوری که اگر اکثر خوانندگان به اعتبار کتاب اول مرعشی، تا پایان داستان حوصله کنند، به زبان داستانی هرس) خو گرفته و پی به سوال اساسی کتاب می‌‌‌برد که :«چرا نوال، پس از جنگ، به خانه و زندگی‌‌‌اش باز نمی‌‌‌‌گردد؟»
پی بردن به سوال، گره‌‌‌افکنی و گره‌‌‌گشایی، موفق‌‌‌ترین ترفندیست که نشان از جاافتادگی کار دوم مرعشی‌‌‌ست.
در بخشی از کتاب می‌‌‌خوانیم: «تو جنگه ندیدی. دروغ می‌گی که دیدی. اگه دیده بودی می‌‌‌دونستی فرقی نداره کی سر قبر کی گریه کنه. کی بچۀ کیه بزرگ کنه. می‌‌‌دونستی همین که زنده‌ان بس‌شونه.»
بدون شک خواندن هرس برای کتاب‌‌‌خوان‌‌‌هایی که شیفته زبان و اقلیم رمانِ «همسایه‌‌‌ها» و «زمین سوخته»‌‌‌ی احمد محمود هستند، تجربه تازه‌‌‌ایست. هرسِ مرعشی، همان زمین سوخته‌‌‌ی احمد محمود است، از نگاهی زنانه. داستانی با حال‌‌‌وهوای خوزستان، نخل‌‌‌ و هور و شربت لگاح، که خواندنش را شیرین کرده و نوالی که خود خرمشهری‌ است و رشته‌‌‌ای ناگسستی او را از شهر و دیارش جدا نمی‌کند. جنگ نه تنها «شرهان»، تنها پسرش را، که خوشی و آرامش را از زندگی‌‌‌اش هرس کرده‌‌‌‌است.
برچسب ها
کتاب هرس
نسیم‌مرعشی
نقدکتاب
نظرات کاربران
کد امنیتی
سیما کاشف
سیما کاشف
٩٧/٠٧/٣٠
١
٠
همین که اسم زمین سوخته و همسایه ها رو آوردین باعث شد مشتاق شم به خوندن هرس.بازم ازین کتابا بررسی کنین توجیم.مرسی
نگارموقر
نگارموقر
٩٧/٠٨/٠١
٠
٠
ممنونم از لطفتون
Susan_mhd
Susan_mhd
٩٧/٠٨/٠٢
١
٠
این کتاب فوق العاده بود....متأسفانه دو کتابی که تو متن ازشون نام بردین زو مطالعه نکردم ولی امیدوارم به زودی بخونمشون :)
نگارموقر
نگارموقر
٩٧/٠٨/٠٢
٠
٠
ممنونم. پیشنهاد می کنم حتما آثار احمدمحمود بخونید.
ناهید
ناهید
٩٧/٠٨/٠٣
١
٠
منتظر نقدهای بعدی هستیم خانم موقر
نگارموقر
نگارموقر
٩٧/٠٨/٠٤
٠
٠
ممنونم چشم حتما
مرضیه زندیه
مرضیه زندیه
٩٧/٠٨/٠٣
١
٠
خیلی داستان غم انگیزی داشت ولی نویسنده خیلی خوبی داشت
نگارموقر
نگارموقر
٩٧/٠٨/٠٤
١
٠
بله درسته و البته داستان مهندسی شده ای بود. ممنون
پربازدیدتریـــن ها